Analyse Euro

Laat het geld rollen in Nederland, klinkt het op de 20ste verjaardag van de euro vanuit de Portugese heuvels

Ooit was het Portugese Sintra het favoriete toevluchtsoord van koningen, nu vieren centrale bankiers er de twintigste verjaardag van de euro. De oplossing voor de huidige problemen? ‘Meer euro.’

ECB-voorzitter Mario Draghi in het Portugese Sintra op dag twee van de conferentie. Beeld Corbis via Getty Images

Wie zegt dat de euro een onding is? ‘Maar liefst 75 procent van de Europese burgers is nu vóór de eenheidsmunt. Dat is een record’, betoogt een tevreden Europese Commissie-president Jean-Claude Juncker woensdagochtend tegenover een zaal centrale bankiers en economen uit de hele wereld. ‘De werkloosheid in Europa is op het laagste punt deze eeuw. De euro is een bron van bescherming die ons sterker maakt.’

Kort daarvoor is het gezelschap over een Europa-blauwe loper afgedaald naar het 14de-eeuwse klooster waar de lezingen en discussies plaatsvinden. Vroeger was Sintra in Portugal het favoriete vakantieoord van koningen. Nu is het meest westelijke puntje van Europa opnieuw geliefd bij de rijken – en sinds 2014 ook de Europese Centrale Bank. Voor de zesde keer organiseert zij hier haar prestigieuze forum.

Wiskundige formules

Het Penha Longa Resort, waar eerder de Bilderberg-conferentie plaatsvond, zou niet misstaan in een James Bond-film. Het is het soort afgelegen, luxe locatie waar de geheim agent ’s avonds in het donker tegen beter weten in tóch heen rijdt. Bij vrijwel elke bocht van de eindeloze oprit staan beveiligers. Dan, bovenop de heuvel: het hotel. Een paleisje met acht restaurants inclusief Michelin-ster. Omgeven door uitgestrekte bossen en een 27-holesgolfbaan.

Deze week hebben de bezoekers andere interesses. Grafieken bijvoorbeeld. Zelfs spreadsheets vol wiskundige formules zijn niet taboe tijdens de conferentie. Toch is het thema dit jaar allerminst technisch. Maar liefst 341 miljoen burgers uit 19 landen maken er dagelijks gebruik van: de euro. Die bestaat 20 jaar. Zoals dat gaat bij een verjaardag blikken de aanwezigen mild terug. De eerste tien jaar? Fantastisch. De puberteit, inclusief existentiële crisis: heftiger. Maar hé, we leven nog.

Geen populisten

De zwartkijkers die volhouden dat de euro een ramp is voor het oude continent zijn afwezig in Sintra. Geen populisten hier. Gerespecteerde economen als Joseph Stiglitz en Paul Krugman, die stellen dat de economische verschillen tussen de Europese landen simpelweg té groot zijn om één muntunie te vormen, zijn evenmin van de partij.

Wat niet betekent dat er geen harde noten worden gekraakt. Dat kan ook moeilijk anders in Portugal. Onder leiding van een sociaal-democratische regering beleeft het land de hoogste economische groei in bijna twee decennia. Toeristen stromen toe, de huizenmarkt boomt. Maar de jarenlange recessie en bezuinigingen hebben hun sporen achtergelaten. Letterlijk: elke deelnemer heeft de gaten in de snelweg vanaf het overvolle vliegveld naar Sintra kunnen voelen. Onderzoek van het Internationaal Monetair Fonds (IMF) laat zien dat Portugal onder aan het lijstje rijke landen bungelt als het gaat om publieke investeringen.

Draghi in Sintra. Beeld Corbis via Getty Images

Europees noodfonds

Maar stoppen met de euro, dat wil niemand op het ECB-forum. Wat dan wél de oplossing is? In de woorden van voorzitter Mario Draghi, vlak nadat hij de financiële markten in beroering heeft gebracht door te schermen met een nieuwe renteverlaging: ‘Meer euro.’ Sinds Draghi’s fameuze ‘whatever it takes’-speech in 2012 heeft zijn ECB grotendeels in haar eentje de munt overeind gehouden. Nu, betoogt de ene na de andere spreker, zijn de politici aan zet. 

IMF-hoofdeconoom Gita Gopinath, een van de schaarse vrouwen in een zee van donkere pakken, somt het verlanglijstje nog eens op. ‘Het is tijd voor een bankenunie, inclusief Europees depositogarantiestelsel.’ Daarnaast moet de kapitaalmarktunie worden afgemaakt. En, misschien wel het moeilijkste, een veel omvangrijker Europees noodfonds. Om landen in crisistijd mee te hulp te schieten.

‘We moeten niet wachten op de volgende crisis om te doen wat we moeten doen’, vat Commissie-president Juncker de consensus samen. Die staat in schril contrast met de discussie in Nederland. Vorige week nog trapte minister Wopke Hoekstra van Financiën hard op de rem. Het noodfonds lijkt mede door zijn toedoen een stuk kleiner uit te vallen. Landen die er gebruik van willen maken, moeten eerst de bezitters van hun staatsobligaties scheren. En Gopinaths wens om Europese spaartegoeden tot 100 duizend euro gezamenlijk te garanderen, om toekomstige bankruns vanuit crisislanden richting noorden te voorkomen? Laat landen als Italië eerst hun bankensector hervormen, klinkt het vanuit Den Haag.

‘Er is geen schuldencrisis’

Een slordige 1.800 kilometer zuidwaarts, in de door een dichte mist omgeven groene heuvels van Sintra, heerst weinig begrip voor zulke bezwaren. De toon wordt op de eerste avond al gezet door Olivier Blanchard, een zwaargewicht die respect verwierf als IMF-econoom in de crisis. Tijdens zijn dinner speech prijst hij de na oktober vertrekkende Draghi om zijn ‘intellectuele creativiteit’ en ‘politieke gevoel’. In één ruk door wijst hij erop dat álle eurolanden zich hebben aan te passen om nieuwe ongelukken te voorkomen. Dus ook ‘Duitsland en Nederland’. Om hun enorme overschot op de betalingsbalans terug te dringen, moet het geld rollen. Lees: hogere lonen en meer investeringen in bijvoorbeeld infrastructuur en onderwijs. 

En de in Noord-Europa gevreesde staatsschulden? De kosten daarvan zijn dankzij het tijdperk van de lage rente bescheiden, stelt Blanchard gerust. ‘Er is geen schuldencrisis.’

De geboorte van de euro

De conceptie van de Europese munt dateert al van 1992, toen EU-lidstaten in Maastricht besloten een gemeenschappelijk betaalmiddel in te voeren.

In 1999 werd begonnen met de productie van de euro. Ook werden de koersen van aandelen, obligaties en opties aan de beurs voortaan in euro’s weergegeven.

In 2002 gingen we ook echt met de euro betalen. Twaalf EU-landen - plus de ministaatjes Andorra, Monaco, San Marino en Vaticaanstad – schakelden gelijktijdig over op de nieuwe valuta. Inmiddels is de euro in negentien landen de officiële munt. 

Meer lezen over de euro?

Nu de crisis voorbij is en de eurozone weer floreert, gaat de gedroomde uitbouw van de euro de ijskast in. Vooral Nederland staat op de rem.

Niet alle economen zijn ervan overtuigd dat de eenheidsmunt een succes is. Red Europa, vernietig de euro, betoogt deze Nobelprijswinnaar. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden