Bellen metTom Vennink

Laat onze correspondent zich inenten? ‘Enthousiasme voor het Russische vaccin neemt toe, ik ga het overwegen’

De Russische ziekenhuizen zijn overvol met coronapatiënten, maar sinds een week gloort er hoop aan de horizon, zegt correspondent Tom Vennink vanuit Moskou. Ondertussen kijkt men vol spanning uit naar zondag: dan keert de vergiftigde oppositieleider Aleksej Navalny vanuit Berlijn terug naar Moskou.

Beeld Peter Kovalev/TASS

Meer dan een miljoen Russen zijn inmiddels gevaccineerd met het Spoetnik V-vaccin, zo werd deze week bekendgemaakt. Kun je alweer volop knuffelen in Moskou?

‘De Russen zijn daar nooit helemaal mee opgehouden. Dat is een van de redenen dat de tweede golf hier ernstiger is, langer duurt en eerder begon dan in Nederland. Ook hier lopen ziekenhuizen over. De autoriteiten openen noodhospitalen in expositieruimtes. Een maand geleden waren de beelden al bijna zo heftig als die uit Londen nu. In Siberië liet een ambulance een patiënt achter op de stoep van het provinciehuis, omdat ze hem nergens kwijt konden. Maar sinds een week gaan de cijfers voorzichtig naar beneden, voor het eerst sinds september.’

Is dat dan toch te danken aan het vaccin? In het Westen is nogal lacherig gedaan over het feit dat Rusland per se de eerste wilde zijn en het vaccin steeds een procentje effectiever bleek dan westerse varianten. Is dat terecht?

‘Het is nog te vroeg voor conclusies over het effect van het Russische vaccin op de epidemie. Het verkeert nog in de testfase, de eerste spuitjes zijn op 5 december gezet, en de tweede spuit komt drie weken later. Maar er zijn geen tekenen dat het níet werkt, dat mensen er heel erg ziek van worden of andere horrorverhalen. De kritiek op het vaccin gaat vooral over het feit dat Rusland weinig informatie deelt over de ontwikkeling ervan. Daardoor zijn conclusies over het vaccin zelf moeilijk te trekken. Ook wetenschappers buiten Rusland houden er serieus rekening mee dat het werkt.’

Ga jij je ermee laten vaccineren, als dat straks mogelijk wordt?

Ik heb corona gehad, dus ik hoop dat ik voorlopig immuun ben. Maar als dat niet meer zo is – en ik heb geen andere optie dan Spoetnik, ook omdat de grenzen met de EU gesloten zijn – dan ga ik dat serieus overwegen. Opiniepeilingen tonen dat zo’n 60 procent van de Russen het niet vertrouwt, maar dat komt ook doordat er nog sprake is van een testfase. Van diezelfde 60 procent zegt de overgrote meerderheid zich wel te laten vaccineren als de testfase voorbij is. Ik zie in mijn omgeving ook de twijfel afnemen. De moeder van mijn vriendin heeft zich laten vaccineren, bijvoorbeeld, en een fotograaf waarmee ik werk.’

Iets anders: de Russische oppositieleider Aleksej Navalny, die in augustus bijna stierf na een mysterieuze vergiftiging in Rusland, keert dit weekend terug na maanden herstel in een Berlijnse kliniek. Houdt dat mensen erg bezig?

‘Absoluut, dit is een groot evenement. Hij landt zondag nabij Moskou met een vlucht van een budgetmaatschappij genaamd Pobeda, ‘overwinning’ in het Russisch: vast geen toeval. Hij heeft mensen opgeroepen hem op het vliegveld te verwelkomen en op Facebook hebben meer dan vijfduizend Russen aangekondigd dat ook te zullen doen. Op de televisiezenders hoor je daar niets over, omdat het Kremlin die onder controle heeft, maar op bijvoorbeeld de onafhankelijke radiozender Echo van Moskou blikken ze constant vooruit op wat er zondag gaat gebeuren.’

Navalny is tijdens zijn afwezigheid aangeklaagd in verschillende nieuwe rechtszaken, onder meer omdat hij tijdens zijn vergiftiging voorwaardelijk vrij was en voor zijn levensreddende opname in Berlijn ‘Rusland zonder toestemming heeft verlaten’. Gaat hij na aankomst direct de cel in?

‘Dat is de grote vraag. Ik was gisteren op Navalnys kantoor voor een interview met een van zijn medewerkers. Ze geloven daar niet dat de autoriteiten hem voor het oog van een menigte en talloze camera’s zullen oppakken. Maar er kan natuurlijk van alles gebeuren. Ze kunnen aanhangers weghouden bij het vliegveld. Het kan zijn dat het vliegtuig op het laatste moment moet uitwijken naar een andere luchthaven, door plotseling slecht weer, of een mysterieuze bommelding. De autoriteiten willen koste wat het kost voorkomen dat hij er een mediamoment van weet te maken.

Ook zijn vergiftiging in augustus had geruisloos moeten verlopen. Als het vliegtuig van Navalny geen noodlanding had gemaakt, was hij aan boord overleden en hadden de autoriteiten kunnen zeggen: hij is onwel geworden.’

Dat liep anders: Navalny vluchtte naar Berlijn, de hele wereld zag hoe Europese laboratoria vervolgens vaststelden dat zijn coma werd veroorzaakt door een zenuwgif. Vingers wezen al snel naar Moskou. Wat heeft dat gedaan met de populariteit van de oppositieleider?

‘Die is verdrievoudigd. Dat komt ook doordat Navalny vorige maand een opgenomen telefoongesprek publiceerde waarin hij zich voordoet als een overheidsfunctionaris en een Russische geheimagent een bekentenis ontfutselt: de veiligheidsdienst FSB heeft hem vergiftigd. Dat heeft geen gerechtelijke consequenties gehad en de Russische autoriteiten houden vol dat Navalny niet is vergiftigd in Rusland en dat er dus ook geen sprake is van een misdrijf. Het is echter wel een blamage voor de FSB: het filmpje met de opname is 20 miljoen keer bekeken.

Inmiddels is Navalny niet meer alleen bekend bij Moskouse jongeren die kijken naar zijn YouTubefilmpjes; ook oudere Russen willen weten wat er is gebeurd en welke rol de autoriteiten daarbij hebben gespeeld. Iedere Rus kent de naam Navalny nu. Dat was voor zijn vergiftiging niet het geval.’

Lees ook

Foptelefoontje: Navalny spreekt 45 minuten met geheimagent die hem probeerde te vergiftigen
Door zich voor te doen als een Russische regeringsfunctionaris is Aleksej Navalny erin geslaagd om te telefoneren met een FSB-agent die betrokken was bij de poging tot moord op hem op 20 augustus.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden