Laat president Wit-Rusland zijn 'broeder' in Moskou vallen?

Wit-Rusland is van alle voormalige Sovjetrepublieken altijd veruit de trouwste bondgenoot van Rusland geweest. Maar de afgelopen tijd is de sfeer tussen de twee landen plotseling snel verslechterd. Zelfs zo dat president Aleksandr Loekasjenko de bevolking moest gerust stellen na geruchten dat Rusland troepen samentrekt langs de grens.

De Wit-Russische president Loekasjenko tijdens de zeven uur durende persconferentie. Minsk, 3 februari.Beeld epa

'Er komt geen oorlog. Niemand zal ons bezetten, niemand zal troepen sturen. We zullen onszelf en onze onafhankelijkheid verdedigen', verzekerde Loekasjenko afgelopen weekeinde. Ongehoorde woorden voor een leider van Wit-Rusland als het gaat om het Russische broedervolk. Als Fidel Castro vroeger tegen de Verenigde Staten trok de Wit-Russische leider liefst zeven uur lang tegenover journalisten van leer tegen de Russische president Poetin. Genoeg tijd om Poetin er en passant ook van te beschuldigen dat hij 'Trump feitelijk had benoemd'.

Loekasjenko, die al sinds 1994 met straffe hand over zijn land regeert, leverde felle kritiek op het besluit van Rusland weer controles in te stellen bij de grens tussen de twee landen. Het Kremlin gaf de veiligheidsdienst FSB opdracht die te hervatten nadat Wit-Rusland onlangs de visumplicht afschafte voor bezoekers uit een lange reeks landen, mits ze niet langer dan vijf dagen blijven. 'Hoe kan dit een bedreiging voor de nationale veiligheid van Rusland zijn? We hebben het recht deze beslissing te nemen. We zijn een soevereine en onafhankelijke staat', foeterde hij.

Ooit droomde Loekasjenko er nog van de twee voormalige Sovjetrepublieken te laten samensmelten in een nieuwe eenheidsstaat. Daarvan zou hij dan het staatshoofd moeten worden. Gezien de krachtsverhouding tussen de twee landen leek dat wel erg hoog gegrepen en het bleef bij een veel lossere unie, waarbij Wit-Rusland, althans op papier, een grote mate van onafhankelijkheid hield.

De Wit-Russische leider klampte zich stevig aan Rusland en Poetin vast toen de Europese Unie sancties afkondigde tegen zijn regime wegens Loekasjenko's harde optreden tegen de oppositie. Maar sinds de annexatie van de Krim door Rusland en de opstand van de door Rusland gesteunde separatisten in het oosten van Oekraïne neemt Loekasjenko voorzichtig afstand van Moskou. Dat bleek vooral toen Loekasjenko in 2015 Rusland weigerde toestemming te geven voor een luchtmachtbasis in Wit-Rusland.

Dreigende taal

De afgelopen tijd heeft Rusland de oliekraan naar Wit-Rusland deels dichtgedraaid, volgens Moskou omdat Wit-Rusland nog flink in het krijt staat bij het Russische energiebedrijf Gazprom. Maar er spelen ook politieke motieven mee: het Kremlin wil Loekasjenko eraan herinneren dat hij zich niet ongestraft kan afwenden van Rusland. Moskou beschouwt Wit-Rusland als een onmisbare buffer tegen de NAVO. Op zijn persconferentie verklaarde Loekasjenko dapper dat zijn land heus wel zonder Russische olie kan. 'Dat zal moeilijk zijn, maar vrijheid en onafhankelijkheid kunnen niet in geld worden uitgedrukt.'

Wit-Rusland maakt zich vooral zorgen over de geluiden in de Russische staatsmedia, waar druk wordt gespeculeerd dat Wit-Rusland de militaire samenwerking met Rusland wil opzeggen en zich wil terugtrekken uit de Euraziatische Unie (iets wat Loekasjenko ontkent). Ook zou het Westen van plan zijn een opstand in Wit-Rusland uit te lokken om het binnen de invloedssfeer van het Westen te trekken. Dat heeft in Wit-Rusland de vrees gewekt dat Moskou een hybride operatie voorbereidt naar voorbeeld van de inmenging in Oekraïne, waar eerst de etnische Russen werden gemobiliseerd en vervolgens de 'groene mannetjes' (Russische militairen zonder insignes) het zwaardere werk deden.

Om te laten zien dat Wit-Rusland dat niet zomaar zal laten gebeuren hield het Wit-Russische leger afgelopen week uitgebreide militaire oefeningen, waarbij een ongekend aantal reservisten werd opgeroepen. De meeste waarnemers achten het onwaarschijnlijk dat Rusland het op een militair conflict zal laten aankomen, aangezien het Wit-Rusland al in de houdgreep heeft: zonder de Russische subsidies, in de vorm van goedkope gas en olie, blijft Wit-Rusland niet overeind.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden