POSTUUM

Kwelgeest van Amerikanen in Irak had meerdere levens

Saddams rechterhand speelde ook na diens val een grote rol in het verzet tegen de Amerikanen.

Remco Andersen
Izzat Ibrahim al-Douri. Beeld epa
Izzat Ibrahim al-Douri.Beeld epa

Generaal Izzat Ibrahim al-Douri (1942, Al Dour) had meerdere levens. Als rechterhand van de Iraakse dictator Saddam Hussein en vicevoorzitter van diens Revolutionaire Commandoraad. Als leider van de strijd tegen Amerikaanse troepen na de val van Saddam. Als voortvluchtige klaverenheer op het Amerikaanse kaartspel met gezochte ex-functionarissen van het Saddam-regime en de hoogste onder hen die de Amerikanen nooit te pakken kregen.

Maar zijn invloedrijkste leven leidde Al-Douri, vermoedelijk gisteren gedood bij gevechten met het Iraakse leger, volgens Bagdad de afgelopen jaren. 'Het brein achter Islamitische Staat in Irak', zo omschreef Raed al-Jabbouri, gouverneur van de Iraakse provincie Salahhedin, Izzat Ibrahim al-Douri vandaag.

Als het roodbebaarde lijk op een gisteren uitgelekte foto inderdaad Al-Douri blijkt te zijn - er komt nog een dna-test - dan zullen in elk geval Amerikaanse functionarissen opgelucht glimlachen. Jarenlang was Al-Douri een kwelgeest voor coalitietroepen in Irak. Behalve de islamitische terreurcampagne tegen de westerse bezetting, bestond er namelijk ook een invloedrijke verzetsbeweging met vooral oud-leden van Saddams verboden Baathpartij.

Guerrilla

Onder leiding van Al-Douri voerden zij een guerrilla die honderden Amerikaanse soldaten het leven kostte. In 2006 richtte Al-Douri het Naqshbandi Leger op. Deze schimmige organisatie, meer nationalistisch dan islamistisch gekleurd, is vastbesloten om het Irak van Saddam Hussein opnieuw te doen opstaan. Onder hen is een flink aantal oud-legerofficieren uit de tijd van Saddam, gehard en ervaren door de oorlogen tegen Iran, Koeweit en de VS.

Toen Islamitische Staat medio vorig jaar als een storm over delen van Irak raasde, sloten Al-Douri en zijn Naqshbandi Leger zich bij hen aan. Daarmee verkochten ze feitelijk hun ziel aan de duivel; als leider van de 'Nieuwe Baath-partij', die beoogt Saddams originele Baathpartij voort te zetten, is Al-Douri bepaald geen IS-aanhanger. De Baathpartij streeft pan-Arabisme na, een soort 'verenigd Arabië', terwijl Islamitische Staat een wereldwijd kalifaat voor ogen heeft.

Maar beide bewegingen verwerpen het Irak van na Saddam Hussein, IS om religieuze en Douri's beweging om meer politieke redenen: een gelegenheidscoalitie werd geboren. Het gaf een antwoord op de vraag die opkwam na de blitzkrieg van Islamitische Staat in juni vorig jaar. IS-terroristen zijn bedreven in hit-and-runaanvallen en bomaanslagen, maar wie heeft ze geleerd om zo snel grote stukken terrein te veroveren en vast te houden? Antwoord: het Naqshbandi Leger onder leiding van Izzat Ibrahim al-Douri, vol ervaren Iraakse oud-legerofficieren.

Ook Al-Douri werd na de Tweede Golfoorlog afgebeeld op een pak speelkaarten met daarop de meestgezochte Iraakse leiders. Beeld ap
Ook Al-Douri werd na de Tweede Golfoorlog afgebeeld op een pak speelkaarten met daarop de meestgezochte Iraakse leiders.Beeld ap

Ondergeschikte rol

Maar er is ook twijfel over zijn rol. 'Al-Douri leverde een bijdrage aan de successen van IS, maar was ondergeschikt aan hen', zegt Aymenn el-Tamimi, verbonden aan de Amerikaanse denktank Middle East Forum. 'IS beschikt zelf ook over Iraakse oud-officieren en is veel sterker dan het Naqshabandi Leger. Bovendien werd IS onder Iraakse soennieten veel populairder dan Al-Douri had voorzien.

De afgelopen maanden raakten Al-Douri en IS gebrouilleerd. Het Naqshbandi Leger sprak zich uit tegen gewelddadige excessen van IS. Beide groepen hebben zelfs tegen elkaar gevochten en veel aanhangers van Al-Douri hebben zich aangesloten bij Islamitische Staat.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden