'Laagste inkomens moeten hoger'

Nederland kent een groeiende groep werkende armen. Voor veel laagstbetaalden zijn twee banen noodzaak geworden. Gemeenten moeten meer aandacht besteden aan deze vorm van armoede....

'Ik zou me geen raad weten als ik in de bijstand terecht zou komen', zegt Hans Spigt, wethouder sociale zaken in Dordrecht en voorzitter van de commissie sociale zaken en werkgelegenheid van de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG). Misschien dat hij de eerste maand nog zou rondkomen van achthonderd euro. 'Maar de tweede maand zou ik diep in de problemen zitten.'

Mensen komen niet alleen in financiële nood omdat ze te veel uitgeven, bedoelt hij. Schulden ontstaan vaak door een verslechtering van het inkomen. 'Als dan je wasmachine stuk gaat en je moet lenen om een nieuwe te kopen, is dat geen onverantwoorde omgang met geld.'

Die kant van de schuldenproblemen wordt weleens vergeten, vindt Spigt (PvdA), in zijn werkkamer op de zevende etage van het Dordrechtse stadskantoor. De kans om in de schulden te raken is voor een groeiende groep Nederlanders met een uitkering of een laag inkomen erg groot geworden.

Als een van de eersten pleitte Spigt ervoor de snelle kredietverschaffers aan banden te leggen. Gemeentelijke schuldhulpverlenners zouden daarbij gebaat zijn. Cursussen budgetteren voor iedereen die dat nodig heeft, juicht hij eveneens toe. Maar voor mensen met overlevingsschulden is dat niet genoeg. De inkomens aan de onderkant van de samenleving moeten nu snel omhoog.

'De uitkeringen stijgen al twee jaar niet meer, in tegenstelling tot de meeste lonen. 2 Procent extra betekent voor iemand in de bijstand zestien euro. Daarvan kun je twaalf broden kopen.'

Door het vasthouden van de nullijn zijn de uitkeringen simpelweg te laag geworden, zegt hij. 'De kosten voor levensonderhoud zijn zo sterk gestegen dat het voor werknemers aan de onderkant van het loongebouw niet meer lukt.'

Ook voor de groep net boven het minimum moet een oplossing worden gevonden. Nederland kent een groeiende groep werkende armen. Het aantal huishoudens met een baan dat moet rondkomen met een inkomen rond het minimum, verdubbelde sinds 1990 tot ruim 250 duizend.

Mede dankzij de nieuwe wet Werk en Bijstand zijn de gemeenten erin geslaagd meer uitkeringsgerechtigden aan een baan te helpen. Maar Spigt kan niet garanderen dat die burgers er allemaal materieel beter van zijn geworden. Door hogere kosten en een terugval in subsidies, staat de armoedeval wagenwijd open. 'Werk blijft de manier om aan armoede te ontkomen, ook al lost een baan de financiële problemen op korte termijn niet altijd op.'

Tot aan de laatste wetswijziging mocht iemand die in de bijstand een baan vond, een kwart van het loon zelf houden. Die 'vrijlatingsregeling' is teruggebracht naar maximaal 165 euro netto per maand. Een slecht idee, vindt hij. 'Wie in deeltijd gaat werken, gaat er in veel gevallen op achteruit. De gemeenten pleiten ervoor die regeling weer te verruimen.'

Ook de nieuwe regeling voor kinderopvang duwt mensen met een laag inkomen de armoedeval in, denkt hij. 'De wet Kinderopvang functioneert niet en is te ingewikkeld. Het grootste deel van de kosten komt soms toch weer terecht bij de werknemer, terwijl ze gelijk verdeeld zouden worden over werknemer, overheid en werkgever.'

Ook de huursubsidie, schoolbijdragen, gemeentelijke belastingen en tal van andere maatregelen leiden er regelmatig toe dat werken niet loont. Spigt wil een 'goed systeem van fiscalisering' waarbij voor lage inkomens compensatieregelingen zijn opgenomen.

Armoedeproblemen zouden meer aandacht van de politiek moeten krijgen, vindt de VNG-commissievoorzitter. Gemeenten bestrijden lokale armoede met subsidies, stadspassen en kortingsregelingen zonder te weten welke maatregelen effectief zijn. Om daar achter te komen, worden nu de maatregelen geïnventariseerd in de club van de 27 grootste gemeenten. 'In maart zijn er gemeenteraadsverkiezingen. Dit onderwerp hoort daar een rol te spelen.'

De werkende armen zijn een on-Nederlands verschijnsel en de samenleving weet nog niet goed wat ze ermee aan moet, constateert hij. 'Er wordt wel gewerkt aan het verlagen van uitkeringen en het aan het werk zetten van mensen. Maar die baantjes zijn geen vetpot.'

Voor veel laagstbetaalden zijn twee banen noodzaak geworden. Dure tophypotheken spelen in dit segment van de arbeidsmarkt geen rol; de hoogte van de huursubsidie wel. 'Dat vrouwen in deze huishoudens werken, is geen teken van geslaagde emancipatie maar van budgettaire noodzaak. Het is een overlevingsstrategie geworden. Vanwege het soort werk en het opleidingsniveau, is er vaak geen perspectief op een beter inkomen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.