Laat lerarencarrière echt iets voorstellen

Rinnooy Kan herhaalde het nog eens: er dreigt een verschrikkelijk lerarentekort, 10 tot 15 procent permanente onderbezetting op middelbare scholen in 2012....

Aleid Truijens

‘Wie van u werkt in het onderwijs, of heeft er gewerkt?’ Debatleider Fons van Wieringen, voorzitter van de Onderwijsraad, had waarschijnlijk al zo’n vermoeden: zo’n 60 procent van de aanwezigen stak de vinger op. ‘En wie van u zou in het onderwijs willen werken, of had dat graag gedaan?’ Weer gingen er veel vingers omhoog; zo’n beetje de overige 40 procent.

We waren terug in de collegebanken, wij, oud-studenten van de Universiteit van Amsterdam, op de jaarlijkse Universiteitsdag. In de tuin van de Oudemanhuispoort klonken blijde kreten van herkenning. Veel van die alumni hadden gestudeerd aan de alma mater toen die nog Gemeentelijke Universiteit heette. Ze hadden het Maagdenhuis bestormd of op z’n minst broodjes gesmeerd voor de actievoerders en haalden gezellig herinneringen op aan de tijd dat studeren nog geen cv-building was.

Naar het debat onder de noemer ‘Over het leed dat leraar heet’ kwamen ook weinig jongeren, en vrijwel niemand van buiten het onderwijs, zoals gewoonlijk. Ondanks de deprimerende titel – het leed in het onderwijs heet zeker geen ‘leraar’ – was het een inspirerende gedachtewisseling.

Een vrouw vertelde dat zij na 33 jaar voor de klas de moed had opgegeven: voor academici was er weinig plezier meer te beleven; zij kreeg geen spat ruimte van haar management om behoorlijk les te geven. Een leraar die jarenlang Frans had gedoceerd, was overgegaan op filosofie, omdat in zijn oude vak ‘de mijt’ was gekomen; als filosofiedocent kon hij zijn leerlingen nog laten nadenken.

Maar er was ook een man die na een carrière in het bedrijfsleven voor de klas was gaan staan en daar veel gelukkiger was. Jammer alleen van dat lage salaris.

Panellid Alexander Rinnooy Kan, voorzitter van de SER, die in zijn rapport Leerkracht wees op de gestage terugloop van academici in het onderwijs – belangrijkste oorzaak van niveaudaling – en pleitte om hen te werven met hogere salarissen, herhaalde het nog eens: er dreigt een verschrikkelijk lerarentekort. De schattingen lopen uiteen van 10 tot 15 procent permanente onderbezetting op middelbare scholen in 2012; op scholen met ‘moeilijke’ leerlingen nog meer. Leerlingen zullen een volle middag per week naar huis worden gestuurd, of naar het computerlokaal. Ook scholen die tegenstander zijn van het Nieuwe Leren zullen noodgedwongen kiezen voor meer ‘zelfwerkzaamheid’. We moeten ingrijpen, zei Rinnooy Kan, en wel nu.

Waar halen we die leraren, en vooral die academici vandaan, nu Plasterk niet van plan blijkt de zeggenschap over salariëring bij de scholen weg te halen en dat salaris te koppelen aan opleidingsniveau? Zo kwam de discussie op alternatieven. Werk samen met het bedrijfsleven, opperde iemand. Creëer gesponsorde arbeidsplaatsen waar getalenteerde afgestudeerden twee jaar onderwijservaring opdoen. Sommigen blijven dan misschien hangen. Anderen hebben hun cv leuk opgepimpt.

In Engeland en de VS lopen zulke projecten, TeachFirst en Teach for America geheten, al jaren, en met succes. De jonge docenten, gerekruteerd bij de beste universiteiten, gaan door een zware selectie alvorens ze op zwakke scholen aan het werk worden gezet. Ze krijgen alle kans te netwerken bij bedrijven en worden goed begeleid.

Een winstpunt is in elk geval dat niet de zwakste studenten, maar juist de besten worden geworven, dat verhoogt de status van het vak en daarmee de werfkracht. Helaas gaan deze toppertjes meestal na die twee jaar weg. Iedereen wil hen hebben, en ja, dan valt onderwijs meestal af.

Een nog groter nadeel is dat onderwijs zo in de hoek komt te staan van ‘iets moois doen voor de samenleving’. Zoals een jaartje nobel ontwikkelingswerk, of billen wassen en steunkousen aantrekken bij bejaarden. Prachtig en zinvol, en een glanzende toevoeging aan je cv. Misschien hartstikke leuk, werken met die kids. Voor een tijdje, voordat het echte leven begint. Bovendien is het treurig als de overheid deze ‘kerntaak’ niet af kan zonder het bedrijfsleven als redder van het vaderland.

Het onderwijs zit te wachten op mensen die een serieuze carrière ambiëren. Scholen zelf zitten daar niet altijd op te wachten. Het is bedroevend om de verhalen te horen van zij-instromers uit het bedrijfsleven of de wetenschap die met dedain werden behandeld in hun nieuwe werkkring. Gelijke monniken, gelijke kappen is doorgaans de norm. Besturen hebben liever goedkope krachten dan mensen die vakkennis en buitenschoolse ervaring meebrengen – lees het boek van Ton van Haperen, De ondergang van de Nederlandse leraar.

Scholen moeten ervoor zorgen dat een lerarencarrière echt iets voorstelt: laat academici naast hun lessen lesmateriaal en examens maken, maak hen studieadviseur of begeleider van jonge docenten. 50 procent van de leraren-in-opleiding komt nooit voor de klas; een krankzinnig hoog percentage, een enorme verspilling van geld en energie. Het loont om eens te onderzoeken waarom ze afhaken en om aan hun wensen tegemoet te komen. Dan is er straks helemaal geen lerarentekort.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden