Laat het water maar komen

Rivieren krijgen de ruimte in Nederland, want water kun je niet temmen. Het volgend Nationaal Waterplan is alweer in de maak.

Waarom wij Nederlanders gordijnen kopen voor de huiskamer is een raadsel. Massaal laten we ze 's avonds open. Gluur gerust naar binnen, beste buurman-die-zijn-hond-uitlaat, wij kijken op de bank televisie. We hebben niets te verbergen.


Hetzelfde gevoel bekruipt je in een eenpropellervliegtuigje boven Gelderland, Utrecht en Zuid-Holland. Het rivierengebied is tot de laatste graspol aangeharkt en herverkaveld. Slootje, polder, slootje, polder, rivier. Dorpje, stadje, nieuwbouwwijk, brug voor de snelweg. Slootje, polder, koeien, nog een rivier, of is het een zijtak? Geen land ter wereld zo geordend als Nederland, waar alles en iedereen zijn plaats kent.


Meestal. Hoe anders was het in 1993 en vooral in 1995. Rijn, Maas en Waal vielen uit hun rol in onze strak geregisseerde delta. Na zware regenval in de Ardennen, Noord-Frankrijk en Duitsland traden de grote rivieren ver buiten hun oevers. De dijken die het water moesten tegenhouden, vormden de randen van een badkuip zonder stop. Een kwart miljoen inwoners werd geëvacueerd.


Het liep goed af; het water zakte weer en de dijken hielden stand. De watersnood in Kroatië, Servië en Bosnië-Herzegovina laat nu zien wat er allemaal mis had kunnen gaan. Er zijn tientallen doden gevallen bij de zwaarste overstromingen in zeker 120 jaar. Een miljoen inwoners van de Balkan is getroffen. Het drinkwater is niet meer veilig en er wordt gevreesd voor epidemieën.


Nederland heeft zijn les geleerd na 1993 en 1995. Rivieren kun je niet temmen, je moet ze de ruimte bieden. Gelukkig zijn we daar bedreven in, blijkt vliegend op duizend voet boven Lek, Merwede, Waal, Afgedamde Maas, Linge en hoe al die waterwegen ook mogen heten.


De Maas heeft al bijna twintig jaar zijn eigen project, de Maaswerken. Over 222 kilometer, van Maastricht tot Rotterdam, wordt de rivier veiliger, natuurlijker en beter bevaarbaar. Bij de Rijntakken en de Bergsche Maas moeten in 2015 ruim dertig projecten klaar zijn van het programma Ruimte voor de Rivier. Rijkswaterstaat, waterschappen, gemeenten en provincies hopen vier miljoen mensen droge voeten te geven.


Zo wordt in Elst een hooggelegen steenfabriek gesloopt, zodat de Nederrijn het overtollige water beter kan afvoeren. Bij Arnhem-Zuid worden de uiterwaarden afgegraven zodat de Nederrijn bij hoogwater meer water kan afvoeren. Het water wordt zo beter verdeeld over Rijn en IJssel. Elders komen locaties voor waterberging, wordt het zomerbed van de rivier verlaagd of de dijk verhoogd, worden hoogwatergeulen aangelegd of kribben verlaagd. Soms schuift zelfs een complete dijk een paar honderd meter op.


Het wordt veiliger en mooier. Tot Marsmans 'breede rivieren' traag én braaf door oneindig laagland gaan, oogt dat keurige waterland als een bouwput. Gelukkig kunnen de gordijnen snel weer open.


Alhoewel. Begin juni is de inspraak begonnen voor alweer een volgend 'Nationaal Waterplan en het Beheer- en ontwikkelplan voor de rijkswateren'. Droge voeten komen niet vanzelf.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden