Laat je scholen in de Noord-Koreaanse overredingskunst

Op het IFFR staat 'alledaagse propaganda' centraal. Wie wil, kan zich op het Rotterdamse filmfestival ook laten scholen in de Noord-Koreaanse overredingskunst. 

Beeld uit Aim High In Creation! van de Australische documentairefilmer Anna Broinowski.Beeld 5D11

'Vandaag richten we ons op Kim Jong-il de filmmaker.' Voor ze het zei tegen het publiek in de Rotterdamse Schouwburg, nam de Australische documentairefilmer Anna Broinowski eerst afstand van het binnenlands beleid van de Noord-Koreaanse oud-dictator, zoals dat hoort: 'Brrr...afschuwelijk!' Maar niet van de wijze waarop de in 2011 overleden Kim de adoratie van de massa kanaliseerde middels cinema: 'Hij was briljant.' Daar kunnen hedendaagse collega-filmmakers nog best wat van op steken. Allereerst de bezoekers van de propagandaworkshop op het International Film Festival Rotterdam. Beginnende filmers uit tal van landen lieten zich daar dit weekend scholen in het betere pamflettisme, als onderdeel van het themaprogramma Everyday Propaganda.

In hoek van de Schouwburg liggen ingelijste portretten klaar van grote leiders als Poetin en Obama, de eerder genoemde Kim Jong-il en Mark Rutte. Plus een stapel nationale vlaggen en knutselbenodigdheden.

Ter inspiratie voor haar cursisten laat workshopleider Broinowski een van de fameuze filmmanifesten van Kim rondgaan. Een originele druk uit 1987, enkel verkrijgbaar in Noord-Korea, met daarin de cinematografische leidraad van de leider die zelf een filmcollectie bezat van rond de 20 duizend, stofvrij opgeslagen titels, waaronder veel Hollywoodklassiekers.

Regel 1: de regisseur is de baas van de creatieve groep. Dat de Noord-Koreaanse regisseur een bijzondere status geniet, is zichtbaar in Broinowski's documentaire Aim High In Creation!, die voorafgaand aan de workshop wordt vertoond. Voor deze eerder op documentairefestival IDFA vertoonde film, vernoemd naar een ander credo uit Kims boekje, kreeg de Australische unieke toegang tot de Noord-Koreaanse filmelite en filmstudio's.

Ze vroeg de Noord-Koreanen advies bij het maken van haar documentaire over 'kapitalistische' gasboringen nabij haar woonplaats te Australië. Het regime ging akkoord: de westerse filmer was welkom. Broinowski: 'Een Trojaans paard natuurlijk, in zekere zin. Het was een manier om binnen te kijken. Tegelijk was het een echt filmproject in Australië.' Het resultaat is een hybride film: deels is het Australisch ecologisch activisme, deels een inkijkje in de filmindustrie van 's werelds meest gesloten land. 'Ze maken nog altijd dertig speelfilms per jaar', zegt Broinowski. 'Dat zeiden ze tenminste. Zeker weten kun je dat niet.'

Kim Jong-il, de vader van de huidige leider Kim Jong-un, was aanvankelijk niet de favoriete zoon en eerste opvolger, maar excelleerde als propagandist van het regime. Zo verwierf hij de waardering van zijn vader. Populaire speelfilms, die de mythe van de Kim-dynastie verder vergoddelijkten, speelden een cruciale rol.

De filmstudiosets van weleer, met een stukje nagebouwd Japan, Zuid-Korea en het Westen - de drie grote vijanden - ogen anno nu wat vervallen en flets. Of, en in welke mate, de filmindustrie floreert, valt er moeilijk aan af te lezen. Broinowski filmde onder meer op de set van een lokaal oorlogsdrama. 'Ze doen niet aan computereffecten, maar ik zag ze in de weer met drie oorlogsbodems en er werden echte torpedo's afgeschoten - dat ziet er ook goed uit op film.' De Australische figureerde op verzoek van haar gastheer in de film als verdorven Amerikaanse.

Naast twee opvallend westers ogende Noord-Koreanen - zoons van de in 1962 overgelopen Amerikaanse militair James Dresnok. Net als hun vader draven de twee stelselmatig op als bad guy in de Noord-Koreaanse cinema. Dresnok senior gold als niet onbekwaam, zijn nazaten ogen minder gelukkig. In de documentaire is te zien hoe een van hen wordt uitgekafferd: 'Je kan niet acteren!' Ongemakkelijke beelden zijn het, in een onevenwichtige documentaire: Broinowski wandelt door haar eigen film zoals documentairemaker Michael Moore (van wie ook werk wordt vertoond in het IFFR propagandaprogramma), maar beschikt niet over diens flair of talent.

Tussenstand filmhits

Halverwege het Rotterdamse filmfestival staat The Dark Horse boven aan de lijst van publieksfavorieten, een waargebeurd, rauw drama over een Nieuw-Zeelandse jongerenwerker met een bipolaire stoornis. Op plaats 10 in de lijst van publieksfavorieten staat het Nederlandse Gluckauf. Dit misdaaddrama dingt mee naar een van de drie Tiger Awards, de filmprijs van het festival.

Niet ironisch

Als gevolg van de perikelen rond Seth Rogens Hollywoodsatire The Interview is de belangstelling voor haar documentaire plots opgelaaid: Netflix heeft de rechten gekocht. Toch is de workshop in Rotterdam niet ironisch bedoeld: Broinowski is kenner en bewonderaar van de Noord-Koreaanse cinema en enthousiast over de geëxalteerde acteerstijl. 'De montage is ook anders dan wij gewend zijn: Noord-Koreaanse filmmakers zoemen uit bij emoties van een acteur, om aan te geven dat het niet om het individu gaat, maar om de groep.'

Sommige Noord-Koreaanse klassiekers (een paar onder Kim Jong-ils regime geproduceerde films wonnen prijzen op buitenlandse festivals) kunnen haar ondanks de propagandistische toon wel beroeren. 'Net als musicals uit jaren vijftig bezitten die films iets puurs. Voor ons is het wennen, die hevige toon, maar Noord-Koreanen zijn zeer gepassioneerd. De Italianen van Azië.'

Of de workshopdeelnemers in Rotterdam baat hebben bij die typische stijl is de vraag. De Noord-Koreanen waren zeer te spreken over het op hun advies getoonzette activistische eco-filmpje van Broinowski. Maar de gasboringen in Australië gingen gewoon door, ook na de vertoning aldaar.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden