Laat eindexamens gedegen nakijken

Overal in Nederland hangen de schooltassen in top. Maar terwijl de eindexamenfeesten in volle gang zijn, wordt beknibbeld op de tweede correctie, die voor een eerlijke uitslag van groot belang is.door Aleid Truijens..

Geslaagd!!! Felgekleurde opblaasletters tegen de ramen vertellen het blijde nieuws, hier en daar bungelt een viezig rugzakje aan een vlaggenstok. In de cafés stikt het van de opgewonden kinderen. Nederland heeft gewonnen en zij zijn eindelijk bevrijd uit de gevangenis die school heet. Drie maanden van welverdiend niksdoen strekken zich uit. Misschien een héél gap-jaar, in Australië. De barman tapt zich een polsblessure.

De meesten hadden hun kansen al deskundig becijferd: ‘Als de normering boven de 1,5 is’, ving ik vorige week op, ‘haal ik een 5,6 voor economie en ben ik geslaagd, bij 1,0 gezakt en bij 2,0 heb ik een 6,5.’

Heel veel viel mee dit jaar. Meteen na de centrale examens bekijkt het Cito op grond van een aantal voorinzendingen hoe de examens zijn gemaakt. Blijkt een examen te moeilijk of te makkelijk, dan wordt de norm bijgesteld. Voor de examens waarover veel werd gekreund – Nederlands en economie op het havo; Latijn, aardrijkskunde en economie op het vwo – werd de norm flink versoepeld. Kennelijk is het gemiddelde maatgevend. Als alle kandidaten eensgezind besluiten niks uit te voeren, slaagt het merendeel toch. Of niet? De eindexamens havo werden dit jaar goed gemaakt, meldde het ministerie van Onderwijs verheugd. Nee, dat kwam níét doordat ze makkelijker waren dan vorig jaar.

Gek is dat. Docenten in het hbo en aan de universiteiten zien de kennis van de eerstejaars gestaag afnemen. Minister Plasterk zegt ronduit: het niveau is gedaald. Staatssecretaris Van Bijsterveldt lanceert een reddingsplan basisvaardigheden. Leraren merken dat toetsen die zij tien jaar geleden maakten voor 4-vwo nu voor de zesdeklassers te moeilijk zijn en dat oude mavo-eindexamens onneembare horden zijn voor havisten. Maar nóóit hoor je dat het eindexamen dit jaar makkelijker was dan het vorige.

Hoe kan dat? Zijn die hoofdschuddende leraren massaal verzuurd? Of glijdt de norm toch af met het niveau dat sluipenderwijs daalt? Hoe bewaken de ‘experts’ van het Cito eigenlijk de exameneisen, los van het getoonde niveau van de leerlingen? Hoog tijd voor een objectief vergelijkend onderzoek naar de kennis en kunde van leerlingen in de laatste decennia.

Een harde externe examennorm zegt trouwens niet alles. Hoge scores kunnen ook worden veroorzaakt door mild nakijken, of doordat docenten fouten niet opmerken. Om eerlijk nakijken te waarborgen is een ‘tweede correctie’ verplicht, door een collega van een andere school.

Die tweede stapel examens levert docenten, die het aan het eind van het schooljaar toch al druk hebben, veel extra werk op. Voor Sjoerd Slagter, voorzitter van de VO-Raad, reden om voor te stellen die tweede correctie voortaan maar steekproefsgewijs te doen. Leraren, denkt Slagter, gaan altijd uiterst consciëntieus te werk.

Zou het? De beoordelingen kunnen enorm uiteenlopen.

Nog niet zo lang geleden werden tweede correctoren redelijk betaald voor dat extra werk. Die vergoeding ging omlaag en tenslotte werd zij uitbetaald aan de scholen, die zelf mochten bepalen of ze de leraren betaalden. Het extra werk kan nu door het management worden opgedragen. Een bijkomend, onbetaald taakje. Geen wonder dat veel leraren, na een vluchtige blik op andermans stapel, de eerste correctie accorderen. Leerlingen met een milde eigen leraar hebben dan geluk.

Voor gewetensvolle types kan het schrikken zijn. Heb je zelf eerlijk alle fouten aangekruist, waardoor je met bloedend hart een paar van je schatjes moet laten zakken, dan blijkt een collega ruimhartig de helft van de fouten te laten passeren. Hij had hen laten slagen. Bel je zo’n collega op, dan kan die het met alle voorgestelde wijzigingen botweg oneens zijn. ‘Laten we maar middelen’, klinkt het vermoeid. De leerling die twee gewetensvolle correctoren treft, heeft dubbel pech.

Nu kun je natuurlijk een halszaak maken van die oneerlijkheid: naar de directie stappen, de Inspectie waarschuwen of arbitrage eisen. Dat gebeurt zelden. Menige directie heeft het niet zo op lastpakken. Zij ziet liever veel geslaagden, met hoge cijfers, waardoor ze goed scoren op publieke rankings. Ouders blij, kinderen blij, school blij. Luiheid loont.

Vorige week stelde Jan Bouwens in NRC Handelsblad voor de eerste en tweede correctie om te draaien: eerst het werk van onbekende leerlingen nakijken, dan zelf het teruggekregen werk nazien. Het kan een oplossing zijn, al is het een motie van wantrouwen tegen leraren die hun leerlingen rechtmatig beoordelen. Van Bijsterveldt wil een pilot uitvoeren waarbij elk examen twee keer wordt nagekeken. Dat is een beter idee, mits de correctoren voortaan betaald worden voor dat werk.

De VO-Raad mag niet wegkomen met de lukrake verzekering dat het bij de examinering gedegen toegaat. Een ministerie dat de mond vol heeft van kwaliteitsverhoging, moet zorgen dat een eindexamen geen wassen neus is. Alleen een examen waarvoor je flinke kans loopt te zakken, is de moeite van het halen waard.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden