'Laat de pitbull haar gang maar gaan'

PvdA'er Edith Mastenbroek (29) staat nummer drie op de lijst voor de Europese verkiezingen van 10 juni. 'Het is verbazingwekkend hoe makkelijk je de boel kunt opschudden in zo'n omgeving van mannen van middelbare leeftijd in grijze pakken.'..

Haar naam dook ongeveer acht jaar geleden voor het eerst op bij Niet Nix, dat poogde de rooie babyboomers van het pluche te jagen. Tevergeefs. Nadat Niet Nix-voormannen Erik van Bruggen en Lennart Booij in 1999 massaal waren weggestemd tijdens de race om het pvda-voorzitterschap, vertrekt conatrice Edith met 30.000 eigen guldens als vrijwilliger naar Ame rika om de Democratische presidents kandidaat Al Gore in het zadel te helpen. Het is te veel eer haar deze mislukking aan te rekenen, maar bij de verkiezingscampagne van Sharon Dijksma voor het partijvoorzitterschap in 2001 heeft zij de leiding en die wordt in parlementaire kring de meest waardeloze in de geschiedenis van de sociaal-democratie genoemd. Een fout bekent ze in polder Neder lands: 'Ik heb me misdragen tijdens een partijbijeenkomst. Toen Sharon heel platte verwijten naar d'r kop geslingerd kreeg, heb ik daar nogal fel op gereageerd.'

Ze is een pitbull, stellen ex-Niet Nix'ers Len nart Booij en Jan Hamming. Gedreven - en daardoor soms blind voor kritiek - bijt ze zich vast in haar 'hogere doel'. Ze hopen dat ze niet vastloopt in het eurocratische Brussel, waar een compromis al een succes is. Daar en tegen weet Edith als geen ander hoe ze met mensen in contact kan komen. 'Netwerken is haar grote kracht.' Inderdaad zagen we onlangs niet pvda's nummer 1, Max van den Berg, maar Edith Mastenbroek bij Barend en Van Dorp haar riedel afdraaien.

En daarin is ze goed, weet Theo van Gogh. 'Als ze hoereert, doet ze dat met overgave.' Hij kent haar uit het Amsterdamse debatcircuit en noemt haar 'de ideale combinatie tussen de verwelkte schoonheid en het jeugdige vuur' oftewel 'een spijkerhard cynisch idealiste'. Aan de demagogische wijze waarop ze haar mening verkondigt kan menig Kamerlid een puntje zuigen. Hij ziet in haar een goede aanjager van de hoognodige vernieuwing binnen de partij van grijze muizen. Daar is de nummer drie op de eu-kieslijst het uiteraard volledig mee eens. 'Ken nelijk moet de pvda eerst worden geconfronteerd met weglopende kiezers voordat de hersentjes gaan draaien daar.'

Is je plek echt een teken van vernieuwing in de PvdA of fungeer je als excuustruus?

'Mocht ik beschouwd worden als excuustruus, dan zal ik de komende jaren laten zien dat het een misvatting is. Maar dat geloof ik niet, want ik ben gevraagd me verkiesbaar te stellen en Ruud Koole, die mijn plek op de kieslijst verdedigde, zei letterlijk: we willen laten zien dat we op zoek zijn naar politici met een ander profiel.'

De kieslijstcommissie was met name onder de indruk van je verbale kracht.

'Is dat zo? Leuk.'

Beschouw je dat als compliment?

'Ja. Ik denk dat het een talent is om een boodschap heldere te kunnen verwoorden.'

Dat lijk me een eerste vereiste.

'Dat zou je denken, ja, maar de grootste ergernis van burgers over Europa is dat daar zoveel mensen rondlopen van wie niemand weet wat ze doen. Europarlementari kunnen wel klagen dat de pers niet over hen wil schrijven en de politieke partijen geen debatten over Europa organiseren: onzin. Ze zijn kennelijk niet in staat hun werk goed voor het voetlicht te brengen. Ik ga dat keihard veranderen. Ik ga Nederlanders duidelijk maken wat er in Brussel wordt besloten en wat de opties zijn.'

Maak ons eens duidelijk wat er te kiezen valt. De euro is erdoorheen gejast, nieuwe lidstaten zijn toegetreden.

'Dat is een grote fout geweest. De basis voor de euro is al in 1979 gelegd en toen in 1989 de muur viel, riepen de Europese leiders meteen: allemaal lid worden van de eu. Over beide zaken is nauwelijks landelijk debat gevoerd. Logisch dat de kiezer zich compleet overvallen voelt. Daarom ben ik voor een referendum over de Europese grondwet; een ''nee'' is beter dan dat er een beslissing wordt genomen over de hoofden van burgers. En ik beschouw het als mijn opdracht het Neder landse en Brusselse debat aan te jagen.'

Mastenbroek is meer dan een grote mond?

'Absoluut! Er wordt altijd gedacht dat als iets een leuke vorm heeft, het wel inhoudsloos moet zijn. Dat werd ook beweerd over Niet Nix, maar het is gebleken dat dat niet waar was. De kritiek waarmee de pvda na die rampzalige verkiezingsuitslag van 2002 werd geconfronteerd, leek schrikbarend veel op wat wij in 1996 al hadden opgeschreven: dogma's die doorbroken moeten worden, het spreken in volzinnen die niemand begrijpt.'

Maar niks bereikt.

'Omdat we door de partij als schaamlap zijn gebruikt. Werd er over vernieuwing gesproken, werd er naar Niet Nix gewezen. We geven die kids toch alle ruimte om inhoudelijke vlugschriften te publiceren? Maar toen puntje bij paaltje kwam en Booij en Van Brug gen zich kandidaat stelden voor het voorzitterschap, werd de deur dichtgegooid.'

Heeft Niet Nix zichzelf niet in de vingers gesneden met de slogan: geen macht, maar invloed?

'Nee. Streven naar macht bleek dus geen enkele zin te hebben.'

Sprak ze bitter.

'Het was een ontzettende klap in ons gezicht. Toen dachten we: als we een soort frisse, jonge, vrolijke deken over de waarheid zijn, dan treden we terug om te laten zien dat de pvda dat niet is.'

Voel je je inmiddels thuis bij die partij?

'Ik voel me senang bij het gedachtegoed, maar ik ben geen groepsmens. Zie mij maar als een eenling.'

In je eentje is het lastig politiek bedrijven.

'Natuurlijk moet je coalities sluiten, maar dat ik een eenling ben, wil niet zeggen dat ik niet kan samenwerken. Dat heb ik bij Niet Nix ook gedaan.'

Indertijd riep je: ik wil mijn goede ideeniet slijten aan dat suffe bolwerk.

'Als er nog steeds een kerel uit een achterkamertje naar voren wordt geschoven als kroonprins, had ik me niet kandidaat gesteld. Het gaat voorzichtig een goede kant op met de democratisering van de partij. En er zijn dogma's losgelaten, er wordt niet meer gedacht in systemen, maar in mensen. Scho len zelf, en niet Den Haag, mogen nu beslissen hoe ze onderwijs geven. Toen ik in de verkiezingsprogrammacommissie voor 2002 zat en dat werd geopperd, gingen alle alarmbellen rinkelen omdat het indruist tegen de gelijkheidsgedachte. Nu is het vrijwel geruisloos de nieuwe lijn van de fractie geworden. Lijkt simpel, maar het is revolutionair.'

En zo zijn De Beginselen, aldus Bos.

'Er is afstand gedaan van de ouderwetse maakbaarheidgedachte, ja. Verder vind ik die Beginselen jammer van de energie. Was met een plan voor onderwijs gekomen. Zorg dat die vmbo-leerlingen hun diploma krijgen. Kom daarna met een stedelijk vernieuwingsplan. Er moet een compleet nieuwe visie komen op alle belangrijke beleidsvlakken. Bos zegt dat hij bezig is, maarellipse'

Bos heeft net als Balkenende tijd nodig.

'Hallo! Balkenende mag niet denken dat hij nog tijd heeft om in zijn rol te groeien. We zitten midden in een oorlog, die hij nog steeds gerechtvaardigd vindt op basis van resolutie 1441. Kots. Treed af! Maar Bos heeft ook niet meer zoveel tijd. Hij moet snel met plannen komen. Ik wacht.'

Is deze snelle, pragmatische dame bestand tegen een log, ondemocratisch orgaan in Brussel?

'Ik ben een paar jaar als een soort Niet Nix'er actief geweest in de Partij voor Euro pe se Socialisten en het is verbazingwekkend hoe makkelijk je de boel kunt opschudden in zo'n omgeving van mannen van middelbare leeftijd in grijze pakken.'

Opschudden en veranderen zijn verschil lende zaken.

'Na opschudding komt verandering. Wil len we dat het democratischer wordt in Brus sel, dan moet het Europarlement een soort guerrilla voeren om de Europese Com missie duidelijk te maken dat het Euro par lement uiteindelijk het laatste woord heeft. Het wordt nu links en rechts gepasseerd. Dat die commissie na het toetreden van de nieuwe lidstaten doodleuk opnieuw gaat stemmen over die passagiersgegevens die Amerika opeist?! Omdat de uitkomst hun niet bevalt! Ieder zichzelf respecterend parlement had moeten zeggen: een commissie die zo ondemocratisch handelt moet weg! Of roep op tot parlementaire staking.'

Je hebt nog niet met de Brusselse klokkenluider Paul van Buitenen gesproken?

'Ik heb zijn boek gekocht.'

Dan weet je dat je terechtkomt in een bureaucratisch bastion met oncontroleerbare mechanismen.

'Ja, maar je moet wel het geloof hebben dat je iets kunt veranderen. Dat snap ik niet van Van Buitenen. Hij heeft een heel goede analyse gemaakt van wat er mis is in Brussel, maar ondertussen straalt hij uit: er kan eigenlijk niets worden veranderd. Waarom gaat hij er dan heen met een eigen partij?'

Enige realiteitszin is van belang.

'Enig ideaal en zelfvertrouwen ook. Dat heb ik wel.'

Je hebt nog nooit een offici politieke functie gehad.

'Moet dat reden zijn om niet naar Brus sel te gaan?'

Wat maakt jou onzeker?

'Moeilijke vraag, zeg.'

De meeste jonge vrouwen schudden zo tien voorbeelden uit hun mouw.

'Het heeft in elk geval niet te maken met hoe mijn haar zit. Meer met het besef dat ik een van de weinige idioten ben die zich met Europa bezighouden. En of ik op een goede dag niet gedemotiveerd raak en denk: leuke stad Brussel, go with the flow.'

Zoals je voorgangers die door de gangen zwieren tegen een vet salaris.

'Zo zit ik niet in elkaar. Ik moet mezelf eerder afremmen in het nastreven van het heilige vuur, en dat lukt aardig. Mijn vrienden kunnen me met een nae opmerking weer met beide benen op de grond krijgen. Een van hen zei laatst: ''De eu? Ik weet niet of Nederland daarvan wel lid moet worden.'''

Wat voor vrienden heb jij?

'Het zijn voor het overgrote deel niet-geageerde mensen, die ik ken van de mavo. Ik leid een schizofreen leven. Ik heb ook een heel platte kant. Ergens ben ik echt een mavo-klantje en daar ben ik wel trots op.'

Trots omdat je je hebt opgewerkt?

'Ja. Ik zat op een school waar pas na twee jaar een keuze wordt gemaakt over een vervolgschool. Alle docenten adviseerden mij: lbo, mavo. Zij hadden een totaal verkeerd beeld van mij. Toen ik klaar was met het vwo had ik echt zin om mijn diploma op te sturen. Heb ik niet gedaan, maar ik vind het lekker dat ik dat beeld nu kan rechtzetten.'

Hoe kwamen ze bij dat beeld van de dommerd dan?

'Vanwege vergaande wanprestaties en des interesse. Die school lag in een omgeving waar het allemaal gebeurde, dus ik zat niet in de les, maar hing in de stad: stoer te doen, te klooien, beetje te blowen. Je bent puber, je ontdekt de wereld. Het is ook wel goed om op jonge leeftijd flink de beest uit te hangen. Tegen de tijd dat ik op de universiteit zat, was ik al een beetje uitgeraasd.'

Je lijkt nog steeds een onrustig type.

'Ik ben wel een beetje adhd inderdaad, maar ik heb niet meer de neiging om vier dagen per week van kroeg naar club en van club naar kroeg te rennen. Komt ook doordat ik nu samenwoon. Wat dat betreft ben ik meer mainstream dan ik dacht. Ik ga in het najaar zelfs trouwen.'

Waar viel hij voor?

'Hij vindt mij ontroerend en hij vindt dat ik deug. Dat is zijn belangrijkste referentiekader: deugt iemand of niet. Dat geldt ook voor mij.'

Wie deugt in Den Haag?

'Bijna niemand. Adri Duivesteijn. Ik ben het niet altijd met hem eens, maar hij handelt vanuit de juiste politiek motieven. Rick van der Ploeg deugt ook gewoon.'

Het zingt rond dat je met hem het bed hebt gedeeld. En met Dig Istha en Ad Melkert.

'Houdt een kwaliteitsblad zich hiermee bezig? Ik heb met Dig de campagne van Sha ron geleid, dus we werden overal samen gezien, tja. Waar die andere roddels vandaan komen, geen idee. Interes seert me niet. Ik kan me alleen niet voorstellen dat Melkert wordt gevraagd of hij seks heeft gehad met Edith Mastenbroek. Maar goed, ik val niet op politici. Ik zoek een iets ruiger, grappiger en meer straight figuur. Die heb ik gevonden.'

Waar trek je je wel iets van aan?

'Als ik hoor dat ik in een debat te emotioneel betrokken ben. Ik ben snel verontwaardigd en kan mensen inhoudelijk keihard aan pakken omdat ik denk dat ze stevig in hun schoenen staan. Dat is niet altijd zo. Daar moet ik rekening mee houden. Maar niet te veel. Politici zonder scherpe kantjes maken namelijk niets los.'

Daarover heb jij geen klagen.

'Sommigen lopen met me weg, anderen kunnen me achter het behang plakken. Mooi toch? Er zijn al te veel passieloze politici.'

Waar komt dat heilige vuur vandaan?

'Van mijn moeder, mijn vader is meer bezig met zijn vak van politie-inspecteur. Zij is een geageerde vrouw die zich over alles opwindt, maar door haar ziekte, reuma, haar energie niet kwijt kan. Daardoor besef ik dat iedereen in een positie kan geraken waarin hij niets meer te kiezen heeft. Zolang je dat wel kunt, moet je je kansen grijpen. Ik vind het dan ook treurig dat veel jonge meiden een houding hebben van: sla mij maar even over. Nee verdomme! Wees niet zo onzeker, niet zo bescheiden.'

Jij hebt net iets meer testosteron?

'Weet ik niet. Mannen hebben er in elk geval minder last van. Ikzelf ken weinig angst. Angst moet je reserveren voor hetgeen je fysiek kwaad kan doen. Ik heb weinig begrip voor geestelijke angst. Hoezo kan ik die niet bellen? Omdat hij zo belangrijk is?'

Zo ben je gekomen waar je nu bent?

'Ik ben niet bang iemand te benaderen van wie ik denk dat die me verder kan helpen. Brutalen hebben de halve wereld.'

Theo van Gogh ziet in jou ook een klein meis je dat hunkert naar erkenning.

'Is wel een beetje waar. Ik werd gepest op de lagere school omdat ik hoge cijfers haalde en een beugel had - die ik volgens mijn moeder heb weggegooid. Op de middelbare school stonden we allemaal weer op nul en ik dacht: ik zal eens even laten zien wie hier het overwicht gaat krijgen.'

Daarom ging je stoer doen?

'Wie zich miskend voelt, denkt dat hij wordt onderschat en voor erkenning moet vechten. Daar komt mijn neiging vandaan om van me af te slaan voordat iemand mij heeft aangevallen.'

Heb je jezelf nooit overschat?

'Ik overschat mezelf niet. Ik twijfel altijd, maar mijn motto is: bij twijfel altijd doen.'

Je hebt drie mislukte verkiezings campag nes op je naam staan.

'Al Gore had in elk geval de meerderheid van de stemmen.'

Het VS-avontuur heeft je naamsbekendheid opgeleverd, maar het geplande boek is er niet gekomen.

'Ik wilde een reconstructie maken van de campagne, maar dat had iedereen al gedaan en het grote Edith in Amerika-boek begon zulke pathetische vormen aan te nemen dat ik het niet wilde publiceren.'

Je zou na de teloorgang van Niet Nix ook een nieuwe politieke partij oprichten.

'Misschien roep ik inderdaad te snel iets. Maar er was destijds ruimte voor een nieuwe sociaal-liberale stroming. Die is er overigens nog steeds. De nieuwe politiek wordt momenteel gezocht in oude tegenstellingen. En nu ''het eigenlijk weer heel goed gaat'' merk ik bij de pvda alweer een soort gezapigheid op het gebied van vernieuwing. Heel gevaarlijk. Ik vrees dat het huidige politieke systeem naar een situatie toegaat waarin niemand zich meer vertegenwoordigd voelt.'

Had je dan niet liever voor de landelijke politiek geopteerd?

'Zie je mij als minister een departement aansturen? Ik heb medelijden met de ambtenaren die dat moeten ondergaan. Ik ben meer gericht op internationale politiek en ope reer liever in een kleinere Europese delegatie. Daarin heb ik meer verantwoordelijkheden. Laat de jonge pitbull haar eigen gang maar gaan.'

Al in het bezit van een stevige handtas?

'Ha! Ik sla niet met handtasjes. Overigens ontkent Hedy d'Ancona ook nog steeds dat ze destijds in Brussel een dame een klap heeft verkocht. Ik had het mooi gevonden als ze het wel had gedaan.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden