Laat maar waaien

Lobbyen is de kunst op het juiste moment het juiste duwtje te geven. Of zo'n duwtje juist achterwege te laten. Zodat een oeverloos plan rustig kan verwateren.

Het Leopoldpark is een plek van beschutting tussen het fort van de Europese Commissie aan de Rue de la Loi en het wezenloze gebouw van het Europarlement aan de rue Wiertz. Aan de rand ervan staat een 'kasteeltje'. Zo noemt men het , maar eerlijk gezegd is het meer een uit de kluiten gewassen landhuis met torentjes.


Vroeger, toen het park een centrum was van wetenschap, was hier het Louis Pasteurinstituut gevestigd, voor bacteriologie en serumtherapie. Het stond te koop. De Nederlandse regering had het maar wat graag willen hebben als chic onderkomen van de permanente vertegenwoordiging bij de EU. Het was evenwel te duur - 92 miljoen wil het verhaal - voor de Nederlandse beurs.


Nu is er de 'Vertretung des Freistaates Bayern' gevestigd. Het staat met trots vermeld op het bord aan het hek: let wel, wij van Beieren hebben ons in 1870 vrijwillig gemeld bij de Duitse bond, maar we waren en zijn een vrije staat.


Dagelijks zijn ongeveer honderd Beiers druk met de positie van Beieren in Europa. Ze dobbelen om de miljarden uit de Europese fondsen, ze bemoeien zich met de regeldwang, om deze te beteugelen dan wel te bevorderen - al naar gelang het Beiers belang, wat natuurlijk het belang is van Siemens, BMW en Bayern Chemie. 'Alleen een sukkel', zegt een doorgewinterde lobbyist, 'denkt dat hij Brussel niet nodig heeft.'


Magister

Een stukje zuidelijker, aan de rue de Trèves, is aan de muur van een onopvallend kantoorgebouw een plaat bevestigd: Huis van de Nederlandse Provincies. Dat 'Huis' is grootspraak, maar dat geeft niet. Iedereen bluft in Brussel. Op anderhalve etage werken twintig man. Voor alle Nederlandse provincies tezamen.


Wat hebben ze te zoeken in Brussel? Milos Labovic vertegenwoordigt Zeeland. Hij is niet van de straat. Hij studeerde aan de universiteit van Aken, hij is Magister in Europa Wissenschaften. Hij heeft een masters in Europastudies van Maastricht, in 2012 werd hij genomineerd voor de European Public Affairs Award, de prijs voor Brusselse lobbyisten. En toch. 'Het is hier zo gecompliceerd dat ik nog steeds lacunes tegenkom in mijn kennis.'


Hij zegt: 'Het venijnige aan Europa is dat het meestal groot en abstract begint. Dan wordt bijvoorbeeld afgekondigd dat de Europese economie voortaan groen zal zijn. Vervolgens ontstaan overal clubjes, er komen hoorzittingen. Als je erbij zit denk je aanvankelijk: waar gaat dit heen? Maar het kristalliseert zich uit. De groepjes worden kliekjes van ambtenaren van de Commissie, politieke assistenten, europarlementariërs, lobbyisten. Op zeker moment ligt zomaar een wetsvoorstel op tafel dat opeens heel erg concreet is.


'Als je dan pas wakker wordt als belanghebbende, ben je te laat. De toon is gezet, het discours is gevoerd, de richting ligt vast. Wie dan nog invloed wil hebben, komt niet veel verder dan komma's en punten.'


Allure

Het gaat ook om geld, zo plat als het klinkt. Er is poen te halen. Voor de eigen overheidsplannen en voor de bedrijven in de regio. Het is een moeizamer verhaal geworden, omdat de Brusselse bureaucratie inmiddels vuurbang is voor schandalen over verspilling. De voorwaarden zijn dikwijls van een gekmakende allure, er is een verantwoordingsplicht die perken te buiten gaat. Niettemin: de vleespotten van Brussel blijven aantrekkelijk. De Europese Unie telt 273 regio's. Johannes Hahn, Eurocommissaris voor regionaal beleid, mag in een periode van zeven jaar 325 miljard uitdelen.


Maar naast geld is de regelgeving wel zo belangrijk. Kunnen we duwen, kunnen we afremmen? Kunnen we 'Brussel' ervan overtuigen dat een bepaald voornemen indruist tegen regels van behoorlijk bestuur of economische belangen van de provincie onevenredig schaadt? En als het dan toch moet gebeuren, is dan een of andere vorm van compensatie denkbaar?


Op een paar vierkante kilometer speelt zich een permanent gevecht af om aandacht, om contacten. En zelfs als je er vroeg bij bent: je bent in de jungle. Achter je sluit zich het oerwoud, je weet niet wat voor je ligt. Victorie en verdriet liggen dicht bij elkaar.


Het is zoals Wim Stooker, vooruitgeschoven post van de provincie Noord-Holland, het formuleert: 'Veel meer dan in Den Haag is het maken van beleid hier onderdeel van het informele circuit. Het heeft een voordeel: je kunt overal bij. Het heeft ook een nadeel: iedereen kan overal bij. Je kunt geen onderwerp bedenken of heel veel belangen zijn in het geding. Iedereen wil gehoord worden. Je weet niet wie vóór jou bij de betrokken beleidsambtenaar of parlementariër op de kamer zat. Wie na jou kwam, weet je evenmin. '


Lange, lange lijst

De Duitse europarlementariër Sven Giegold heeft bijgehouden welke lobbyisten - van het bedrijfsleven, van belangengroepen, van overheden - hem gedurende een jaar hebben bezocht. Hij publiceert sinds eind vorig jaar namen en rugnummers: 'Alle Terminanfragen, Stellungnahmen, Abstimmungsempfehlungen und was Sie uns sonst noch per Telefon, E-Mail, Brief, Geschenkpackung oder Blumenstrauss mitteilen, wird hier veröffentlicht.' Over een periode van een jaar ligt er nu een lange, lange lijst van meer dan veertig pagina's. Ze omvatten een kleine duizend instellingen. En dat betreft alleen nog maar een van de 766 parlementariërs.


Provincie-ambtenaar Stooker is een vriendelijke, misschien wel zachtmoedige man. Hij merkt op: 'Je moet je ertussen wurmen.'


Labovic: 'Toegang is extreem belangrijk. Je verwacht een voorstel uit de Commissie, laten we zeggen dat het gaat over invasieve exoten, je weet dat jouw achterban een bepaald belang heeft in de kwestie, je belt met een afdeling, met een ambtenaar. Hij kent je niet, jij kent hem niet. Dan wordt het moeilijk. Dan zal zo'n ambtenaar al gauw zeggen: wij hebben geen beleid op invasieve exoten. Dan word je dus met het officiële antwoord het bos ingestuurd.


'Hetzelfde geldt voor europarlementariërs. Je belt met een politiek assistent, met wie je in eerste instantie zaken doet, je hebt geen relatie met zo iemand, dan zegt men standaard: stuur een mailtje.


'Het moet je gegund zijn, dat is onvoorstelbaar belangrijk in Brussel. Veel belangrijker dan de vraag wie de beste argumenten heeft.'


We zijn naar de rue de Trèves getogen omdat we gehoord hadden van de op handen zijnde Europese richtlijn 'Maritieme ruimtelijke ordening en geïntegreerd kustbeheer'. Het betekent dat 'Brussel' opvattingen heeft over het strand van Bloemendaal en Renesse. Wie de moeite neemt de afstotende terminologie voor lief te nemen, krijgt een fascinerend voorbeeld gepresenteerd van Europees duwen en trekken.


Stooker: 'Je kunt er niet tegen zijn dat de EU wat op zee gebeurt wil coördineren. Waar je tegen moet zijn is het doorschieten van de Europese Commissie.'


Labovic: 'Wij, van de provincies stelden: daar gaat Europa niet over. De Europese Commissie sprak dat tegen. We hebben een rechtsbasis, zei men daar, omdat wij over milieu gaan en over visserij. De provincies op hun beurt: maar er ís al maritieme ruimtelijke ordening annex geïntegreerd kustbeheer. Dat hebben we al lang zelf geregeld.'


Sinds maart 2013 ligt er een conceptrichtlijn. Er is vier jaar over gedaan. Alle belangen moesten een plekje hebben: de winning van grondstoffen in zee, de visserij, de windmolens, het toerisme en het cultureel erfgoed (hier en daar is kust cultureel erfgoed). Het is een geweldige knokpartij geweest.


Netwerk, werkgroep

Wat konden de Nederlandse kustprovincies voor elkaar boksen? Niet alles, maar ook weer niet niks. Stooker en Labovic behoorden tot de eersten die aan de bel trokken toen ze lucht kregen van het plan van de Commissie. Er bestaat een netwerk van Europese kustregio's. Dat werd ingeschakeld. Het netwerk - bij elkaar 150 regio's - riep een werkgroep in het leven. Noord-Holland veroverde het voorzitterschap - altijd goed. Het netwerk heeft goede toegang tot de Commissie, want de voorzitter is Jean-Yves Le Drian, president van de regio Bretagne en nu de Franse minister van Defensie. Zo ben je in één keer een heel stuk verder.


In Nederland werd intussen op het ministerie van Milieu een interbestuurlijk dossierteam gevormd. De opdracht lag voor de hand: tegenhouden die handel.


Zowel de Eerste als de Tweede Kamer trok een gele kaart. Het is een signaal aan de Commissie: blijf ervan af. Als voldoende landen een gele kaart trekken moet de Europese Commissie de zaak nog eens heroverwegen. Meestal betekent het een verwijzing naar de onderste la.


Stooker en Labovic hebben veel plezier beleefd aan een actie die ze op touw zetten in het Europees parlement. Ze vroegen belet bij de vrouw die het dossier onder haar hoede heeft, de Duitse liberaal Gesine Meissner. Ze hadden alle provinciale ontwikkelingsvisies over zee en kust meegenomen, eenzijdig geprint om de omvang angstaanjagender te maken. Het was een pakket met een dikte van twaalf centimeter. Leeswerk voor tenminste een jaar. Hun vraag was: 'Frau Meissner, wat wilt u hier nog aan toevoegen?' Meissner antwoordde: 'I see your point. Wilt u alstublieft die papierstapel weer meenemen.'


Er ligt nu toch een voorstel. Van het kustbeheer zal Europa afblijven, voor de zee komen voorschriften. De regeling is aan het verwateren nog voordat zij is vastgesteld. Stooker en Labovic laten de zaak op zijn beloop. Ook dat moet een lobbyist weten: laat van tijd tot tijd de bal het werk doen.


______


gele kaart

Sinds het Verdrag van Lissabon hanteert de EU de gele kaart-procedure. Die schrijft voor dat nationale parlementen per brief bezwaar mogen maken als zij vinden dat een door Europa voorgestelde maatregel niet op Europees, maar op nationaal niveau moet worden genomen. Wanneer een derde van de nationale parlementen de gele kaart trekt, is de Europese Commissie verplicht haar voorstel te heroverwegen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.