Kunstpolitie komt terug

Vanaf volgend jaar heeft elke politieregio weer een kunstexpert. Galeriehouders en kunsthandelaars zijn blij. 'De overheid krijgt opnieuw ogen en oren in het veld.'

Als de nationale politie per 1 januari een feit is, krijgt elke regio in Nederland zijn eigen kunstexpert. De experts zullen onderling samenwerken. Tegelijkertijd bouwt ook het Korps Landelijke Politiediensten (KLPD) aan een afdeling kunst- en antiekcriminaliteit.


Daarmee is de 'kunstpolitie' terug van weggeweest. Tot 2002 had de politie drie kunstexperts, die als aanspreekpunt dienden voor galeriehouders. Bood iemand op verdachte wijze een schilderij of antieke klok aan, dan kon de kunsthandelaar bellen om zijn twijfels te melden. Toen het kabinet destijds besloot de afdeling te sluiten, was de kunstwereld verbijsterd. Kunst is geld waard, dus trekt het criminelen aan. Nederland staat tegenwoordig internationaal bekend als een vrijstaat voor kunstmisdaden.


Sinds het verdwijnen van de kunstexperts bij de politie is er weinig overleg met de kunstbranche. 'Registratie van een diefstal werd aangepakt zoals een fietsendiefstal', zegt Antoon Ott van adviesbureau Artilaw. 'En worden fietsen ooit teruggevonden?'


Er waren wel kleinere initiatieven. De KLPD begon in 2005 met de aanleg van een databank voor gestolen objecten. In 2010 stelde de politie Amsterdam-Amstelland voormalig strafrechtadvocaat Ruth Godthelp aan om zich op kunstcriminaliteit te richten. Vanaf de afdeling Zware Criminaliteit herbouwde zij het netwerk tussen politie en de kunstbranche - de Erfgoedinspectie, veilinghouders, galeristen, taxateurs en publieke instellingen. Godthelp boekte succes met haar werkwijze, en nu krijgt elke politieregio zijn kunstexpert.


Vorige week gaven de betrokken kunstorganisaties hun leden een presentatie over de samenwerking met de politie. De reacties waren enthousiast. Kunsthandelaar Robert Aronson, voorzitter van de Vereeniging van Handelaren in Oude Kunst: 'Het is belangrijk een aanspreekpunt te hebben bij de politie, iemand die je ook 's avonds en in het weekend kunt bellen. We moeten weer huisvrienden worden. Dat lukt niet als je een 0800-nummer krijgt in plaats van een 06.'


Godthelp: 'Langzaam winnen we het vertrouwen van de kunstwereld weer terug. Nu komen we een paar keer per jaar bij elkaar en binden we gezamenlijk de strijd aan.'


Godthelp werkt niet in haar eentje. De politie lost zaken met teams op, maar zij is de contactpersoon voor de spelers uit de kunstwereld. 'Ik sta aan het begin van een zaak, met specifieke kennis van kunst en contacten met de kunstwereld. Maar het blijft recherchewerk. Het opsporen van een auto is niet zo veel anders dan het opsporen van een schilderij.'


Godthelp en haar collega's richten zich niet alleen op de klassieke vormen van criminaliteit, zoals heling en verduistering. 'We willen ook de minder zichtbare kunstmisdaden aanpakken: witwassen en herkomstvervalsingen.'


Antoon Ott heeft naar eigen zeggen jaren gelobbyd voor de terugkeer van de kunstpolitie. 'De meeste kunstobjecten die worden gestolen, zijn kandelaars, klokken, spullen uit privébezit. Een schilderij duikt makkelijk op: in een register kun je omschrijven wie de kunstenaar is en wat hij heeft afgebeeld. Maar zilveren bestek valt moeilijker op tussen de anderen. Het is daarom belangrijk dat de regio's samenwerken.'


Godthelp: 'Langzaam groeide het besef dat ook de kunstwereld criminele activiteiten aantrekt. Daarvoor moeten we niet onze ogen sluiten, maar een aanpak bedenken.'


In 2011 hielp Godthelp met de opsporing van zeven Griekse iconen die aan een nietsvermoedende handelaar waren aangeboden. Een bende bleek ze te hebben gestolen en naar Nederland te hebben gesmokkeld. De Amsterdamse recherche begon een onderzoek en bracht de iconen terug naar Griekenland. De handelaar stond ze vrijwillig af.


In juli werden vijf kostbare gestolen schilderijen teruggevonden dankzij de oplettendheid van veilinghuis Christie's. De doeken - een Jan Steen, een Jan van Goyen, een Ruysdael - waren in 1999 gestolen uit het huis van een 84-jarige vrouw uit Bilthoven. Toen het veilinghuis er een aangeboden kreeg, lichtte het direct de politie in.


Dit zijn grote zaken, maar de betrokkenen benadrukken dat de samenwerking vooral gunstig is bij wantrouwen jegens aanbieders. Die kunnen nu worden geregistreerd. Andersom kan de politie handelaren snel waarschuwen bij verdenkingen. Aronson: 'We geven de overheid weer ogen en oren in het veld.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden