Reportage D-Day-vlag

Kunstverzamelaar wil D-Day-vlag schenken aan het Amerikaanse volk, maar alleen als president Trump ’m zelf komt halen

Kunstverzamelaar Bert Kreuk (54) kocht werk van Mondriaan, Picasso, Monet, Jeff Koons en Damien Hirst. Toch heeft één object een extra speciaal plaatsje verworven in zijn collectie en in zijn hart: een gerafelde, met kogelgaten doorboorde Amerikaanse vlag die op 6 juni 1944, D-Day, aan land kwam in Normandië en daarom symbool staat voor de bevrijding van Europa.

Plaatsing van de D-Day-vlag in de vitrine. Rechts, met gele stropdas, Bert Kreuk. Beeld Marcel van den Bergh

In 2016 heeft Kreuk een slordige 500 duizend dollar voor de D-Day-vlag betaald op een veiling in Texas, maar hij wil weer van de vlag af. In de kunstwereld gaan dan de alarmbellen rinkelen, want Kreuk staat te boek als een art flipper: een neerbuigende kwalificatie voor iemand die snel kunst koopt en het even snel weer te gelde maakt. In 2013 kreeg hij knallende ruzie met de Deens-Vietnamese kunstenaar Danh Vo. 

Hij vroeg Vo een werk te maken voor een expositie in het Gemeentemuseum Den Haag.  Hij rekende op een indrukwekkende installatie van met goud ingelegde Budweiserdozen en een Amerikaanse vlag, maar kreeg naar eigen zeggen ‘slechts een vergulde verhuisdoos’ als bruikleen. Het escaleerde tot een van de grootste (en smakelijkste) schandalen in de recente kunstgeschiedenis.

Toch wil Kreuk zijn historische D-Day-vlag helemaal niet met winst doorverkopen. Integendeel: hij wil de vlag schenken aan het Amerikaanse volk. Als het even kan rond 6 juni, 75 jaar na de geallieerde invasie. Maar dan wél op zijn voorwaarden: het historische symbool van vrijheid moet in ontvangst worden genomen door de Amerikaanse commander in chief, de opperbevelhebber. Ofwel president Donald Trump.

Met die wetenschap in het achterhoofd voelt de onthulling van de vlag, maandag in de Kunsthal in Rotterdam, haast als een generale repetitie. De organisatie is nerveus vanwege het militaire protocol. Het bataljon cameralieden en fotografen krijgt gedetailleerde instructies waar ze wel en vooral niet mogen staan. Om hun opnames mogelijk te maken, worden de genodigden vriendelijk verzocht te blijven zitten als de vlag arriveert.

Toch gaan de minister van Defensie, de Amerikaanse ambassadeur, de locoburgemeester, de kunstverzamelaar en de veteranen uit respect staan zodra op de Westzeedijk het gebrom en geknetter klinkt van een historische M4 Sherman-tank. ‘Het werkpaard van de geallieerden’, aldus de ceremoniemeester, wordt vergezeld door twee moderne pantservoertuigen.

Druipend van de regen marcheren de Tamboers en Pijpers van het Korps Mariniers de Kunsthal binnen. Door een erehaag van Nederlandse en Amerikaanse militairen wordt de vlag plechtig binnengedragen - veilig in een nassaublauwe hoes met een oranje officierssjerp. Als minister Ank Bijleveld van Defensie en de Amerikaanse ambassadeur Pete Hoekstra de vlag hebben onthuld, klinkt er applaus.

De vlag is een gehavend, vaalgrijs exemplaar dat tijdens de invasie wapperde op het achtersteven van het Amerikaanse marineschip LCC60 van Howard van der Beek (1917-2014), een Amerikaanse luitenant ter zee met Nederlandse wortels. Er zitten kogelgaten in van een Duits machinegeweer. Deze Star Sprangled Banner telt geen 50, maar 48 sterren - Hawaï en Alaska zouden pas in 1959 een Amerikaanse staat worden.

Van der Beek droeg de vlag gedurende de rest van de oorlog mee als geluksbrenger en bewaarde hem zeventig jaar in zijn kelder. Na zijn overlijden liet zijn familie de vlag veilen. Vanuit zijn Zwitserse chalet bracht Bert Kreuk telefonisch het hoogste bod uit op lotnummer 40193 - met in zijn hand bij wijze van talisman een kiezelsteentje dat hij enkele jaren eerder opraapte van Utah Beach, de plek van de geallieerde landing.

De vlag in de collectie van Bert Kreuk, in 1944 als eerste Amerikaanse vlag aan land gekomen op D-Day. Beeld Collectie Bert Kreuk

Veel betekenis

De vlag betekent veel voor Bert Kreuk, vertelt hij. Twee familieleden kwamen om het leven tijdens het Duitse bombardement op Rotterdam op 14 mei 1940. De vlag komt daarom nu naar Rotterdam uit respect voor alle slachtoffers van het bombardement. En hij moet ons herinneren aan al die jonge Amerikaanse soldaten die sneuvelden voor onze vrijheid.

Zij hebben de American Dream nooit kunnen verwezenlijken, maar Bert Kreuk wel, benadrukt hij. In twintig jaar maakte hij een fortuin in de VS met een bedrijf dat plastic glaasjes, tandenborstels, bestek en andere spullen leverde aan de luchtvaart.

De ceremonie in de Kunsthal is in zekere zin een herhaling van 15 september 2016, toen de vlag per Chinook-helikopter arriveerde bij het Nationaal Militair Museum in Soesterberg. Bert Kreuk hoopt echter dat de Rotterdamse ceremonie óók bijdraagt aan zijn vurige wens de vlag binnenkort te kunnen overdragen aan Donald Trump.

‘Het is inderdaad wel een beetje een generale repetitie’, beaamt Kreuk na afloop van de ceremonie. ‘Het gaat niet om mij, het gaat niet om Trump, het gaat niet over politiek. Dit is een symbool voor vrijheid. Ik wil dat dat de Amerikaanse commander in chief de vlag in ontvangst neemt als eerbetoon aan alle Amerikaanse oorlogshelden.’ De Amerikaanse ambassade in Den Haag en de Nederlandse ambassade in Washington is er mee bezig, en premier Rutte ook, zegt Kreuk. En ja, de overdracht moet in Nederland. ‘Wat dat betreft ben ik toch een beetje een stugge Rotterdammer.’

De in Groningen geboren Amerikaanse ambassadeur Pete Hoekstra houdt zich diplomatiek op de vlakte. Juni gaat niet lukken, suggereert hij. ‘Maar er komt vast een goede oplossing. De president zal nog wel vaker naar Europa komen. Alleen de president kan zeggen wat hij doet.’

Meer over de ruzie tussen Danh Vo en Bert Kreuk:

Kunstverzamelaar klapt uit de school: de kunsthandel is achterbaks. Kunst verzamelen uit passie of voor het geld? Hij sleepte kunstenaar Danh Vo in 2013 voor de rechter, daarna werd verzamelaar Bert Kreuk door de kunstscene verguisd.In zijn boek Art Flipper blikt hij terug.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.