Kwart van bedrijven kort op salaris ouderen

Meer dan een kwart van de bedrijven doet aan demotie; salarisvermindering of het laten terugkeren naar een lagere functie van oudere werknemers. Nog eens één op de zeven overweegt het, zo blijkt uit een enquête van ruim duizend personeelschefs door adviesbureau Berenschot en salarisverwerker ADP.

AMSTERDAM - Demotie


Gemiddeld vier procent van de bedrijven heeft haar personeel dit jaar daadwerkelijk gevraagd salaris in te leveren. Dat gebeurde vooral in de bouw, bij vervoersbedrijven en in de ict-dienstverlening.


Aanleiding voor het onderzoek was de commotie rond ict-dienstverlener Capgemini, waar 450 van de 5.000 werknemers begin dit jaar te horen kregen dat ze tussen 20 en 30 procent van hun salaris moesten inleveren. Formeel gebeurde dit vrijwillig, maar in de praktijk gedwongen onder dreiging van ontslag.


Dat demotie al in zoveel bedrijven aan de orde is, was niet verwacht, zegt Hans van der Spek, adviseur human resources van Berenschot. In hoeverre het vrijwillig gebeurt, is niet gemeten. Wel blijkt 'vreemd genoeg' dat ook aan 5 procent van werknemers die onder een cao vallen, gevraagd is om salaris in te leveren. Dat is volgens de meeste cao's niet toegestaan.


Tegen die trend moet de vakbeweging in actie komen, reageerde FNV-voorzitter Ton Heerts maandag. 'Dit soort afspraken horen thuis aan de onderhandelingstafel waar cao-afspraken worden gemaakt. Zeker als loonsverlaging of demotie onder dwang gebeurt, is dat niet goed.'


Als het beeld uit de enquête representatief is, zou vorig jaar in 250 duizend bedrijven salaris zijn ingeleverd, vermoedelijk meestal onder druk van personeelsreductie of uitblijvende orders.


Dat gebeurde het vaakst in bedrijven met minder dan vijftig werknemers (7 procent) en bij grote bedrijven met meer dan vijfhonderd werknemers (5 procent). Bij middelgrote bedrijven er tussenin was het 2 procent.


Bij Capgemini waar de discussie over demotie begon, werd uiteindelijk nauwelijks op arbeidskosten bespaard, zegt FNV-bestuurder Bob Bolte. 'Een half jaar later schreef het bedrijf weer zwarte cijfers en was het ineens niet meer zo nodig. Ook bleef het salaris van bestuur en directie buiten schot. Men gaf zelf niet het goede voorbeeld.'


Als demotie al nodig is, wil de vakbeweging zeker weten dat het de enige redding is van het bedrijf, zegt Bolte. 'Dat moet onafhankelijk worden vastgesteld. En het moet bijdragen aan de gezondmaking van het bedrijf, en dus een tijdelijke maatregel zijn.'


'Ik ging 135 euro per maand omlaag, daarna volgde ontslag'

'Afgelopen december moesten we één voor één naar kantoor komen', vertelt Lucien Westphal (53) die na 36 dienstjaren eerst gekort werd op zijn salaris en vervolgens ontslagen.


'We hadden al gehoord dat het slecht ging met het bedrijf, een vloerstoffeerder met 75 man personeel. Het begon met een functioneringsgesprek. Dat was allemaal goed, het kon niet beter. 'Dan komt er zeker geld bij?', vroeg ik. Nee, er kwamen twee loonformulieren op tafel: dit was het, en dat wordt het. Ik ging netto 135 euro per maand omlaag.'


In deze tijd wil iedereen wel wat inleveren, zegt Westphal. 'Ik ook. Maar dan wel eerlijk. Nu zou mijn loon na een halfjaar nog verder omlaag gaan. Zo ver is het niet gekomen. In juni heeft de eigenaar een van de bv's waarvoor wij werkten, laten klappen. Twintig werknemers hebben hun ontslag gekregen.'


Door het salaris dat hij moest inleveren, kreeg Lucien een lagere uitkering van het UWV. 'Daarmee ben ik het niet eens en samen met de bond ben ik tegen mijn oude werkgever aan het procederen. Tegelijkertijd ben ik met een collega die ook werd ontslagen Luro Stoffering begonnen. Dat gaat best aardig. Bij nood kunnen we de komende drie jaar terugvallen op een WW-uitkering.'


Ties Brock


'Met demotie is niets mis, voor veel bedrijven is de rek eruit'

'Soms hebben werknemers vroeger bedragen verdiend die je nu niet meer kunt terugverdienen. Dat betekent niet dat hun salaris toen te hoog was', zegt Hans van der Spek (52) van onderzoeksbureau Berenschot. Met demotie is volgens hem niets mis. Als het niet vrijwillig gebeurt, ligt dwang op de loer.


'Een alternatief is de doorstart, zoals onlangs bij modebedrijf Marlies Dekkers en nu mogelijk bij vervoersbedrijf OAD. Dat zijn in de kern levensvatbare bedrijven, maar met te hoge salarissen en andere kosten.'


'Voor veel bedrijven is de rek er nu echt uit, hoewel dat nog niet tot iedereen is doorgedrongen. Bij de meeste beloningsafspraken wordt nog steeds gesproken over hoevéél de inkomens moeten stijgen, niet óf dat wel moet gebeuren.'


'Ook staan we te weinig stil bij toekomstige kosten, zoals van de verhoging van de AOW-leeftijd. Oude werknemers zijn relatief duur. Als ze langer doorwerken, wordt hun vervanging door goedkopere krachten uitgesteld. Een oplossing is dat de doelgroep zelf bereid is met minder genoegen te nemen, zoals door korter te werken.'


Als adviseur van Berenschot komt hij in bedrijven waar dat nu al speelt. 'Oudere werknemers hebben vaak minder kosten dan veertigers. Ze hebben geen studerende kinderen meer en het huis is afbetaald. Ze kunnen accepteren dat ze toekunnen met minder.'


Jeroen Trommelen

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden