Column

Laagopgeleiden leren weinig van werken

Het Sociaal Cultureel Planbureau (SCP) deelde deze week een tik uit in Den Haag. Niet dat het per se de bedoeling was van de onderzoekers. Die deden slechts hun kwantitatieve werk. Maar door nieuwe feiten te verzamelen en hiervan verslag te doen in het periodieke rapport Aanbod van Arbeid ontkrachten zij een hinderlijke en schadelijke redenering die je vanuit Den Haag tot afgelopen donderdag dan vaak moest aanhoren.

Beeld anp

Wat is het onderwerp? Werken en leren. Omdat mensen tot op hogere leeftijd doorwerken, oude beroepen verdwijnen en nieuwe opkomen, omdat er technologische ontwikkeling is, moeten volwassenen gedurende hun werkzame leven nieuwe dingen leren. Wie niets bijleert verliest zijn werk en heeft grote moeite nieuw werk te vinden. U weet het.

Wat is dan de kwestie? De vraag is: hoe leren werkenden die nieuwe dingen? Er zijn - schematisch weergegeven - twee scholen. De ene school zegt: bijleren door werkenden vereist, naast allerlei andere dingen, óók forse investeringen en inspanningen in formele scholing, óók van de overheid. De andere school zegt: leren is natuurlijk reuze belangrijk, maar dat is primair de verantwoordelijkheid van werkenden en hun werkgevers. En: formele scholing is niet zo belangrijk omdat mensen veel informeel leren, tijdens het werk, van collega's.

De stelling van de tweede school is dus: informeel leren is een substituut voor, kan in de plaats komen van, formeel leren. En deze stelling haalde het SCP deze week hard onderuit. De onderzoekers concluderen: 'Mensen die niet formeel geschoold worden, blijven niet automatisch bij door hun werk te doen of naar hun collega's te kijken. Het bestaan van informele kanalen is dus geen excuus om geen actie te ondernemen op het terrein van leven lang leren.'

Waarop is deze conclusie gebaseerd? De data komen uit een panel van huishoudens die al sinds 1986 worden gevolgd. Hun antwoorden op vragen over scholing bevestigen de hoofdlijnen die we kennen:

Er mag dan meer noodzaak zijn om te scholen, de deelname aan formele scholing is stabiel de afgelopen tien jaar, niet stijgend.

Hoogopgeleiden volgen vaker formele scholing dan laagopgeleiden.

Ouderen volgen minder vaak scholing dan jongeren.

Mensen met een vast contract volgen vaker scholing dan mensen zonder.

Juist in de mensen die het nodig kunnen hebben - lageropgeleid, ouder, met een kwetsbare arbeidsmarktpositie want op tijdelijk contract - wordt minder geïnvesteerd dan in de hoogopgeleide dertiger met vast contract.

Tot nu toe was er dan de smoes: ja, maar mensen leren ook informeel!

De feiten bevestigen inderdaad dat mensen ambachtelijke, sociale en intellectuele vaardigheden bijleren door hun werk. Dat effect wordt trouwens sterker als mensen van baan wisselen. Maar het zijn vooral weer de hoogopgeleide 35-minners die aangeven door hun dagelijkse werk veel te leren. 'Juist het feit dat ze hoogopgeleid zijn, maakt dat ze meer kunnen leren, ook via het proces van informeel leren.' Een mooie bevinding is ook dat mensen juist veel informeel leren, nadat ze op cursus zijn geweest. Formeel leren bevordert informeel leren.

De scholingskloof in de samenleving kan dus als drietrapsraket worden begrepen. Fase 1: de verschillen ontstaan in het initiële onderwijs. Fase 2: de verschillen worden groter doordat werkgevers meer investeren in de formele scholing van hoog- dan van laagopgeleiden. Fase 3: de hoogopgeleiden leren meer van hun werk, zowel door de aard hiervan als door de investeringen in hun scholing uit fase 1 en fase 2.

De scholingskloof wordt dus niet kleiner, maar juist groter door informeel leren.

Met deze constatering is in feite ook beslecht wie (de bulk van) de investeringen moet betalen die nodig zijn om ook de lageropgeleiden bij te laten leren: het collectief. De hbo-plussers kunnen we rustig aan zichzelf en hun werkgevers overlaten. Hbo-min is het overheidsterrein.

Frank Kalshoven is directeur van De Argumentenfabriek. Reageren? frank@argumentenfabriek.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden