Laat deeltijdjuffen en -meesters voltijd werken

Er zijn genoeg leraren om het tekort op te vullen. Als ze maar meer uren maken. Zoals Anke ten Broeke, die van vier naar vijf dagen in de week gaat. Dat verlaagt de werkdruk juist, én ze kan haar eigen koers bepalen.

Juf Anke ten Broeke heeft een jarige in haar klas op de Sint Jozefschool in het Gelderse Loil. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Toon Geluk, bestuurder van de Gelderse scholenkoepel SPO de Liemers, heeft op papier 185 voltijdbanen in zijn veertien basisscholen met in totaal drieduizend leerlingen. In de praktijk werken er 275 leraren, bijna anderhalf keer zoveel docenten als banen. En toch heeft hij last van het lerarentekort.

'De mensen heb ik wel', zegt de bestuurder. 'Het probleem is: het overgrote merendeel werkt parttime.'

Wat voor Geluk geldt, geldt voor het hele basisonderwijs. Meer dan op middelbare scholen en in andere sectoren wordt op basisscholen massaal in deeltijd gewerkt. Er staan veel vrouwen (ruim 80 procent) voor de klas, die werken relatief vaak parttime. Met bijna 60 procent parttimejuffen en -meesters, bleek Nederland in 2010 zelfs internationaal koploper deeltijdwerken.

Dat levert merkwaardige statistieken op. Een lerarentekort van naar schatting 900 leraren én meer dan 108 duizend juffen en meesters op ruim 77 duizend fte's. Strikt genomen bestaat er niet zoiets als een lerarentekort. Eerder een overschot: gekwalificeerde docenten die werken in het onderwijs zijn er in overvloed. Ze moeten alleen méér werken.

Red de leraar - overleven in het onderwijs

De komende jaren dreigt een flink lerarentekort te ontstaan. Wat gebeurt er als het niet lukt om op tijd nieuwe docenten te werven? In aanloop naar de staking van basisschoolleraren op 27 juni verkent de Volkskrant acht onorthodoxe oplossingen voor het tekort. Vallen de gaten daarmee te vullen? En lijdt de kwaliteit van de lessen er niet onder? Alle afleveringen leest u hier.

Voor tips en suggesties: mail naar onderwijs@volkskrant.nl

Parttimedocenten verleiden

Het is een oplossing die zo voor de hand ligt dat je er bijna aan voorbij zou gaan: verleid parttimedocenten meer te gaan werken en het tekort verdwijnt als sneeuw voor de zon.

Uit een rekensommetje dat het ministerie van Onderwijs vorig jaar liet maken, blijkt dat er niet veel voor nodig is. Als er 5 procent meer gewerkt wordt door bestaande leerkrachten én oudere docenten werken langer door, is het lerarentekort voor de komende jaren goeddeels verdwenen. Is het echt zo simpel?

Voor Toon Geluk wel, voorlopig althans. Toen de scholenbestuurder zich eerder dit jaar realiseerde dat het moeilijk zou worden alle vacatures voor het komend jaar te vullen, vroeg hij welke parttime-docenten meer wilden werken. Zo'n twintig leraren meldden zich. Daarnaast nam hij alvast een aantal jonge docenten extra aan. 'Dankzij die twee maatregelen zit ik de komende jaren goed.'

Anke ten Broeke (27) is er blij mee. Vanaf volgend jaar staat zij niet meer vier, maar vijf dagen voor haar klas: de gecombineerde groep 7 en 8 van daltonschool Sint Jozefschool in Loil - een van de scholen van Geluk. 'Voor mij is dit ideaal. Als je minder dan vijf dagen werkt, deel je een klas met een collega. Als je een groep helemaal voor jezelf hebt, kun je meer je eigen koers bepalen.'

Een voltijdjuf is bovendien rustiger voor de kinderen. Ouders hebben zo één aanspreekpunt, zegt Ten Broeke. Nog een pré: 'Het scheelt op mijn salarisstrookje.'

Toch is het maar de vraag of er genoeg docenten als Anke ten Broeke zijn. Simpelweg omdat wie meer uren wil maken, dat al doet. 'De rek is er op veel plekken uit', zegt Petra van Haren, voorzitter van de Algemene Vereniging Schoolleiders. 'De meeste scholen hebben hun leerkrachten al gevraagd meer te werken. Niet iedereen kan of wil dat.'

Imagokwestie 

Al die parttimers doen de reputatie van het vak geen goed, vindt de Tilburgse hoogleraar Edith Hooge. 'Het vak leraar moet weer aantrekkelijk worden voor fulltimers. Mensen die niet alleen voor de klas staan omdat het vak zo makkelijk te combineren is met de zorg thuis.'

Bewuste keuze

Veel leraren hebben bewust voor het onderwijs gekozen, zegt Van Haren, 'juist omdat het werk zo goed te combineren is met de zorg voor hun eigen kinderen.' Dat maakt de beroepsgroep onflexibel.

Bovendien is er een groep docenten die niet meer uren wil maken, domweg omdat ze hun vrije tijd nodig hebben om het werk af te krijgen. Dat constateert althans Liesbeth Verheggen, voorzitter van vakbond AOb. 'Wij horen de laatste jaren steeds vaker dat leraren hun werk niet afkrijgen en daarom minder gaan werken.'

Docenten meer laten werken is een lapmiddel, zegt Verheggen. 'Het is geen structurele oplossing voor het probleem waar leraren in het basisonderwijs tegen aanlopen: te veel werkdruk tegen een te laag salaris.'

Frank Cörvers kent de verhalen over leraren die minder dagen werken om hun werk af te kunnen krijgen. De hoogleraar onderwijsarbeidsmarkt aan de universiteiten van Tilburg en Maastricht suggereert al langer dat het lerarentekort kan worden opgelost door het reservoir van parttimers aan te spreken. 'Het zal niet makkelijk zijn, gezien de werkdruk. Er moet iets tegenover staan.'

Geld, met andere woorden. 'Geef bijvoorbeeld een bonus voor fulltimers, of regel het fiscaal: wie meer werkt, betaalt minder belasting.' Dat soort voordeeltjes, zegt Cörvers, trekt mogelijk ook meer mannen het onderwijs in. Die werken weer vaker voltijd.

Ook dat is makkelijker gezegd dan gedaan, laat het ministerie van Onderwijs in een reactie weten. Het is maar de vraag of zo'n bonus er juridisch doorheen komt. Voltijders financieel belonen betekent benadeling van parttimers, discriminatie dus.

Zo'n eenvoudige oplossing is de voltijdleerkracht nog niet. Toch kan juf Anke ten Broeke haar collega's van harte aanraden om ook voltijd te gaan werken. Haar fulltimecontract gaat in september pas in, maar het afgelopen half jaar viel ze al in voor een collega met wie ze haar groep deelde. 'Dat bevalt erg goed. Toen ik nog vier dagen werkte, was ik op mijne vrije dag vaak bezig met dingen overdragen. Vaak werkte ik zelfs in het weekend.'

Nu ze een klas voor zichzelf alleen heeft, zegt Ten Broeke, is ze juist minder tijd kwijt. 'Ik hoef niet meer zoveel te overleggen.' Daardoor is de werkdruk minder geworden. En in het weekend? Dan is Ten Broeke gewoon vrij.

Maandag in de serie red de leraar: de digitale docent. Videoles van een docent aan de andere kant van het land. Werkt dat? Alle afleveringen uit deze serie leest u hier.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden