‘Kwerekwere, we steken je in brand’

Afrikaanse immigranten in Johannesburg slapen in kerken en bij politiebureaus. Particulieren delen eten en kleren uit...

Lucky trekt de deken weer dicht tegen zich aan. Het is een koude, regenachtige middag en voor werk hoeft hij zijn bed niet uit. Lucky is illegaal en werkloos. En hij is bang. Als Zimbabwaan in Zuid-Afrika weet hij sinds kort hoe onzeker het bestaan kan zijn. Zeker op een plek als hier, in de township bij Johannesburg.

Lucky woont in een hutje van verweerde golfplaten, in 13th Avenue, Alexandra. Het is een modderige straat. Langs de kant staan mannen in groepjes te kletsen. Een patrouillewagen van de politie wurmt zich langs de winkeltjes. Het is maar beter, vindt Lucky, dat hij zich buiten niet laat zien.

Anders overkomt hem misschien wat zijn land- en buurtgenoot Innocent Sibanda overkwam. Hij had in Alexandra een winkeltje waar hij onder meer bezems verkocht. Maar een dag of tien geleden stonden ineens Zuid-Afrikanen voor zijn poort: ‘Hey, kwerekwere, je spullen zijn van ons!’

Kwerekwere (‘barbaren’) is de naam waaronder buitenlanders in Zuid-Afrika bekendstaan. Volgens hulporganisaties zijn na de rellen inmiddels zo’n 80 duizend van hen ontheemd geraakt. Zoals Sibanda. Dezer dagen slaapt hij op de grond, in een tent die is opgezet bij het politiebureau van Alexandra.

Hoofdagent Pharasi vindt dat het met de onlusten wel meeviel. ‘Er zijn hier maar twee doden gevallen. En het was niet eens vreemdelingenhaat, want een van de slachtoffers was een Zuid-Afrikaan.’ Veel meer wenst hij er eigenlijk niet over te zeggen. Het is nu rustig. En de ontheemden hebben te eten.

Dat laatste danken zij aan particuliere initiatieven van al dan niet beschaamde Zuid-Afrikaanse burgers. Zoals mensen van Crystal Ministries, een pinkstergemeente-kerk. Zij zijn met ‘bakkies’ naar Alexandra gekomen om eten klaar te maken. Ook delen ze nu kleren en dekens uit.

‘Ik was niet echt verbaasd dat het tot rellen kwam’, zegt Melanie van Nel, een van de kerkleden. ‘Onze eigen mensen hebben eigenlijk ook hulp nodig. Altijd al. En als dan al die buitenlanders erbij komen. Er is weinig werk en een hoop criminaliteit. Maar goed, de regering moet de mensen wel leren toleranter met elkaar om te gaan.’

In de binnenstad van Johannesburg, tussen massa’s winkelende mensen, wordt ook hulp geboden. Het gebeurt bij de methodisten-kerk, een plaats waar al jaren illegale buitenlanders opvang krijgen. Ze kunnen er ook voor missen in het Frans en het Portugees terecht. Maar ze zijn er vooral voor voedsel en onderdak.

In een zijkapel, onder de gebrandschilderde ramen met de namen van de vier evangelisten, liggen de zakken met millie, maïsmeel, hoog opgestapeld. Normaal schuilen hier ruim duizend mensen. Sinds de rellen is dat getal verdubbeld. Velen van hen slapen buiten.

‘Het is fijn dat mensen helpen’, vertelt Tina Derijke, een assistent van de dominee. ‘Maar het is natuurlijk geen probleem van goedgeefsheid, het is een maatschappelijk probleem. En dat zal een politieke oplossing moeten krijgen. Of die er komt? Ik zie nog niets gebeuren.’

Na het lelijke gezicht van de vreemdelingenhaat willen de Zuid-Afrikanen nu dolgraag een menslievender gezicht tonen. Het is ook te vreemd voor woorden om in dit land kinderkleertjes over een politiehek te drogen te zien hangen, mensen om een hap eten te zien vechten, en andere taferelen gade te slaan die vooral doen denken aan het allerslechtste van vluchtelingen in Afrika.

Maar het is werkelijkheid geworden, en met die werkelijkheid proberen mensen te leven. Zoals Sammy Tegwolde. De Ethiopische vluchteling heeft naast de kerk een klerenzaakje. Een week lang was hij dicht, nu probeert hij het weer. ‘Maar ik denk toch dat ik maar terug ga. Mij is nog niets overkomen. Maar mensen lopen hier langs, en roepen: We steken je in brand.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden