Kwami

'Twee bier, graag.' Het was het eerste dat de blanke passagiers van het rondvaartbootje zeiden tegen Kwami Ogonno, een Somaliër naast wie men liever niet zat. Het was gefilmd met verborgen camera in de documentaire Schwarz auf Weiss, dinsdag vertoond op de Frans-Duitse zender Arte. Het was de jongste onthulling van Günter Walraff, vermomd als Somaliër op zoek naar alledaags racisme in Duitsland.


Vintage Günter Walraff - held van de jaren tachtig. De godfather van de undercoverjournalistiek werd het bekendst met Ik, Ali (Ganz Unten), het verslag van zijn belevenissen als vermomde gastarbeider. Later zou hij een boekje opendoen over de praktijken bij Bild Zeitung en als medewerker van een belbedrijf. Na lange stilte verscheen vorig jaar zijn boek Aus der schönen neuen Welt. Nu hoort daar dus ook een documentaire bij die de rauwe werkelijkheid laat zien van een zwarte in hedendaags Duitsland.


Ik, Kwami.


Het was een iets te lang uitgesponnen aaneenschakeling, vrijwel zonder commentaar, van vaak pijnlijke scènes - alledaags racisme.


Ging Kwami naast twee bejaarden zitten op een bankje, dan stapten zij binnen een halve minuut op. De disco kwam hij niet in, in tegenstelling tot de blanken na hem. De woningverhuurster voelde er niets voor te verhuren aan een zwarte - 'Ze zijn toch anders.'


Op de camping werd hij met de nek aangekeken. Een juwelier bleef het gouden horloge angstvallig vasthouden toen Kwami het wilde passen; de blanke klant na hem mocht rustig zijn gang gaan.


Grimmige momenten deden zich voor in een trein tussen de voetbalsupporters ('Ga toch werken. In je eigen land.') en in een Oost-Duitse dorpskroeg, waar Kwami zich weinig geliefd maakte door te dansen met een vrouw uit hun midden.


Kortom: Walraff had weer eens een punt. Duidelijk.


Maar toch: er wrong ook iets in Schwarz auf Weiss. Het middel (de vermomming, de verborgen camera) leek ook een doel geworden. Ondanks de ernst van sommige zaken leek Walraff ook wel erg nadrukkelijk op zoek naar racisme. Hij vond het vooral bij oudere Duitsers in kleine dorpen, waar allochtonen nog buitenaardse wezens zijn.


Zijn vermomming verraadde veel. Met afro-hemd, lichtgrijze broek, gympen en een zwarte pruik van kroeshaar oogde hij een beetje als een karikatuur. Zwarter dan de hoofdpiet van Dieuwertje Bloks Sinterklaasjournaal.


Onbedoeld kregen sommige passages daardoor iets humoristisch. In sommige gevallen was het ook maar de vraag of de weerstand tegen Kwami werkelijk racisme was. Behalve afwijkend van huidskleur, oogde hij ook anderszins als vreemde vogel.


Zo wurmde Kwami zich op een kermis wel erg nadrukkelijk tussen groepjes lokale bewoners, waar hij begon te dansen - de omstanders keken het schaapachtig aan. Was het een scène uit het ontregelende Benidorm Bastards, of van Edo Brummer in het eerdere Tequila van BNN, dan zou je erom kunnen lachen. Nu leek het soms satire vermomd als serieuze journalistiek.


Misschien is het tijd voor een diepgaande journalistieke reflectie, in het onthullende dagboek Ik, Günter.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden