Laat bijstandscliënten zich als zzp¿er op de markt begeven

Op verzoek van VVD en CDA gaat het kabinet de regels voor de bijstand aanscherpen. Wie bijstand ontvangt, moet bereid zijn een tegenprestatie te leveren. Lukt het niet om een baan te vinden, doe dan tenminste vrijwilligerswerk. Dat brengt bijstandsontvangers onder de mensen, houdt ze wakker en laat ze iets nuttigs terug doen, aldus de coalitie. Minister Kamp geeft gemeenten zodoende vanaf 2012 de mogelijkheid hun bijstandscliënten te verplichten tot vrijwilligerswerk.


Voor deze benadering valt veel te zeggen. Werk draagt bij aan zelfrespect en doorbreekt het sociaal isolement waarin bijstandsontvangers al snel terecht komen. Kwalificaties als 'een moderne vorm van slavernij' , zoals SP-Kamerlid Karabulut het kabinetsvoorstel noemde, slaan de plank dan ook helemaal mis. Het is goed om bijstandsontvangers aan te sporen tot activiteit.


Dat neemt niet weg dat er betere oplossingen denkbaar zijn voor het probleem dat veel mensen er maar niet in slagen aan de bijstand te ontsnappen, ook al hebben ze van alles in hun mars. Mensen zoals Elena, bijvoorbeeld, werkloos kapster in de Amsterdamse wijk de Baarsjes.


Bij Elena duurt een knipbeurt minimaal anderhalf uur, sneller werken lukt haar niet. Om die reden neemt geen kapsalon haar in dienst. Nu knipt ze buurtgenoten tegen een kleine vergoeding en zal ze naar verwachting nog vele jaren van de bijstand trekken.


Een ander voorbeeld is Senay, alleenstaande moeder in de Rotterdamse Tarwewijk. Senay kan fantastisch handwerken - ze knoopt bijvoorbeeld de Knotted Chair van Marcel Wanders. Naar een volledige baan als handwerkster zoekt ze tevergeefs. Bovendien werkt Senay liever vanuit huis, dan kan ze haar kinderen in het oog houden. In een goede maand zou ze 500 euro kunnen verdienen met haar thuiswerkactiviteiten. Maar dat mag niet van de bijstand; ze moet óf een volledige baan vinden, óf maximaal 150 euro per maand bijverdienen en zich voortaan bekwamen in vrijwilligerswerk.


Een plicht tot vrijwilligerswerk, hoe nobel ook, brengt Elena noch Senay nauwelijks dichter bij een fulltime baan. De afstand tot de reguliere arbeidsmarkt is domweg te groot om in één stap te overbruggen. Jurriaan Otto schreef het afgelopen zaterdag terecht: het is vaker een kwestie van onmacht dan van onwil dat de meeste bijstandsontvangers er niet in slagen werk te vinden waarmee ze in hun eigen onderhoud kunnen voorzien.


Het zou alle betrokkenen sieren als we dat eens onder ogen durfden te zien. En als we durfden erkennen dat dit deels aan de regeling zelf ligt. De bijstand stamt uit de jaren '60 van de vorige eeuw. Toen kende Nederland louter kostwinners met een fulltime dienstverband, daar is de regeling op geënt. Maar de tijden zijn veranderd. De grootste werkgelegenheidsgroei vindt nu plaats onder zelfstandigen. Nederland telt ruim 700-duizend zzp'ers. Vooral het aantal deeltijd-zelfstandigen groeit hard, zegt het CBS. Daarbij gaat het om mensen die onder hun eigen voorwaarden hun eigen kennis en ervaring vermarkten en daar een - vaak bescheiden maar toch - boterham mee verdienen.


Waarom modelleren we de bijstand niet naar dit voorbeeld? Waarom stellen we Elena, Senay en hun lotgenoten niet in staat te verdienen wat ze kunnen, en vullen we hun inkomen aan tot minimumniveau? Het is voor hun een beter begaanbare weg dan de heilloze zoektocht naar een volledig dienstverband. De voordelen zijn legio: ze verdienen geld, vergaren zelfrespect en dragen bij aan de samenleving, die op haar beurt minder geld hoeft uit te keren. Het enige dat 'om ' moet, is het denken dat je ofwel nul, ofwel 38 uur in loondienst moet werken.


Laat bijstandscliënten zich als zzp'er op de markt begeven. Laat sociale diensten hen daarin bijstaan - dat gebeurt trouwens al her en der. En laat de politiek onder ogen zien dat overal in het sociale domein arrangementen uit de vorige eeuw botsen op de praktijk van nu. Het is niet erg intelligent om enkel star vast te houden aan wat ooit waardevol was.


Het gevaar dreigt nu dat de politiek doel en middel met elkaar verwart. Verplicht vrijwilligerswerk is een middel om bijstandsontvangers bij de les te houden en niet te laten wegglijden. Maar het doel moet natuurlijk zijn dat zoveel mogelijk mensen naar vermogen bijdragen aan hun eigen levensonderhoud - en daartoe geprikkeld worden.


Geef ze liever zelfstandigheid en vul desnoods hun inkomen aan. Dat is verre te verkiezen boven de gedwongen werkloosheid waartoe velen nu de facto zijn veroordeeld en die onze samenleving zoveel geld en zoveel levensgeluk kost.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden