Kunstwerken die je in slaap doen sukkelen

Jeanne Prisser bericht over wat zich afspeelt in de voorhoede van de beeldende kunst. Deze week: in kunstcentrum W139 is alles vertrouwd weird en in Diepenheim hangen bedaarde fluisterwerken, om sluipenderwijs te benaderen.

Uit de tentoonstelling Waar de hand zingt. Beeld Rik Klein Gotink

Diepenheim, 8 mei

Het was stil in Diepenheim. De brocantewinkels hadden hun deuren nog gesloten, de terrasstoelen leunden loom tegen de tafels, niet van zins nieuw zitvlees te faciliteren. Ik drentelde wat en liet mijn Randstedelijke agitatie door de Diepenheimse rust tot bedaren brengen.

Na een halfuur opende ik ijzig kalm de deuren van Kunstvereniging Diepenheim; exact de juiste gemoedstoestand voor de tentoonstelling Waar de hand zingt (afkomstig uit een tekst van de Zuid-Afrikaanse homo universalis Breyten Breytenbach), een groepseerbetoon aan maakproces, meesterschap en materialiteit.

Samensteller en kunstenaar Arno Kramer verzamelde kunstwerken die niet schreeuwen en zich ook niet onmiddellijk blootgeven. Bedaarde fluisterwerken, om sluipenderwijs te benaderen en je dan van dichtbij te verwonderen over hoe de gebruikte materialen de verbeeldingskracht aanslingeren. Veel tekeningen, potlood, houtskool, conté, grafiet en inkt, veel sculpturen, hout, klei, keramiek en weinig fotografie. Daar komt blijkbaar te weinig vakmanschap bij kijken.

De expositie was me iets té bedaard. Sommige kunstwerken deden me zowat staand in slaap sukkelen, een kwaliteit die tot nu toe alleen was voorbehouden aan mijn meditatie-app en de aanblik van François Hollande; bovendien was er te weinig samenhang tussen de werken. Bedachtzaam en met oog voor materialiteit - à la, maar mag je dat niet van elk kunstwerk verwachten? Waar school de verwantschap tussen specifiek déze kunstenaars en déze werken, die toch zeker niet op goed geluk waren bijeengebracht? Ik kwam er niet achter, enkele effectieve beeldrijmen daargelaten.

Echter: waarvoor ik Arno Kramer dankbaar ben, is dat hij me (opnieuw) liet kennismaken met het werk van Florette Dijkstra en Femke Gerestein. O, die potloodprinsessen! Groothertoginnen van het grafiet! Dijkstra wist me te betoveren met zachte tekeningen van de werkkamers van beroemde schrijvers en kunstenaars, onder wie Hermann Hesse en Bram van Velde, maar vooral met haar 5 meter lange leporello over de geschiedenis van de beeldhouwkunst. Subliem getekend, die miniatuur-Arpjes en -Giacometti's, grappig - en je steekt er nog wat van op ook.

Die leporello zag ik trouwens in het Drawing Centre even verderop in Diepenheim, in het tweede deel van de tentoonstelling. Hier hing ook de behaarde mannenborst van Femke Gerestein, waarbij ik als een vis naar adem hapte. Een duizelingwekkende skipiste, met de ronde zachte navel als putje voor het vlaggetje, uitgevoerd in duizenden virtuoze fliebertjes van grafiet. Klaarwakker verliet ik Diepenheim.

Amsterdam, 11 mei

Ik was in Oslo. Veel joggers daar. Ik vloog weer terug naar Amsterdam, en daar was de zomer begonnen. Klik-klak ging het naar de Warmoesstraat. De coffeeshops ademden hun zoete adem, elke winkelruit spotte met m'n hoofd, en in kunstcentrum W139 was alles vertrouwd weird. Kunstenaarsinitiatief beyoncé had er een provisorisch kasteel ingericht, 'een ode aan de romantiek, zowel als een plek voor historisch entertainment voor de geschiedenisminnenden'.

Ik ben zo'n geschiedenisminnende. Wat heet: ik ben zelf geschiedenis.

Wat betreft het historisch entertainment: dat was er, en het meest entertainende hing achterin. Vijf middeleeuwse tapijten, maar dan een eigentijdse variant, wat erop neerkomt dat er seks in zit: te midden van planten en bloemen en aapjes en geiten beoefenden stelletjes met puntschoenen en rare hoedjes de meest eigenaardige standjes, waaronder een die ik niemand wil aanraden zonder eerst een fatsoenlijke warming-up te doen. Ze deden m'n gedachten schommelen van: mooi gestikt, dat sneeuwklokje, naar: seks op een paard, is dat überhaupt mogelijk?

Wat was er nog meer in het kasteel? Dit: aardewerken potjes en borden en een half voltooide klomp; stukken vilt, wol, stro, die iemand om de een of andere reden tegen de plint had gesmeten; een tafel waar drie meisjes met middeleeuws ogende kapels achter hun MacBooks zaten; een stapel boeken waaronder een erotisch citatenboek ('Ter kennis van alle mannen die zich zorgen maken over de lengte van hun penis, kan gebracht worden dat de normale lengte van een penis altijd precies 5 centimeter meer bedraagt dan de penis van de man die zich zorgen maakt.'); een wensput gemaakt van wat leek op spulletjes van de bouwmarkt. Ook hadden de beyoncés een kruidentuintje aangelegd. Daar groeiden salie, eucalyptus en valeriaan.

Zo'n presentatie doet een beroep op je wilskracht: je moet er iets in willen zien. Had ik die wilskracht bezeten dan had ik daar in W139 overpeinzingen gehad over de terugkeer van het ambacht, iets met stedelingen die in echte moestuintjes echt eten verbouwen dat ze 's avonds met echte rugpijn nuttigen. Had ik de geest gekregen dan had ik misschien nog een lijntje getrokken naar de Arts and Crafts, et cetera. Dat deed ik allemaal niet. Inplaats daarvan kieperde ik m'n Noorse kronen in de wensput en stond mezelf toe geen mening te hebben over salie en eucalyptus. Dit is niet Jeanne's Groene Hoekje. Ik heb geen tips tegen brandnetels in de kruidentuin.

The Castle, kunstenaarsinitiatief beyoncé W139, t/m 24/5

Waar de hand zingt, Kunstvereniging Diepenheim & Drawing Centre Diepenheim, t/m 31/5

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden