ReportageRussische oppositieleider in coma

‘Laat Navalny gaan’, klinkt het in Omsk

Navalny’s vrouw Joelia Navalnaja en zijn collega Ivan Zhdanov.Beeld AP

Sinds de, mogelijk vergiftigde, Russische oppositieleider Aleksej Navalny donderdag in coma raakte, was het een en al chaos rondom Poetins belangrijkste tegenstander. ‘Ze willen zo lang wachten dat artsen in Duitsland het gif niet meer kunnen ontdekken.’ 

Het is vrijdagochtend en de lippen van Joelia Navalnaja trillen van woede. Ook haar handen beven. ‘Ze weigeren Aleksej vrij te laten’, zegt ze met overslaande stem.

Het gebouw waar ze voor staat is geen gevangenis. Dit is het ‘Stadshospitaal voor Noodgevallen nummer 1' in Omsk. Geen hospitaal dat ervaring heeft met de behandeling van Russische politici die vergiftigd zijn met een chemisch of biologisch wapen.

Navalnaja heeft alles geregeld om haar bewusteloze man, oppositieleider Aleksej Navalny, te laten overbrengen naar een gespecialiseerde kliniek in Duitsland. Het ambulancevliegtuig uit Berlijn is al geland in Omsk en staat 5 kilometer verderop klaar met Duitse specialisten. Bondskanselier Angela Merkel heeft een plek in de kliniek laten reserveren. Het probleem is alleen: Navalny ligt binnen en het vliegtuig staat buiten. En de artsen van het ziekenhuis hebben de kamer van Navalny op slot gedraaid.

Dus weet niemand hoe het met Poetins belangrijkste tegenstander gaat. Navalnaja mocht haar man donderdag aanvankelijk ook niet zien. De artsen eisten een trouwboekje. De trouwstempel in haar paspoort voldeed niet. En, zo zeiden de artsen, de patiënt (in coma) heeft geen toestemming gegeven voor bezoek. Uiteindelijk mocht ze een korte blik werpen op haar geliefde. Maar dat is alweer een etmaal geleden. Ze stormt de trap op van het ziekenhuis, op naar het kantoor van de hoofdarts.

Duister spel

Beneden neemt een jonge vrouw de leiding over de operatie om Navalny het vliegtuig in te krijgen. Kira Jarmysj – rood haar, witte sneakers – was er donderdag bij toen het gebeurde, in het vliegtuigstoeltje naast haar. Bij de pijnkreten die andere tegenstanders van Poetin ook slaakten bij een vergiftiging. Jarmysj is er altijd bij, ze is de nauwste medewerker van Navalny. Nu moet ze snel handelen, want de autoriteiten zijn aan een duister spel begonnen.

Dat begint vrijdagochtend met een verklaring van de transportpolitie: niemand mag meer in de buurt van Navalny komen, omdat zijn lichaam zo vergiftigd zou zijn dat zelfs omstanders levensgevaar lopen. Meer wil de politie niet zeggen. ‘Geheim.’ Maar in een houten gymzaaltje naast het ziekenhuis vertelt de hoofdarts een heel ander verhaal. Navalny zou niet vergiftigd zijn. Maar zijn toestand is ‘niet stabiel genoeg voor transport’.

Allemaal tijdrekking, zegt Jarmysj. ‘Ze willen zo lang wachten dat artsen in Duitsland het gif niet meer kunnen ontdekken.’ Ze ziet er doodmoe uit, maar de vechtlust in haar ogen is er nog. Ze stuurt een bericht de wereld in: ‘Het verbod op het transport van Navalny is een actie die hem in levensgevaar brengt.’

Ze zit met vier andere Navalny-medewerkers op een houten bankje in de hal van het ziekenhuis. Bezoekers staan in de rij voor een oud telefoontoestel met grote grijze knoppen. Het toestel is de receptie. Een man pakt de hoorn: ‘Dag dokter Aleksandr Petrovitsj, sorry dat ik u stoor. Mijn vader is vanochtend geopereerd, hoe gaat het met hem? Hij blijft nog lang hier, zegt u? Aha. Nou, nogmaals mijn excuses, dank u wel.’ Hij loopt met gebogen hoofd de hal uit.

Zo gaat dat in Russische ziekenhuizen. Transparantie bestaat nauwelijks. En al helemaal niet als het over de behandeling gaat van Aleksej Navalny.

Navalny in de bus op weg naar het vliegveld, waar hij in het vliegtuig onwel zou worden.Beeld AP

Leren jacks

Om Jarmysj en haar collega’s hangen mannen rond in leren jacks. De mannen die hun altijd in de gaten houden. Ook nu laten ze hen niet met rust.

Een jonge patiënt met een nekbrace komt naar het bewakingspoortje in de hal om een plastic tasje met eten aan te nemen van zijn vriendin. ‘Boven bij ons staat het helemaal vol met politie’, zegt de jongen opgewonden tegen zijn vriendin. ‘Ze zeggen dat Navalny bij ons op de afdeling ligt. Kun je het geloven? Navalny!’

Bzz-bzz. Jarmysj klikt haar telefoonscherm aan. Een foto van boven, uit het kamertje van de hoofdarts. Aan de muur hangt een portret van Poetin in een graanveld. In de kamer staan drie mannen in pakken. Geen witte artsenpakken, maar donkere bureaucratenpakken. ‘FSB of Onderzoekscomité’, zegt Jarmysj.

Een ding is zeker: in dit ziekenhuis zijn het niet meer de artsen die de beslissingen nemen.

Jarmysj staat op. Ze loopt een rondje door de hal, blijft zwijgend staan en gaat dan weer zitten. Een schoonmaker op slippers dweilt de gebarsten vloer.

Wat nu? Poetin schrijven. Via haar telefoon helpt ze met de versturing van een persoonlijk bericht aan de president. Ondertekend door Navalnaja. ‘Ik richt me officieel tot u met het verzoek om mijn echtgenoot over te brengen naar Duitsland’, staat erin.

Een dag eerder heeft Poetins woordvoerder Dmitri Peskov gezegd te zullen helpen bij het vervoer. Maar vrijdag blijkt dat een loze belofte. ‘Het Kremlin houdt zich niet bezig met de behandeling van patiënten’, zegt Peskov. ‘We zijn geen artsen.’ Wel adviseert hij het ziekenhuis dat verplaatsing van Navalny ‘levensgevaarlijk kan zijn’. ‘We moeten geduldig zijn.’

Een video op sociale media toont hoe Navalny wordt weggevoerd.Beeld EPA

Plastic bekertje

Daar gaat de telefoon van Jarmysj weer. In een video leest de hoofdarts een tekst op van een papier. Hij trommelt nerveus met zijn vingers. ‘De toestand van Aleksej Navalny is stabiel en ernstig, ehm, ik bedoel: níét stabiel en ernstig.’ Dan: ‘Maar zijn algemene gesteldheid is natuurlijk beter.’ En: ‘Het stofje dat we bij hem hebben aangetroffen, is gewoon industriële chemie. Het zit in plastic bekertjes.’

Kortom, Navalny heeft pech gehad met een plastic bekertje. Daarom ligt hij nu in coma. Staatsmedia verspreiden geruchten dat Navalny zelf schuldig is. Er zou alcohol zijn aangetroffen in zijn bloed. En drugs. ‘Leugens’, zegt Jarmysj. 

Dan lopen er mensen in witte polo’s het ziekenhuis binnen. ‘Air Ambulance’, staat op de polo’s. Navalnaja en Navalny’s broer Oleg komen de hal in. ‘De Duitsers zijn er’, zegt Oleg. Hij neemt drie stukken pizza uit de doos die Navalny’s collega’s besteld hebben. Hij lacht.

Maar buiten gaat het duistere spel verder. De hoofdarts zegt in het gymzaaltje dat ‘in conclaaf met de Duitse artsen’ besloten is om Navalny in Omsk te houden. De Duitse artsen bevestigen dat zelf niet. Niemand weet waar ze gebleven zijn.

Een arts komt naar beneden en neemt Julia apart. Hij schudt zijn hoofd. Ziedend rent ze door het poortje met bewakers, maar vijf mannen versperren haar de weg naar boven. Ze schreeuwt het uit. Maar de bewakers duwen haar weg.

Het is middernacht in Omsk als een arts aan persbureau Reuters meldt dat Aleksej Navalny overgebracht wordt naar Duitsland. Jarmysj stuurt een nieuw bericht de wereld in: ‘Totdat Aleksej bij bewustzijn is en in orde blijkt, is het te vroeg voor enige blijdschap.’

Navalny drinkt een kop thee op het vliegveld, volgens zijn perswoordvoerder het enige dat hij die dag had gegeten of gedronken.Beeld DJpavlin/Instagram
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden