Interview Lotte Jensen en Niek Pas

‘Laat de voorstanders van de verengelsing zich maar eens verdedigen’

Engels wordt ons ‘door de strot geduwd’, schrijven de samenstellers van Against English. In de bundel die dinsdag verschijnt is geen plek meer voor nuance. ‘Vluchtelingen moeten Nederlands leren, expats niet. Wat voor samenleving wil je dan?’

Niek Pas en Lotte Jensen. Beeld Rebecca Fertinel

Against English is de ironische titel van de bundel columns en beschouwingen die dinsdag het licht ziet. Het oprukkende Engels moet worden gestopt, zeggen Lotte Jensen en Niek Pas. Het wordt tijd dat er eens met de vuist op tafel wordt geslagen, zeggen ze.

Die vuist prijkt op het omslag, met de duim omlaag. Toen ze het boek zagen, schrokken ze er zelf van. ‘Maar soms moet je zeggen: en nu basta.’ Er moet meer ruimte komen voor andere talen, om te beginnen het Nederlands.

Lotte Jensen is hoogleraar Nederlandse literatuurgeschiedenis aan de Radboud Universiteit Nijmegen, Niek Pas is docent Franse geschiedenis aan de Universiteit van Amsterdam. Samen met schrijver Daniël Rovers en zijn uitgever stelden ze de bundel samen. 

In de inleiding winden ze er geen doekjes om. Engels wordt je ‘door de strot geduwd’. Nederlanders beginnen tegen elke willekeurige buitenlander automatisch in het Engels: pure behaagzucht, en een teken van stuitende onderdanigheid. Een universiteit noemt zich tweetalig, maar weigert bestuursstukken óók in het Nederlands ter beschikking te stellen: omdat dat ‘te duur’ is. Jensen en Pas geven de Franse schrijver Houellebecq volmondig gelijk, die in zijn laatste roman schreef dat Nederland geen echt land is maar alleen een op winst beluste onderneming.

Met de boosheid zit het wel goed…

Jensen: ‘Soms helpt nuance niet meer. Nu is het zo dat wij ons steeds moeten verdedigen. Terwijl je zou verwachten dat het omgekeerd is, dat de voorstanders van het Engels iets uit te leggen hebben. Laat de mensen die internationalisering vernauwen tot verengelsing, en daarmee zo veel rijkdom de nek omdraaien, laat die zich maar eens verdedigen. Taaldiversiteit en Nederlands horen de norm te zijn, en niet de uitzondering zoals nu het geval is, in elk geval aan de universiteiten.’

Pas: ‘Ik was in een zwembad in Ede en daar hing een grote advertentie voor een koffiemerk – in het Engels! In Ede! Dat is toch bizar. Op de basisschool van mijn kinderen wordt steeds meer Engels gegeven. We zijn hier in Arnhem, waarom zou je hier geen Duits aanbieden, als kennismaking? Het gaat om de vanzelfsprekendheid van het Engels. Er wordt niet over nagedacht.’

Jensen: ‘Het idee heeft postgevat dat Engelstaligheid hoger wordt aangeslagen. Je krijgt dus een voorselectie die al op de basisschool begint, daarna komt de tweetalige middelbare school. Kinderen worden alvast voorbereid want de wereld is Engelstalig. Terwijl het van oneindig groter belang is om een goede basis in je moedertaal te krijgen. Laat daar alsjeblieft het accent blijven in Nederland.’

Hoe is de situatie nu aan de universiteiten?

Jensen: ‘We hebben al zes universiteiten waar Engels de norm is. Dat is ontzettend veel. Wageningen, Eindhoven, Enschede, Tilburg, Maastricht en Delft. Leerlingen van 17 of 18 jaar, die net van de middelbare school komen, krijgen ineens een volledig Engelstalige opleiding. Dat kan wat betreft kennisoverdracht een enorme hinderpaal zijn.’

Aan de universiteit zeggen ze: Engels is nu eenmaal de internationale taal en universiteiten zijn internationale instellingen.

Jensen: ‘Dan wijzen ze steeds weer naar het Latijn. Engels is als internationale taal het nieuwe Latijn. En daarom is het prima. Maar als er iets exclusief was, dan wel het Latijn. Een heel klein groepje bediende zich daarvan, om grote gemeenschappen uit te sluiten. Het Nederlands is ooit de universiteit binnengehaald, juist als voertuig van de emancipatie. En dat dreigt nu weer verloren te gaan.’

Pas: ‘Als je het wat breder trekt dan de universiteit: wat mij geweldig stoort is een nieuwe tweedeling. We stellen aan nieuwkomers, vluchtelingen en migranten hoge eisen. Terecht. Ze moeten zich committeren aan de samenleving, de taal leren en inburgeren. Aan de andere kant heb je in het bedrijfsleven en aan de universiteit internationale types die zich daar volledig aan onttrekken. Wat voor samenleving wil je dan? Daarover wordt helemaal niet nagedacht. Je krijgt een hoger opgeleide elite die in de eigen wereld blijft zitten, en die totaal niet meedoet aan het leven in Nederland.’

Ik zie eerlijk gezegd nog altijd dat weinig mensen zich hierover druk maken. Houellebecq heeft gelijk.

Pas: ‘Dat is ook zo. Als er morgen Chinees gesproken moet worden, gaan we over op Chinees. Wat wij willen laten zien is dat taal zo veel meer is dan een voertuig. Ik doceer Franse geschiedenis, in Frankrijk hebben ze het over taalburgerschap. Albert Camus zei dat de Franse taal zijn vaderland is. Dat is prachtig, maar in Nederland ondenkbaar.’

Minister Van Engelshoven kwam niet verder dan wat vrome woorden om de verengelsing aan de universiteiten tegen te gaan…

Jensen: ‘Ze wijst op het belang van het Nederlands, maar door de manier waarop zet ze de poort juist open. Als het meerwaarde heeft, mag je lesgeven in het Engels. Dan is het een kwestie van even een beleidsstuk schrijven dat het meerwaarde heeft.’

Net als de minister liep de Taalunie op kousenvoeten in de opstelling tegenover het Engels. Waarom zijn ze niet wat steviger?

Jensen: ‘De Taalunie doet goed werk voor het Nederlands, maar veel mensen zijn bang om voor nationalist te worden uitgemaakt. Terwijl je ook kunt zeggen wat een prachtig talig erfgoed we hebben. Dat is geen politiek statement. Je mag het taalpatriottisme noemen. Een geuzennaam.’

Krijgen jullie dat naar je hoofd, taalnationalisten?

Pas: ‘Nee. Wel dat we nou eens genuanceerd moeten zijn. Het is een soort kramp. Natuurlijk is Engels belangrijk, maar daar gaat het nu even niet om. Wij staan voor pluriformiteit, en dan vooral niet in het Engels. Dat monolithische sluit juist af in de breedte. Wat je allemaal mist in andere talen als er alleen maar Engels is! Wij staan niet voor taalnationalisme, integendeel. Wij zijn de ware kosmopolieten. Juist de liefde voor de talen verruimt je blik.’

Lotte Jensen, Niek Pas, Daniël Rovers, Koen van Gulik (red.), Against English. Pleidooi voor het Nederlands (Wereldbibliotheek).

Meer over het oprukkende Engels: 

Wat merken studenten van de verengelsing van het Nederland in het hoger onderwijs?

Hoe je kunt werken aan burgerschap en tegelijk het Nederlands afschaffen.

De grote toestroom van buitenlandse studenten moet worden ingeperkt en er komt meer toezicht op het oprukkende Engels in het hoger onderwijs, schreef minister Van Engelshoven vorig jaar aan de Tweede Kamer.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden