Kyte heeft maar één doel: 'Ik wil niets moeten'

Aan een onooglijk stukje gracht in Utrecht broedt Colin Benders, beter bekend als Kyteman, op zijn toekomst. Kytopia heet de plek waar hij woont en werkt, muziek maakt én - analoog - opneemt met gelijkgestemden. 'De scheidslijn tussen gefocust zijn en een soort vaagheid is hier dun.'Door Nicoline Baartman

Er zullen meer mensen zijn die het zich afvragen: waar is Kyteman toch gebleven? Want na het jubeljaar 2009, waarin hij met zijn Hiphop Orkest niet minder dan een aardverschuiving veroorzaakte op de Nederlandse podia, werd het een beetje stil.


Wie heeft opgelet en wel eens op Terschelling komt, weet dat hij er deze zomer tijdens Oerol laagdrempelige duinpansessies verzorgde. Reislustige festivalgangers zouden hem in het buitenland hebben kunnen treffen, waar Kyteman's Hiphop Orkest zeven maal acte de présence gaf - en nu dan écht voor de laatste keer. En nog heel recent, afgelopen zaterdag, was er in de binnenstad van Rotterdam voor de mazzelaars die een kaartje wisten te bemachtigen die wonderlijke happening met Kyteman, omlijst door composities van Fauré en Schubert: 'requiem voor een piano'.


Maar afgezien daarvan bleef het stil, voor Kytemanbegrippen. De vraag 'Waar is Kyteman nou?' laat zich intussen eenvoudig beantwoorden: in Kytopia, zijn eigen utopia. Zo sprookjesachtig als het klinkt, zo is het ook. Want wie krijgt het op zijn 23ste voor elkaar om te wonen en te werken, omringd door gelijkgestemden, in zijn eigen vrijstaat?


Kyteman dus.


Collega en vriend Simon Akkermans (C-mon & Kypski) zegt in zijn oefenruimte: 'Toen hij erover begon, heb ik hem uitgelachen: tuurlijk joh, veel succes ermee. Maar het is hem gelukt.'


Tjeerd Bomhof, zanger van Voicst, te gast in diezelfde oefenruimte: 'Hij durft te dromen.'


Mathijn den Duijf, die Kyteman bijstond in het mixen van diens debuut The Hermit Sessions: 'Waar anderen zich laten weerhouden door praktische hindernissen als tijd, afstand of geld, lijkt hij die soms niet eens te zien. Hij is grenzeloos op een bepaalde manier.'


Colin Benders, ook wel Kyteman of kortweg 'Kyte' genoemd, ziet het zelf zo: 'Als ik iets in mijn hoofd heb en ik denk te weten dat het kan, moet het maar gebeuren.' Want hij gaat drie keer liever grandioos onderuit dan dat hij de rest van zijn leven gebukt gaat onder de twijfel van 'had ik maar' en 'wat als¿'.


Wat hij wilde, was een 'gróte studio'. Die heeft hij nu, en meer dan dat. Ofschoon 'hebben' niet het juiste woord is, maar dan komen we te spreken over projectontwikkelaars, tijdelijke huurcontracten en eenmalige huisvestingsubsidies van de gemeente Utrecht, en dat bewaren we voor een andere keer. Waar het om draait: Kyteman heeft hier alle ruimte. Wat hij zocht, was 'een werkplek waar ik kan doen wat ik wil zonder beperkingen'. En die heeft hij gevonden, wandelend door de stad met zijn vader, in het voormalige bedrijfsterrein van houthandel Jongeneel op de Zeedijk, een onooglijk stukje gracht aan de rand van de Utrechtse binnenstad.


Daar zijn in de afgelopen maanden, vanaf januari, wanden en muren gesloopt, getimmerd en weer opgebouwd. Langzaam maar zeker kreeg de broedplaats voor creatieven vorm. Want het is niet alleen Kytemans droom die hier werkelijkheid wordt, hij is de eerste om dat te benadrukken: 'Er zijn meer groepen en elementen die op zichzelf staan, hun eigen ideeën volgen, maar ook elkaar opzoeken en weten te vinden als er behoefte aan is.' C-mon &Kypski hebben er hun vaste uitvalsbasis annex studio en repetitieruimte, dj/producer DNA heeft er deze zomer op verzoek van Kyteman zijn opnamespullen heen verhuisd, beeldend kunstenaar Tejo Skaffa houdt er domicilie en ook stichting Habek, organisator van ondermeer hiphopevenementen, huurt een ruimte in het complex.


In dat opzicht is 'de Zeedijk', het geheel waarvan Kytopia deel uit maakt, niet lukraak een verzamelplaats, maar een samenklontering van zielsverwanten en gelijkgestemden. 'De aanzuigingskracht is enorm', zegt Kyteman. 'Nu al. Terwijl we nog helemaal aan het begin staan.'


Wie de moeite neemt de genealogie van die werkwoongemeenschap te bestuderen, stuit al snel op de legendarische Utrechtse hobbyband 6 of Your Best Friends, met een piepjong talentje op trompet. 'Door Six Friends heb ik de popmuziek ontdekt', zegt Kyteman. 'En de mogelijkheden van ritmiek. Anders had ik nog steeds alleen klassiek of jazz gespeeld.'


Zijn domein bestaat uit een studio, een met man en macht geïsoleerde loods, van 17 bij 18 meter en een 'controlroom' van 20 vierkante meter. Dat is de fysieke kant van de zaak. In de geest en in de praktijk is het voor Kyteman zowel 'speeltuin' als 'studietraject'. Want in die oude loods weet hij zich niet alleen verzekerd van de nabijheid van oude bekenden van het Hiphop Orkest, zoals rapper Pax of hoornist Morris Kliphuis, hij bouwt er ook aan een instrumentenpark ('Pianopark Slagharen') dat zijn weerga niet kent, met afgedankte spullen en vintage opnameapparatuur. Kyteman heeft zich met overgave bekeerd tot de ouderwetse, analoge manier van werken. Met een Otari 24-sporenrecorder en 2inch-tape - dat bij de firma RMGI in Harderwijk godzijdank nog steeds wordt gemaakt. En een beauty van een mengtafel met houten paneel (Trident Series '80), 'kadootje van een particulier', waarop volgens dj DNA nog Ding-a-dong van Teach-In is gemixt. Kyteman: 'Nee, niet waar, echt?'


Het geeft hem oneindig meer mogelijkheden in zijn zoektocht naar klanksamenstelling, geluidskwaliteit en akoestiek. Bovendien houdt hij van 'de energie van het werken met je handen in plaats van programmeren'. Een praktische bijkomstigheid is dat hij zich niet langer zorgen hoeft te maken om crashende computers: 'dan was ik weer een halve plaat kwijt'. Aan de andere kant: 'Spullen zijn één ding, de hoofdmoot is wat het mogelijk maakt.'


Hij is hier kind in de snoepwinkel, tapt gretig andermans kennis en kunstjes af en toch heeft Kyteman voorlopig maar één doel: 'Ik wil niks moeten.'


Na de 'haast' van The Hermit Sessions en het Orkest en de overweldigende aandacht die plaat en tournee genereerden, was het hard nodig even pas op de plaats te maken. Amper 22 jaar oud was hij in een situatie beland waarin zijn grote droom, een hiphoporkest, was verwezenlijkt. 'Jaren had ik daar naartoe geleefd. De zes liveshows die me voor ogen stonden, werden er meer en meer. Alle uithoeken hebben we verkend. En toen het klaar was, dacht ik: wat nu. Met de grootst mogelijke moeite kon ik me ergens toe zetten.'


Kyteman ging weg, twee maanden lang op reis naar Amerika en India. 'Die change of scenery heeft me goed gedaan. En nog steeds is er geen planning, daar geniet ik van. Het gebrek aan perspectief is fijn.' Hij is nu, zoals hij zegt, 'weer met een sluippasje begonnen'. En bij alles wat op zijn pad komt, en dat is veel, denkt hij op de eerste plaats: vind ik het leuk? Dus speelt hij met Sting straks in Arnhem tijdens Symphonica Rosso, als plaatsvervanger voor violiste Janine Jansen die met gezondheidsproblemen kampt.


Wie wat van hem wil, moet trouwens eerst langs de oude Benders, vader Erik, zien te komen. Die doet in feite wat hij vroeger ook al deed, toen hij zijn zoon in groep 5 van het reguliere basisonderwijs haalde en inschreef op de Kathedrale Koorschool en later naar de middelbare school voor Jonge Talenten stuurde: voorwaardenscheppend bezig zijn.


En als dat betekent dat hij op een doordeweekse ochtend twee uur vaststaat in een trapgat van een vrijgevige, omdat de piano die hij voor Kytopia heeft geregeld via gratisoptehalen.nl, niet meer voor- of achteruit wil, heeft hij dat er graag voor over. Erik Benders is kunstfilosoof; zijn bespiegelingen over esthetica vallen bij zijn zoon in vruchtbare bodem, in het dagelijks leven doet hij vooral heel praktisch dienst als zakelijk leider en Colins manager.


Maandenlang heeft hij 'Colin' (spreek uit op z'n Frans) afgeschermd van de buitenwereld. Hij stelde een 'mediastop' in en ging als een waakhond voor hem liggen. En nu is hij 'Kytopia's gatekeeper', verkeersregelaar en poortwachter ineen. 'Hoeveel mailtjes ik wel niet krijg.'


Het zal geen betoog behoeven dat de familie Benders zo zijn eigen manier en tempo van dingen regelen heeft. Wie om welke reden dan ook in aanmerking komt voor persoonlijk contact, wat zou kunnen resulteren in een samenwerking, wordt wellicht eerst eens te eten uitgenodigd. Erik Benders: 'Als je eerst samen kookt en dan anderhalf uur aan tafel zit, weet je wat je aan elkaar hebt.'


De makkelijke weg kennen ze hier niet. Dat heeft producer Mathijn den Duijf ('welkom in het analoge dogma') ook wel ondervonden, toen 'Kyte' hem meesleepte naar Berlijn, waar hij van hiphopproducer Achim die bewuste Otari-multitrackrecorder ging kopen. Dat ze midden in de nacht met spanbanden in de weer zijn geweest om het gevaarte van vier hoog stukje bij stukje de trap af te laten glijden, is tot daar aan toe. 'Maar hij had ook geen geld bij zich, in al z'n naïviteit. En toen het busje het op de terugweg begaf, pitte hij gewoon door. Terwijl we nota bene weg werden gesleept!' Dat bedoelt hij dus als hij zegt: Kyteman is grenzeloos.


De sfeer waarin dit alles gedijt, wordt misschien wel het best onder woorden gebracht door een relatieve buitenstaander, Amsterdammer Tjeerd Bomhof, die in Utrecht met Simon Akkermans aan zijn soloproject werkt: 'De scheidslijn tussen gefocust zijn en een soort vaagheid is hier dun, als je begrijpt wat ik bedoel.' Want hoe gaan de dingen? 'Morris loopt langs en voordat je het weet, staat er een hoorn op je track. Terwijl ik daarvoor nog nooit van dichtbij een hoorn had gezien.' Op de Zeedijk sta je vanzelf open voor wat zich spontaan aandient. Zo hadden hij en Simon ook niet vooraf verzonnen dat ze rapper Pax zouden strikken voor een 'supercoole' backing vocal. 'Eén telefoontje en een half uur later stond hij er, om half een 's nachts.'


Hoe aanstekelijk die attitude is, blijkt ook wel wanneer de Utrechtse wethouder van Cultuur op 30 september de opening verricht van Kytopia, 'heel klassiek en heel analoog', zoals hij zegt, 'met een enorme klap op de gong'. Hij complimenteert Kytopia en de stad Utrecht met 'deze fantastische plek', staat uitgebreid stil bij de komende vieringen van de Vrede van Utrecht en bij Utrechts ambitie om in 2018 Culturele Hoofdstad van Europa te worden, om triomfantelijk te concluderen: 'Als ik hier sta, denk ik: we willen het niet wórden, we zijn het al.'


Een uitgebreide backline is achter hem in stelling gebracht. Lokale muziekhelden en gemeenteambtenaren roezemoezen en nippen van hun drankjes.


En als daadwerkelijk die enorme klap op de gong heeft geklonken en het officiële gedeelte is afgerond, doet diezelfde, een beetje iele jongen in zijn laaghangende spijkerbroek, naamgever van de studio, die voor de wethouder het welkomstwoordje sprak, een grote stap naar voren. 'Hebben we muzikanten in de zaal? Wie wil er wat gaan spelen?'


Eindelijk. Kyteman pakt zijn trompet.



Kytopia aan de Zeedijk

De officiële opening van Kytopia, Kytemans studio aan de Zeedijk in Utrecht door de Utrechtse wethouder van Cultuur was nog geen week achter de rug, toen Colin Benders (Kyteman) afgelopen dinsdag de gemeenteraad toesprak tijdens een inspraakavond. In het geding is het voortbestaan van diezelfde studio met aangrenzende creatieve ruimtes en dito initiatieven. Een gemeentelijke bijdrage in de huisvestingskosten is daarvoor cruciaal, aldus Kytopia.


Kytopia is hoofdhuurder van het voormalige bedrijfsterrein aan de rand van het centrum, waar tot voor kort een houthandel was gevestigd. Verhuurder en eigenaar van het complex, dat aanpalend ook een rijtje huizen omvat, is de Haagse projectontwikkelaar Madevin. Die wil op termijn, maar niet eerder dan in 2014, de gebouwen die er staan slopen ten behoeve van nieuwbouw. Kytopia en onderhuurders hebben 1.421 vierkante meter in gebruik sinds januari 2010. Komend jaar willen ze uitbreiden met 200 vierkante meter, omdat er dringend behoefte is aan extra studioruimte. Voor 2010 heeft de gemeente Utrecht eenmalig een huisvestingssubsidie van 75.000 euro verstrekt. Kytopia vraagt voor 2011 wederom een eenmalige bijdrage, van 85.000 euro. Erik Benders van Kytopia: 'In de opstartfase is die ondersteuning onontbeerlijk, zodat Kytopia op termijn economisch zelfstandig kan worden.' Service- en investeringskosten komen voor rekening van Kytopia en onderhuurders. De door Kytopia-mensen bewoonde appartementen aan de Zeedijk worden gehuurd. Ook het geplande gastenverblijf valt buiten een eventuele subsidie.




CV Colin Benders


1986


Colin Benders (Kyteman) geboren in Utrecht.


Trompettist, componist en bandleider


2009


20 februari debuut-cd The Hermit Sessions Tournee Kyteman's Hiphop Orkest


2010


Januari Popprijs Kyteman's Hiphop Orkest


Maart Zilveren harp


April 3FM Award


Juni Kytopia op Oerol


Zomer Platina voor The Hermit Sessions (50.000 verkochte exemplaren)


Zomer Kyteman's Hiphop Orkest op internationale festivals


30 september Opening Kytopia


3 oktober Edison voor Kyteman's Hiphop Orkest


Kyteman is op 15 en 16 oktober te gast tijdens Symphonica Rosso met Sting in de GelreDome in Arnhem


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden