Laat ons verantwoordelijk zijn

BRUSSEL ‘Het is het compromis of de chaos.’ De Belgische preformateur Elio Di Rupo doet maandag, met het nodige gevoel voor drama, een klemmend beroep op de Waalse en Vlaamse politieke partijen hun loopgraven te verlaten en eindelijk een regering te vormen....

Van onze correspondent Marc Peeperkorn

Elf weken na de verkiezingen zit België, net als Nederland, nog steeds zonder regering. ‘Een akkoord ligt binnen handbereik’, zegt Di Rupo. ‘We zijn nog nooit zover gekomen.’ Maar met de haven in het zicht, liep zijn poging zeven partijen aan elkaar te binden zondag alsnog vast.

Di Rupo liegt niet als hij zegt dat de Waalse en Vlaamse partijen elkaar nimmer zo dicht zijn genaderd. Afgedwongen door de klinkende verkiezingsoverwinning van de Vlaams-nationalistische N-VA (Nieuw-Vlaamse Alliantie), beseffen de Franstalige politici dat de Belgische staat echt moet veranderen. Tegelijkertijd snappen de Vlamingen dat de zege van Di Rupo’s Parti Socialiste (PS) aan Waalse zijde hun geen vrij spel geeft. ‘Ik probeer het onverzoenbare te verzoenen’, vatte Di Rupo zijn opdracht destijds samen.

Na tweeënhalve maand onderhandelen (eerst door N-VA-leider De Wever, nadien Di Rupo) liggen er flinke bouwstenen voor een akkoord. Er is een voorstel voor de splitsing van het omstreden kiesdistrict Brussel-Halle-Vilvoorde (BHV), een aloude wens van de Vlamingen. ‘We kunnen dit probleem, dat jarenlang het leven van de Belgen heeft verzuurd, nu oplossen’, aldus Di Rupo.

In ruil daarvoor krijgt Brussel meer geld. Een langgekoesterde Waalse wens – in Brussel wonen immers vooral Franstaligen. Er wordt gesproken over 1 à 1,5 miljard euro in de komende vier jaar.

Er is een principeovereenkomst over het overhevelen van federale taken naar de deelstaten Wallonië en Vlaanderen. Vlaamse partijen vragen hier al jaren om. De kinderbijslag, sommige belastingen, arbeidsbureaus, delen van de gezondheidszorg en justitie, het transportbeleid en wetenschappelijk onderzoek kunnen straks in handen komen van de deelregeringen. In totaal verschuift daarmee ruim 15 miljard euro naar het gewestelijke niveau.

Di Rupo: ‘Het zwaartepunt van België verplaatst zich naar de deelstaten.’ Ter compensatie krijgen de Walen de garantie dat deze hervormingen niemand armer mag maken. Als afronding van deze opzet voor een andere Belgische staat komt er ook een nieuwe wet die de geldstromen tussen het nationale budget en de deelregeringen vastlegt.

Ook niet onbelangrijk: de onderhandelende partijen zijn het eens over een bezuiniging in de komende vier jaar van 25 miljard euro. Hoe dat moet gebeuren, is nog vaag. Door alle institutionele discussies zijn we daar nog niet aan toegekomen, mopperde Di Rupo maandag.

Voor iedereen zitten ‘overwinningen’ in het pakket. De Vlamingen krijgen hun staatshervorming, de Walen geld voor Brussel én de verzekering dat ze financieel niet zullen bloeden. Voor Di Rupo geldt bovendien de bonus dat hij de eerste Franstalige premier sinds decennia kan worden.

Dat hij zondagavond toch zijn ontslag bij koning Albert indiende – die dat niet accepteerde – heeft alles te maken met wantrouwen tussen de partijen. De N-VA koppelde plotsklaps het geld voor Brussel aan de komst van de nieuwe financieringswet, uit angst anders een blanco cheque aan de Franstaligen uit te schrijven.

De Vlaamse christen-democraten wilden harde afspraken over de bezuinigingen, uit vrees dat alleen Vlaanderen straks in zijn budget moet snijden. De Franstalige partijen, die wel akkoord waren met het pakket, betichtten de Vlamingen onmiddellijk van woordbreuk.

Di Rupo die ‘uit staatszin’ verder gaat als preformateur, wil dan ook eerst ‘het vertrouwen tussen de onderhandelaars’ herstellen. ‘Niemand kan eenzijdig zijn eisen aan de ander opleggen’, beklemtoont hij. Alle partijen moeten redelijk zijn.

De gesprekken gaan in de komende dagen verder. De zeven betrokken partijen – Waalse en Vlaamse socialisten, christen-democraten, groenen en de N-VA – weten dat geen andere coalitie mogelijk is. Daarom had het ontslag van Di Rupo geen zin. Daarom hebben ook nieuwe verkiezingen geen zin, want daarna zullen dezelfde partijen weer op elkaar zijn aangewezen.

Di Rupo hoopt op ‘verantwoordelijkheidsbesef’, vooral bij de Vlaamse partijen. ‘Indien niet, dan storten de partijen die een evenwichtig compromis weigeren ons land in een avontuur en politieke chaos.’ En zinkt België verder weg onder de zwaarte van zijn voortbestaan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden