analyse Pakistan

Kwestie-Wilders wordt eerste grote test voor Pakistaanse premier Khan

De Mohammed-cartoonwedstrijd van Geert Wilders is de eerste grote test voor de Pakistaanse premier Imran Khan. Speelt hij de staatsman of geeft hij toe aan hysterie? De voortekenen zijn niet gunstig.

In Karachi wordt ‘Geerts Wilders’ gezien als bedreiging voor de wereldvrede. Beeld EPA

Imran Khan is een man met twee zielen in zijn borst. De nieuwe premier van Pakistan is een voormalig sportheld die van zijn land een moderne, welvarende natie wil maken (door om te beginnen binnen 100 dagen 10 miljoen nieuwe banen te scheppen). Maar ook een ambitieus politicus die de macht veroverde dankzij zijn hervonden islamitische geloof en met de steun van islamisten.

Hoe serieus we Khans geloof moeten nemen, zal komende tijd blijken. Dankzij een Nederlandse anti-islamitische politicus genaamd Geert Wilders en zijn plan voor een cartoonwedstrijd en -expositie over de profeet Mohammed in het gebouw van de Tweede Kamer. Het is de eerste diplomatieke rel voor de regering-Khan.

Protestmars

De gemoederen lopen in Pakistan al hoog op. Boze islamisten demonstreren al weken tegen Wilders’ voornemen. Woensdag ging een grote protestmars van Lahore naar Islamabad van start. De eis: als Nederland de cartoonwedstrijd niet verbiedt, moet de regering-Khan de diplomatieke betrekkingen verbreken. ‘Wij beschermen de eer van de profeet tot de dood’, scandeerden de duizenden demonstranten, die donderdag in Islamabad zullen aankomen.

Drijvende kracht achter de protesten is Tehreek-e-Labbaik (TLP), een kleine extreem-islamitische partij die voor strikte handhaving van de Pakistaanse blasfemiewet is, en die het bij de verkiezingen in juli goed deed. Leider Khadim Hussain Rizvi verklaarde in juni dat hij als hij de macht had een Pakistaanse atoombom op Nederland zou gooien om Wilders’ plan te blokkeren.

De Pakistaanse blasfemiewet is een van de strengste ter wereld. Op belediging van de profeet staat formeel de doodstraf, op het onteren of bezoedelen van de Koran levenslange gevangenisstraf. Onder belediging valt niet alleen het afbeelden van de profeet (verboden in de soennitische stroming binnen de islam, laat staan in karikaturale vorm), maar ook het nuanceren van zijn ‘finaliteit’, het geloof dat Mohammed de laatste boodschapper van God was.

De blasfemiewet leidt tot gewelddadige aanvallen op religieuze minderheden, nepaanklachten en lynchpartijen, met zeker 70 doden sinds 1990. Geen politicus durft tegen de wet in te gaan. De laatste die dat deed (Salman Taseer, gouverneur van Punjab) werd in 2011 vermoord. Ter ere van zijn moordenaar werd de TLP opgericht, de partij die nu de protesten tegen Wilders aanvoert.

Betogers in Peshawar, Noordwest-Pakistan, verbranden een portret van Geert Wilders. Beeld AP

Extreem-islamitische partijen

De kwestie-Wilders brengt premier Khan in een lastig parket. Zijn partij TPI won de verkiezingen in juli mede met steun van kleine extreem-islamitische partijen als de TLP. En hij wekte bij de islamistische achterban verwachtingen door de blasfemiewet in de campagne fel te verdedigen.

En dus ontbood minister van Buitenlandse Zaken Shah Mehmood ­Qureshi vorige week de Nederlandse ambassadeur om te protesteren tegen Wilders’ ‘opzettelijke en kwaadaardige poging de islam te defameren’. Deze week werd er een schepje bovenop gedaan toen de senaat als een van haar eerste acties unaniem een resolutie aannam waarin Wilders’ plan werd veroordeeld.

Khan speelde in zijn toespraak tot de senaat de blasfemiekaart met verve. Hij beloofde de kwestie in september op de agenda van de Verenigde Naties te zullen zetten. Ook wil hij een spoedzitting van de organisatie van Islamitische staten. Hij sprak van een ‘collectief falen’ van de islamitische wereld die dit soort blasfemie steeds weer laat gebeuren, een verwijzing naar Mohammed-cartoons in de Deense Jyllands-Posten, het Franse Charlie Hebdo en Wilders’ Fitna.

‘Ik begrijp de westerse mentaliteit omdat ik daar lang heb gewoond’, sprak Khan. ‘Ze begrijpen de liefde niet die moslims voelen voor de profeet.’ Weinigen in het Westen begrijpen ook ‘hoeveel pijn godslasterlijke acties moslims aandoen’. Hij trok een vergelijking met de Holocaust-ontkenning die in het Westen als pijnlijk wordt ervaren, en stelde voor dat westerse landen wetten opstellen tegen blasfemie zoals ze die hebben tegen de Holocaustontkenning.

Khans dilemma

Voor de boze demonstranten zal Khan niet kunnen volstaan met een simpele veroordeling van Nederland. TLP-leider Rizvi ziet ‘alleen ­jihad’ als oplossing. En met de TLP valt niet te spotten. November vorig jaar blokkeerden duizenden aanhangers de weg tussen Islamabad en Rawalpindi. Dat gebeurde toen de vorige regering een verwijzing wilde afzwakken naar de finaliteit van Mohammed in de eed die nieuwe parlementariërs moeten afleggen. Drie weken, tweehonderd gewonden en drie doden later hadden ze gewonnen: de minister van Justitie stapte op en de nieuwe eed werd ingetrokken.

De grote vraag is nu of Khan de TLP-islamisten met fluwelen handschoenen zal aanpakken of ze gaat trotseren, om het imago van zijn nieuwe regering in het Westen te beschermen. Eén ding is al zeker: hij gaat komende maand niet naar de VN in New York om de blasfemie aan te kaarten. Hij blijft in Pakistan om zijn volledige aandacht te geven aan de economie, bleek woensdag. Het land worstelt met acute betalingsproblemen en moet wellicht naar het IMF.

Verkiezingsbelofte

Wilders plaatst Khan in elk geval voor een acuut dilemma. Moet hij voorrang geven aan zijn belofte de economie te redden en 10 miljoen ­banen te scheppen, het hoofdpunt van zijn succesvolle campagne, of aan zijn belofte de blasfemiewet te verdedigen? Zijn aanhang zal het hem hoe dan ook niet in dank afnemen als hij zijn eerste verkiezingsbelofte breekt.

Aanvulling: In een eerdere versie van dit verhaal stond dat het afbeelden van de profeet Mohammed in de islam verboden is, en al helemaal in karikaturale zin. Strikt genomen geldt dit verbod met name voor de soennitische stroming binnen de islam. Deze is in Pakistan dominant. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.