Kwaaitaals nimfen ter zee en in de lucht

Boomstronkmannen bedolven onder het strandzand, honden die snuffelen aan opgevulde kleren: dat is precies de bedoeling van 'Vloedmerk'...

'Best lastig soms.'

Van een afstand oogt de kunstmanifestatie Vloedmerk aan de kust bij Heemskerk als het domein van een overijverige strandjutter. Grote brokstukken roestig scheepsijzer, plastic, wrakhout, textiel en ander 'aangespoeld' materiaal vormen de basis voor de kunstwerken van Vloedmerk.

Met als uitgangspunt het vloedmerk, het spoor dat de zee achterlaat op het strand, lieten twaalf beginnende en gevestigde kunstenaars zich inspireren door het ongerepte strand van Heemskerk. Daar leverde de organisatie van de tentoonstelling hun werken uit aan de grillen van zand, zout, water, wind nieuwsgierige strandgasten. 'Best lastig af en toe', zegt een vrijwillige kunstwacht die een oogje in het zeil houdt. 'Vanochtend liep ik langs de scheepsschrootwerken van Herbert Nouwens. Er lag een dikke laag zand op. Bijna had ik die eraf geveegd, maar ik bedacht me net op tijd dat het daar nu juist om gaat.'

Ook de benen en armen van de bonkige boomstronkmannen van Tom Claassens werk De liggende mannen zijn door de wind met een laag zand bedekt. Onhandig en stijf liggen ze verspreid over het strand, met het gezicht plat op de grond als aangespoelde drenkelingen. Fotografe en vj Danie Kwaaitaal plaatste reusachtige schermen met afdrukken van de onderwaternimfen uit haar fotoserie Flo, een ode aan het vrouwelijk lichaam. Op een scherm in de branding buitelt een nimf beurtelings hoog in de lucht of half in de zee, afhankelijk van het tij.

Hoe langer je als bezoeker blijft rondhangen, hoe leuker het wordt. Voor zijn Drumstel ketende Zeger Reyers met ijzeren kettingen tientallen olievaten aan elkaar. Bij eb lijkt het een kleine mileuramp, bij vloed veranderen de volstromende tonnen in roffelend slagwerk.

Net als Reyers hebben de meeste kunstenaars voor Vloedmerk nieuw werk gemaakt. Ze hebben zich daarbij laten inspireren door het uitgestrekte, nauwelijks nog gecultiveerde strand van Heemskerk. In tegenstelling tot de eindeloze rij strandhuisjes op het strand van Wijk aan Zee is hier nog nauwelijks bebouwing te vinden.

Uitzondering is het Strandpaviljoen van Piet Hein Eek dat pal op de grensovergang staat met de kust van Heemskerk. Eeks paviljoen verraadt een nostalgische tik, want hoewel de hut stiekem veel luxe herbergt, ziet hij eruit als een eenvoudige houten strandhut uit vroeger tijden. Binnen zijn er maar liefst zes slaapplaatsen, want de hut fungeert als slaapplek voor de permanent aanwezige kunstwachten van de expositie. Ook een douche, toilet, keukentje en een ruime veranda zijn aanwezig.

Eek, die bekend staat om zijn meubels van sloophout, ontwierp het paviljoen als een soort doehet-zelf bouwpakket. Het criterium was dat elke vrijwilliger in staat zou moeten zijn het strandhuis in elkaar te zetten. Maar tussen het gekneuter op het strand is Eeks paviljoen de vrijstaande villa tussen de rijtjeshuizen.

Heemskerk aan Zee roept veel nostalgie op, maar ook engagement. Zo loopt een schijnbaar eindeloze draad van aan elkaar geknoopte kledingstukken vanuit de zee naar de duinopgang. De opgevulde broeken, vestjes, truien en rokken veranderen daar in menselijke vormen. Armen, benen en rompen rollen over elkaar heen in wat lijkt op een tevergeefse poging van drenkelingen om de duinen en het achterliggende land te bereiken. Kunstenaar Paul Vendel kreeg het idee voor het werk, genaamd Borderline, door het tragische lot van de vele Afrikaanse bootvluchtelingen die aanspoelen op de Spaanse kust.

De honden van Heemskerk snuffelen tijdens hun uitlaatrondje langs het strand nieuwsgierig aan Vendels natte lappen stof. Het maakt Vendels draad van kleding en schijnbare lichaamsdelen nog wat meer morbide. Ook de bedrukte 'windschermen' van de driedelige installatie Verloren-Gevonden van Marieke Bolhuis ontsnappen niet aan onbeheersbare invloeden vanbuitenaf. De installaties van Bolhuis zijn bedrukt met foto's van de plek waar ze zijn opgesteld. Ze heeft daar vervolgens fantasie-elementen digitaal aan toegevoegd, zoals een druipende vegetatie gemaakt van een kwalachtige substantie.

Vlak voor de schermen van Bolhuis doen bruinverbrande badgasten een tukkie op hun handdoek. Bezoekers benaderen de schermen slechts schoorvoetend. Je zou het tijdens Vloedmerk ook bijna vergeten, maar het strand is, behalve een plek voor kunst, natuurlijk vooral het territorium van bakkend naakt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden