'Laat Kiesraad giften controleren'

De controle op de nieuwe verplichting voor politieke partijen om giften boven de 1.000 euro openbaar te maken, kan volgens de oppositiepartijen PvdA en D66 beter aan een onafhankelijke instantie als de Kiesraad worden overgelaten.

DEN HAAG - Het kabinet wil de controle neerleggen bij het ministerie van Binnenlandse Zaken, dat ook verantwoordelijk is voor de subsidieverlening aan partijen. Het is beter een 'scheidsrechter' naar de financiën van partijen te laten kijken dan een ministerie, vindt D66-Kamerlid Gerard Schouw.


Vandaag behandelt de Tweede Kamer het betreffende wetsontwerp over de financiering van politieke partijen. Schouw verwacht dat een Kamermeerderheid zijn opvatting deelt en de Kiesraad naar voren schuift.


Ook de Kiesraad zelf denkt er zo over. Oud-minister Piet Hein Donner van Binnenlandse Zaken oordeelde echter dat het aanzien van dit instituut mogelijk aangetast raakt als het de financiële controletaak krijgt.


'Donner heeft zichzelf op het laatste moment de wet in geschreven', zegt een woordvoerder van de Kiesraad over de voormalige CDA-minister die vanwege zijn vertrek naar de Raad van State onlangs werd opgevolgd door partijgenote Liesbeth Spies.


'Iedere schijn van politieke interventie moet worden vermeden', vindt Schouw. Om dat te beklemtonen, wil de oppositie van minister Spies weten hoe zij de geheimhouding beoordeelt van een gift van 100 duizend euro die haar partij kort voor de Tweede Kamerverkiezingen van juni 2010 ontving.


Van die gift is alleen bekend dat zij afkomstig was van een bedrijf dat zich bezighoudt met 'dienstverlening en advisering op het gebied van fusies, overnames, financieringen en corporate finance'. Die geheimzinnigheid is onder de nieuwe wet niet meer mogelijk.


Op straffe van een boete van 25 duizend euro zijn politieke partijen verplicht giften boven de 1.000 euro in hun jaarverslag te vermelden. Giften boven de 4.500 euro moeten straks gedetailleerd, met naam en toenaam, worden aangemeld en opgenomen in een register dat iedereen kan raadplegen.


Het streven naar meer transparantie in de financiering van politieke partijen brengt gedoogpartij PVV in een lastig parket. Hoe de partij van Geert Wilders aan geld komt, is onduidelijk. Door het ontbreken van leden voldoet de PVV niet aan de wettelijk criteria om voor subsidie in aanmerking te komen. Als enige politieke partij krijgt de PVV dan ook geen subsidie. De reikwijdte van de nieuwe wet gaat echter niet aan de PVV voorbij.


Zo worden in de nieuwe regelgeving - waarin de term 'subsidiëring' is vervangen door 'financiering' - eisen gesteld aan de openbaarmaking van giften die partijen kort voor verkiezingen ontvangen. Die eisen gelden niet uitsluitend voor partijen, maar ook voor individuele kandidaten.


De Groningse politicoloog Gerrit Voerman vindt de aanscherpingen terecht. 'In een zichzelf respecterende democratie moeten partijen hun financiën inzichtelijk maken.' Voerman vindt het opmerkelijk dat juist het kabinet-Rutte dit wetsontwerp indient. 'We hebben het er al jaren over. De vorige kabinetten kregen het niet voor elkaar. En je kunt niet zeggen dat dit wetsvoorstel een zegen is voor de PVV.'


PVV-Kamerlid Hero Brinkman zegt: 'Wij zijn tegen deze wet, punt.' Zijn partij vreest dat de verplichting tot openbaarheid gulle gevers van de PVV afschrikt.


De PvdA pleit juist voor strengere bepalingen, zoals een verbod op giften uit het buitenland. 'Van de CPN werd altijd gezegd dat die partij rechtstreeks door het Kremlin werd betaald', memoreert PvdA-Kamerlid Pierre Heijnen. 'Dat soort verdachtmakingen moet je voor zijn.'


De in het parlement vertegenwoordigde partijen ontvingen vorig jaar samen ongeveer 15 miljoen euro aan subsidie. Anders dan de landelijke partijen, krijgen lokale partijen geen geld van het Rijk. Volgens voorzitter Fons Zinken van de Vereniging van Plaatselijke Politieke Groeperingen (VPPG) wreekt die 'oneerlijkheid' zich vooral in verkiezingstijd. 'De afdelingen van landelijke partijen kunnen veel meer aan de weg timmeren dan de lokale partijen.' Zijn ergernis is verder toegenomen nadat het er even op leek dat lokale partijen ook overheidssteun zouden krijgen. 'Voor scholing van raadsleden krijgen afdelingen van grote partijen automatisch geld, wij moesten het aanvragen. In december heeft de Kamer dat ineens wegbezuinigd.' PvdA-Kamerlid Pierre Heijnen vindt dat ook plaatselijke partijen en lokale afdelingen aan scherpere regels moeten worden onderworpen: 'De lijntjes zijn er kort, de risico's zijn daar het grootst.'


Lokale partijen vinden de huidige regels oneerlijk


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden