'Laat activerende verzorgingsstaat maar komen'

Nederland moet een activerende verzorgingsstaat worden en die krijg je niet via drastische bezuinigingen.

© THINKSTOCK

Een troost als u straks vaarwel moet zeggen tegen pgb, betaalbare kinderopvang, beschutte werkplek, thuiszorg, dagopvang, bibliotheek, zwembad, buurthuis, buslijn, taalles of buurtagent: de overheid treedt niet terug! De overheid activeert. Het 'gaat niet zozeer om de klassieke terugtred van de overheid', aldus de nota Integratie, binding, burgerschap. 'De uitdaging is om burgers in staat te stellen om verantwoordelijkheid en initiatief te nemen.' Om beter aanboren van 'creativiteit, betrokkenheid en oplossingsvermogen'. Om 'versterken en verruimen van betrokken burgerschap.'

Activerende verzorgingsstaat
Prima! Laten we de regering aan dit ideaal van de activerende verzorgingsstaat houden. Zo'n verzorgingsstaat krijg je niet via drastische bezuinigingen. Nodig is een actieve overheid, die daarvoor actieve burgers terug krijgt.

Zo'n activerende verzorgingsstaat heeft zes pijlers:

1. Betekenis geven: de meeste mensen willen graag iets zinvols bijdragen aan de samenleving. Een activerende verzorgingsstaat boort dit verlangen naar betekenis aan en kanaliseert het. (Natuurlijk zijn er ook klaplopers, maar die zijn niet zo talrijk dat we alles op hen af moeten stemmen.)

2. Wederkerigheid: hulp, bijstand en zorg zijn op wederkerigheid ingericht. Mensen ontvangen wat ze nodig hebben, en geven terug wat ze kunnen. Tegenover een uitkering staat een zinvolle bijdrage. Wie zorg nodig heeft, krijgt dit ruimhartig, op voorwaarde dat hij zelf voor anderen doet wat hij wel kan. Met een lichamelijke handicap kun je wel voorlezen voor de blindenbibliotheek. En omgekeerd: wie geeft, ontvangt ook. Rijke mensen betalen veel belasting, in ruil voor goed onderwijs, goede kinderopvang en veilige, schone straten.

Hulp

Wederkerigheid is voor alle betrokkenen prettiger dan eenzijdig geven of ontvangen. Hulp krijgen is minder vernederend als je ook iets terug kunt doen. Hulp geven is gemakkelijker vol te houden als je iets terugkrijgt. En buitenstaanders (die weinig geven of ontvangen) hoeven niet bang te zijn dat hun zuurverdiende belastinggeld weglekt naar profiteurs.

3. Betrokkenheid: deelname via default. Een activerende verzorgingsstaat kent veel glijbanen voor participatie, die je automatisch in activiteiten doen belanden. De default-mode is dat je meedoet. Je er aan onttrekken is altijd mogelijk, maar kost moeite.

Glijbanen
Momenteel zijn zulke glijbanen er alleen voor dorpelingen of ouders met kinderen op een basisschool of sportclub. Zit je kind daar op, dan ben je voor je het weet schoolreisbegeleider of chauffeur. Ook op dorpen heb je dit soms nog. Zo heb ik als prille parttime gehuchtbewoner en atheïst afgelopen weekend meegeholpen bij de katholieke processie. Een activerende verzorgingsstaat heeft veel meer van zulke glijbanen, waaronder maatschappelijke stages en gesubsidieerd werk.

4. Soepele strengheid: de activerende verzorgingsstaat heeft strenge regels voor uitvreters en klaplopers, maar past deze toe met aanzien des persoons. Geen schuldhulpverlening als je die de afgelopen vijf jaar al ontvangen hebt. Geen onderwijs of hulp bij afkicken als je je voor de honderdste keer onmogelijk hebt gemaakt. Tenzij je er dan echt onderdoor gaat. Professionals krijgen een ruim mandaat om beargumenteerde uitzonderingen te maken. Ook een notoire schuldenmaker of klierscholier wordt als mens behandeld, niet als bureaucratisch nummer.

5. Solidariteit, behalve door actieve deelname ook door forse lastenverhoging voor bovenmodaal. Weg met het pamperen van huizenbezitters en andere rijken. Bezuinigingen zijn dan overbodig. Bezuinigingen zijn een politieke keuze, geen economische noodzaak. Een activerende overheid is niet goedkoper, maar kwalitatief beter dan een verzorgende of terugtredende. Goedkoop in hulp geven, duur in activering.

6. De dolenden-geleidehelper. De samenleving is zo complex dat sommige mensen hulp nodig blijven hebben. Zij krijgen een vaste betrouwbare hulpverlener, zo nodig decennialang.

Dat is de activerende verzorgingsstaat waarvoor de oppositie pal moet staan. Want doordat de oppositie geen alternatief neerlegt, kan de regering vrijwel ongestoord de tent afbreken. Alleen bij een alternatieve visie kan het gemorrel van de oppositie een luide, duidelijke stem worden waar de regering niet omheen kan. Pas dan ontbrandt het debat over de toekomst van de verzorgingsstaat dat ons land al zo lang nodig heeft.

Evelien Tonkens
is bijzonder hoogleraar actief burgerschap.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden