Kwesties van slikken

Een heel assortiment voedingssupplementen voor de gezondheid heeft Nutricia op de markt gezet. Dat ze allemaal werken, betwijfelen onafhankelijke experts....

HET VERZOEK OM even de rol van Numico-directeur op zich te nemen, gaat hem goed af. Prof. dr. ir. Frans Kok, hoogleraar humane voeding aan de Wageningen Universiteit, selecteert snel. Slechts twee van de twaalf nieuwe producten vóór hem op tafel, die Numico sinds kort als voedingsupplement onder Nutricia-vlag verkoopt, zou ook híj op de markt hebben gebracht.

Het ene product is Bot Formule, dat is bedoeld voor vooral vrouwen in en na de overgang. Zij hebben extra calcium, sleutelcomponent in dit supplement, nodig voor meer stevigheid van de botten. Het andere product, zij het met enige twijfel genoemd, is Multivezel Formule. Deze pillen met veel voedingsvezels zijn bedoeld om de stoelgang bij ouderen te activeren.

Voor de andere tien producten in de nieuwe Nutricia-supplementenlijn is er onvoldoende wetenschappelijke onderbouwing, vindt Kok. Beslist schuift hij de plastic potten met onder andere capsules en pillen 'voor een goed geheugen' (Memo Formule) en 'goed voor hart- en bloedvaten' (Cardio Formule) terzijde, net als de potten Multiman en Multivrouw Formule: beide 'voor een fit en gezond leven'.

Collega-voedingsonderzoeker dr. ir. Peter Zock van het Centrum voor Voedselonderzoek (WCFS) in Wageningen schuift de IJzer Formule nog naar voren. 'Voor de meeste van die producten is het te vroeg, de wetenschappelijke onderbouwing is absoluut onvoldoende. Numico loopt daarmee voor de muziek uit.'

Het Nederlandse voedingsbedrijf Numico is, na een aantal aankopen daar, in de Verenigde Staten marktleider voor gezondheidsbevorderende voedingssupplementen. De introductie van zijn nieuwe productenlijn, waarmee op dit moment de schappen van drogisterijen en apothekers worden gevuld, roept weerstand op.

Voedingssupplementen zijn volgens een veel gehanteerde definitie van het blad The American Journal of Clinical Nutrition: vitamines, mineralen, aminozuren, kruiden en andere plantenextracten, in de vorm van capsules en tabletten. Ze dienen als aanvulling op de normale voeding om de gezondheid te bevorderen. Om de kans op chronische ziektes te verkleinen worden ze preventief geslikt.

De voedingsexperts Kok en Zock huldigen het standpunt dat de meeste mensen via een gezonde voeding voldoende voedingsstoffen binnenkrijgen. Ze zijn voorzichtige, onafhankelijke wetenschappers die zich slechts laten overtuigen door goede studies.

Aan de andere kant zijn daar de wetenschappers van Numico, prof. dr. Wim van Gelder en zijn collega prof. dr. Jacques Bindels. Zij hebben naast het vergaren van kennis, nog een andere verantwoordelijkheid, het voortbestaan van een multinational en de wensen van de aandeelhouders. Zij kunnen alleen research doen als daar inkomsten tegenover staan. Bovendien, daar waar de concurrentie miljarden guldens uit de markt haalt met de verkoop van voedingssupplementen, met name in de VS, kan Numico niet achterblijven.

In Nederland wordt jaarlijks voor een half miljard gulden aan dergelijke producten verkocht; ze kosten enkele tientjes per pot. Een kwart van de bevolking gebruikt ze van tijd tot tijd. Binnen vijf jaar wordt een verdubbeling van de omzet verwacht.

Een speciaal gearrangeerde discussie tussen de twee universitaire onderzoekers Zock en Kok en Numico-directeur Van Gelder en zijn medewerker Bindels in het Numicolab in Wageningen gaat af en toe gepaard met stemverheffing.

Bijvoorbeeld wanneer Van Gelder uitlegt dat elk product van zijn lijn is opgebouwd uit enkele belangrijke actieve stoffen, en niet uit één. En dat voor elk van die stoffen wetenschappelijke literatuur is waaruit de werking zou blijken.

Wanneer de Wageningse onderzoekers aan de hand van enkele wetenschappelijke artikelen de bewijsvoering van de werking van enkele stoffen in twijfel trekken, raakt Van Gelder geïrriteerd: 'Laat me dan nu een van mijn medewerkers ophalen die verantwoordelijk is voor dat product, die kent alle literatuur en weet precies waarom de samenstelling zo is gekozen.' Ook de rustige Kok raakt op een gegeven moment geagiteerd: 'Wat koop ik hiervoor, je bent veel te stellig. De wetenschap weet dit niet, laat die publicaties dan eens zien.'

De discussie die zich ontvouwt over het product Prostaat Formule, is in principe te voeren over de meeste artikelen van de Nutricia-lijn. In dat product zitten als belangrijkste werkzame stoffen: extracten van de dwergzaagpalm en van de Afrikaanse pruim.

Zock: 'Er is geen consensus dat die werken tegen een prostaatvergroting. De meeste studies zijn bovendien kortlopend geweest. Het lange-termijneffect is onduidelijk. De stoffen hebben mogelijk een ontlastende functie bij plasproblemen als gevolg van een vergrote prostaat. Er is echter geen enkele studie waaruit de geclaimde, preventieve werking blijkt.'

Van Gelder: 'We denken een uitstekende formule te hebben samengesteld. Er loopt nu een groot klinisch onderzoek met een aangepaste samenstelling. Die bevat een aantal nieuwe actieve componenten waarover we nog onvoldoende weten. We kunnen ons geld daarom nu beter besteden aan onderzoek aan díe stoffen dan aan bijvoorbeeld de dwergzaagpalm, waarover al zoveel bekend is.'

Op veel punten zijn de vier het wel eens. Numico-onderzoeker Bindels: 'Voeding heeft een effect op de gezondheid. Er zijn nog veel mensen die vinden dat je met een afgewogen voeding geen supplementen nodig hebt. Er zijn echter groepen waarvoor dat niet opgaat. Dan hebben we het bijvoorbeeld over foliumzuur voor vrouwen die zwanger willen worden. Dat reduceert het risico op een baby met een open ruggetje.'

Kok van de WU knikt instemmend: 'Ook suppletie van extra calcium, in combinatie met vitamine D, voor oudere vrouwen bijvoorbeeld, is zinvol om de kans op osteoporose, botverlies, te reduceren. Het mechanisme en het nut daarvan, is voldoende wetenschappelijk onderbouwd.'

Maar beide experts zijn streng in de leer. Een actieve stof komt wat hun betreft pas in een capsule terecht als aan een aantal voorwaarden is voldaan. Zock: 'Voor een goede onderbouwing zijn niet alleen cel- en dierstudies nodig in het laboratorium, maar er moeten ook studies komen met mensen zoals een epidemiologisch onderzoek waarbij naar een grote groep wordt gekeken over een langere periode, naar het voedingspatroon en naar gezondheidseffecten.

'Het belangrijkste is een grootschalige klinische studie waarbij proefpersonen gedurende een bepaalde periode de actieve stof krijgen toegediend, en waarvan de resultaten vervolgens worden vergeleken met een placebogroep. Het kan heel verkeerd uitpakken als zo'n studie niet wordt uitgevoerd.'

E

EN VAN DE veelbelovende stoffen enkele jaren geleden was vitamine E, een zogeheten antioxidant die de kans op hart- en vaatziekten zou kunnen reduceren. Zock: 'De verwachtingen waren hooggespannen op basis van veel cel- en epidemiologische studies. Recente klinische proeven hebben me echter teleurgesteld.'

Zock, met voor zich een stapel literatuur, noemt specifiek vitamine E omdat deze in negen van de twaalf producten van de nieuwe Nutricia-lijn zit. In doses van enkele malen tot meer dan tien maal de door de Gezondheidsraad geadviseerde dagelijkse dosis.

Van Gelder van Numico interpreteert de uitgevoerde studies anders. 'Er zijn vitamine E-studies die positief uitvallen, er zijn er die negatief zijn wat gezondheidseffect betreft; toch wordt er bewijs opgebouwd. Vitamine E heeft een brede werking. En onze formules zijn nooit gebaseerd op één actieve stof, maar op meerdere.

'Is het verstandig twintig jaar te wachten bijvoorbeeld om precies te weten wat aan de hand is, en het uiteindelijke bewijs is geleverd? Het betreft per slot van rekening een voedingssupplement en geen geneesmiddel. Neem foliumzuur. In 1980 waren er al wetenschappers die het hadden over de voordelen van foliumzuur bij zwangeren.

'De wetenschap heeft er vervolgens vijftien jaar over gedaan om het met elkaar eens te worden en tot een aanbeveling te komen. Intussen zijn er heel wat kinderen geboren met een open ruggetje. Wie is daar verantwoordelijk voor?'

Zock stelt dat ondanks een mogelijk gunstig vooruitzicht suppletie van vitamine E voorbarig is. Het gaat dan om inname daarvan door specifieke risicogroepen, mannen op leeftijd met een verhoogd risico op hart- en vaatziekten. 'Er lopen nog enkele grote klinische proeven. En wanneer het lang duurt voordat de resultaten daarvan beschikbaar komen, het zij zo.'

Kok: 'Numico onderscheidt zich positief waar het gaat om kwaliteitsverbetering van zijn voedingsupplementen. Het bedrijf zegt precies wat er in zijn producten zit, en onderscheidt zich daarin van talloze charlatans. Ik kan me voorstellen dat je als bedrijf niet langer wilt en kunt wachten met het op de markt brengen van producten. Er is uitgebreid literatuuronderzoek gedaan en op basis daarvan heeft Numico de formules vastgesteld. Maar is de kennis nu volledig? Ik vind van niet.'

De urenlange discussie had aanzienlijk bekort kunnen worden wanneer de vraag over het slikgedrag van de vier onderzoekers direct was gesteld. Onderzoekers Zock en Kok erkennen dat er groepen zijn die te weinig aan bepaalde voedingsstoffen binnenkrijgen maar ze geloven niet dat supplementen groente en fruit kunnen vervangen.

Eet je die, dan krijg je niet alleen enkele belangrijke antioxidanten en vitamines binnen maar ook andere stoffen waarvan we het bestaan, laat staan de werking, op dit moment niet weten. En dus slikt Kok, vijftiger, geen enkel vitaminepreparaat en doet Zock, veertiger, dat alleen bij extreme sportinspanning.

De Numico-onderzoekers noemen bij voortduring gezond eten het belangrijkste, maar vinden dat als er desondanks een tekort is de consument dat moet kunnen aanvullen met een pilletje uit het schap. Van Gelder, vijftiger, met staarproblemen in de familie, slikt dan ook Oog Formule en bij wijze van experiment Memo Formule. De Prostaat Formule is zijn volgende experiment.

Bindels, veertiger en een typische vertegenwoordiger van zijn generatie, de manager met weinig tijd, slikt Man Formule en een multivitaminepreparaat. 'Natuurlijk moeten we het eten van groente en fruit stimuleren. We weten echter dat steeds minder groente en fruit wordt gegeten. Gedragsverandering blijkt moeilijk, en dan moet je realistisch zijn. In die gevallen zijn voedingssupplementen een aanvulling.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden