La linea

Geen detail te veel, dat kenmerkte de stijl van autodesign-grootheid Sergio Pininfarina, die maandag overleed.

Voor ontwerphuis Pininfarina werken tientallen talentvolle ontwerpers; van één persoonlijke stijl is dus geen sprake. Maar Sergio Pininfarina koos zijn personeel wel op drie kernwaarden: rank, strak en helder ontwerpen. Wat je regelmatig terugziet bij Pininfarina's is een sterke 'groef' over de zijkant van een auto, alsof de oorspronkelijke potloodlijn van de eerste ontwerpschets alle designoverlegjes heeft overleefd. Of het nu om het dikbuikige merk Cadillac ging (Allanté, 1983) of om een Franse volksauto (Peugeot 405, 1987).


Het is ook te zien aan de kleine lampen die Pininfarina vaak gebruikt. Waar menig autofabrikant het gebrek aan een goed ontwerp maskeert door grote lichtunits als klei om de hoeken heen te leggen zie je bij Pininfarina vaak juist kleine lampen, puur en functioneel.


Je kunt hem gerust de peetvader van de autoarchitectuur noemen. Het leven van Sergio Pininfarina, die maandagnacht op 86-jarige leeftijd stierf, is synoniem voor een halve eeuw iconisch auto-ontwerp. De Ferrari Testarossa (1984), de Lancia Gamma (1976), de Maserati Quattroporte (1963), de Alfa 164 (1987), maar ook de auto-voor-de-gewone-man, de Peugeot 205 (1983). Ze komen allemaal van de tekentafels van Pininfarina. Zonder deze ontwerpstudio zou de snelweg een andere aanblik bieden.


Auto's ontwerpen is zo'n moeilijk vak dat veel grote fabrikanten het uitbesteden aan gespecialiseerde designstudio's. Miljoenenbedrijf Pininfarina is in die branche de allergrootste en vermaardste. Ze rekenen de hele wereld tot klant. Het bedrijf - opgericht door Battista 'Pinin' Farina in 1930 - ontwierp honderden stijlvolle Italiaanse wagens, tientallen Fransen, moderne Koreanen en tekent vandaag de dag volop Chinese auto's.


Maar vooral is Pininfarina synoniem met Ferrari, waarvoor ze sinds de jaren zestig onafgebroken alle modellen ontwierpen (op één na). Met veel hoogtepunten in autodesign, zoals de Ferrari 308 GTS (mede fameus door de eighties-tv-serie Magnum) en de breedgeschouderde Testarossa (uit, ook jaren tachtig, Miami Vice). Onlangs nog was er het eerbetoon aan Pininfarina's grootste opdrachtgever, de Ferrari Enzo.


Deze en alle andere historische auto's kenmerken zich door de typische Pininfarina-stijl: rank en doeltreffend. Geen andere studio kan zo veel stijl, zo veel tijdloosheid, zo veel innovatie en zo veel ingetogenheid combineren. Van Pininfarina's wordt altijd gezegd dat er geen detail te veel in zit. Droomauto's zonder theater. Mooi voorbeeld zijn de ingehouden lijnen van de eerste generatie Peugeot 406 coupé. Of Alfa Romeo Spider/GTV, auto's ontworpen vanuit één heldere gedachte.


Lowie Vermeersch is een Belgisch ontwerper die van 1998 tot 2010 bij Pininfarina werkte. 'Ik denk dat Pininfarina grotendeels verantwoordelijk is voor het archetype van de sportauto.' Als je je nu een sportauto voorstelt, is daar onlosmakelijk de taal van Pininfarina aan verbonden. 'Dat, en het feit dat ze al vroeg aerodynamica in hun ontwerp verwerkten, heeft ongelooflijk veel invloed gehad op hoe de auto van vandaag er uitziet.' Vermeersch vat de ontwerpfilosofie van zijn voormalige werkgever samen als 'een heilig geloof in de synthese van esthetiek en functionaliteit'.


Sergio Pininfarina was de zoon van Battista Farina, diens bijnaam Pinin - de kleinste - werd vanaf 1961 officieel bij de achternaam van de familie getrokken. Vanaf dat moment bouwde Sergio de carrosseriefirma van zijn vader uit tot een wereldspeler. Onder zijn regime boekte het bedrijf een groei van 10.000 procent. Pininfarina ontwierp ook treinen, huizen, keukens en de olympische vlam van de Spelen van Turijn in 2006. Pininfarina is de eerste ontwerper met een auto in het museum MoMA in New York: de Cistitalia 202 uit 1947.


Sergio Pininfarina is een van de ondernemers die heeft bijgedragen aan de faam van Italië als designnatie. Als het gaat om kleding, auto's, meubels en gebruiksvoorwerpen, is er een gedegen reputatie opgebouwd waar het land veel economische profijt van trekt. Pininfarina zag die potentie al vroeg en verbreedde aan het einde van de 20ste eeuw het bedrijf danig.


Op één punt lijkt het bedrijf zich te hebben vertild: zelf auto's produceren. Daardoor liep de schuldenlast zo hoog op dat dit jaar de banken ingrepen. De familie moest een forse stap terug doen. De productie is inmiddels gestaakt.


In zijn persoonlijk leven kampte Pininfarina de laatste jaren met tegenspoed. Zijn zoon, Andrea, die hij in 2006 tot zijn opvolger in het concern had gemaakt, overleed in 2008 bij een verkeersongeluk.


Alweer waren de Italianen een redder in nood, nu voor het bijna failliete Peugeot. De 205 bezorgde het merk in de jaren tachtig een ongekend succes. Met dank aan een charmant ontwerp waar iedereen voor viel.


De Gamma Coupé werd niet alleen ontworpen door Pininfarina maar ook daar deels met de hand gebouwd. Het plaatwerk werd ouderwets gerold waardoor de auto niet in zwart leverbaar was. Eén van de vele prachtige door Pininfarina ontworpen Lancia's.


Alfa Romeo was zo goed als failliet. Fiat nam het kwakkelende merk over en Pininfarina zorgde voor nieuw elan. Hij liet zien dat er een toekomst was voor Alfa Romeo met deze succesvolle 164.


In opdracht van British Leyland ontwierp Pininfarina met behulp van de eigen windtunnel deze vooruitstrevende middenklasser. De Engelsen durfden het niet aan. Citroën nam de ideeën dankbaar over en maakte vijf jaar later de Citroën GS.


Van Ferrari alléén kun je al een top-50 samenstellen, maar de keus valt op de relatief onbekende Modulo. Als toonbeeld van hoe toekomst er ooit uitzag, en als het bewijs van de visionaire kracht van Pininfarina.


en


Pininfarina kon als geen ander het volksmerk Fiat naar grote hoogten stuwen. Bijvoorbeeld met deze Dino, vernoemd naar de zoon van zijn grootste opdrachtgever, Enzo Ferrari.


De schoonheid zit hem niet in de details


Zes perfecte Pininfarina's


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden