Kunstenaars maken van station een organisme

Er klinkt een indringend gefluit door de hal van het station in Maastricht. Een hoog, ijl geluid, dat welliswaar menselijk is, maar moeilijk door een vrolijke fluiter kan worden voortgebracht....

Van onze verslaggeefster

Judith Koelemeijer

MAASTRICHT

De fluittonen zijn gecomponeerd door de Engelse kunstenares Georgina Starr. In een tochtige stationshal gooide zij pijlen in de lucht; de plaats waar de pijl neerkwam, was verbonden met een noot op de notenbalk. Zo ontstond 'toevalsmuziek', gecomponeerd door de wind en de zwaartekracht.

Georgina Starr is een van de veertien kunstenaars uit Nederland, België, Duitsland en Engeland die sinds gisteren bezit hebben genomen van het statige, monumentale station van Maastricht (1915). Zij hebben zich genesteld in reclamezuilen, gangen, prullenbakken, het seinhuisje en op de zolder. Tentoonstellingsmakers Nicolette Gast en Ardi Poels vroegen hun zich te laten inspireren door 'de reis' en 'het station' in de ruimste zin - en dat leverde een rijke variatie aan associaties op.

Want reizen staat voor verre stranden en onhandig gezoen op het perron, maar ook voor imaginaire verplaatsingen in ruimte en tijd, vervreemding, en souvenirs,

tastbare getuigen van het voorafgaande.

De koffer van de celibatair heet de expositie, en dat klinkt cryptischer dan het bedoeld is. 'Kunstenaars van de jaren negentig bewegen zich meer dan ooit buiten hun eigen vakgebied', zegt Nicolette Gast. 'Iemand als Merijn Bolink is net zo geïnteresseerd in biochemie, Carsten Höller werkt ook als bioloog, en zonder nu direct een 'boodschap' te hebben, houden veel kunstenaars zich weer bezig met wat er in de maatschappij gaande is.'

Al die van buiten meegenomen impressies keren terug in het werk, dat daarom ook meer verschijningsvormen kent dan voorheen, analyseert Nicolette Gast. Als een 'celibatair' observeert de kunstenaar andere gebieden, zonder er werkelijk deel van te zijn. In zijn installatie, foto, video of schilderij, zijn 'koffer', laat hij zien welke sporen, welke indrukken zijn reizen hebben achtergelaten.

In Maastricht nodigen Suchan Kinoshita en Carsten Höller de bezoeker metterdaad uit mee op reis te gaan: Kinoshita neemt elke week een gegadigde voor 24 uur op sleeptouw naar onbekende bestemming, om terug te keren met een koffer vol herinneringen (die wordt tentoongesteld), en Carsten Höller rijdt stelletjes rond in een twee en een halve meter hoog, couveuse-achtig gevaarte, waarin de geliefden vanuit bed wolken en boomtoppen voorbij kunnen zien gaan.

Fransje Killaars laat de bezoeker zijn eigen, denkbeeldige reis maken. Op de zolder heeft zij een grote, lichte kamer bekleed met fluorescerende of anderszins knal-kleurige tapijten, van wisselend gladde, harige, of wollige structuur. Langs de ramen hangen franjes, de roze-blauwe trap leidt naar nergens. Het is een oosters paleis, waar je gedachten op hol slaan, aangespoord door het kleurenvuurwerk. Springend met je ogen over dotten en bollen geel en groen, waan je je tegelijkertijd kind en yogi.

Ook Frank Mandersloot laat het reizen aan de geest. Bovenin het lichte, strak vormgegeven seinhuisje van Van Ravesteyn kan de bezoeker plaats nemen aan een tafel met kranten uit alle hoeken van de wereld en uitzicht op het spoor. Waar ooit mannen het treinverkeer regelden, kan men nu schakelen in de verbeelding, van Griekse naar Arabische letters en naar de achter deze woorden gelegen werelden. Het is een niet zo letterlijke uitnodiging aan de fantasie als de Beknopte Handleiding van Mathilde ter Heijne, een op zwembanden steunend toevluchtsoord dat plaats biedt aan een bed en een panoramisch uitzicht op een palmenstrand, maar het is zeker een verleidelijke plek om bij weg te dromen.

Anders dan Michel François, die zijn foto's op reclamebord-formaat openlijk tegenover de reclame op het station stelt, vindt Henk Visch dat kunst in deze omgeving 'niet te opdringerig' mag zijn. 'Het moet geen Kunst worden.' Liever speelt hij een terloops spel met de treinreiziger, tart hij zijn observatievermogen. Zo klinkt uit een groot aantal gele vuilnisbakken weemoedig gezang van een Bulgaars vrouwenkoor. Heel zacht, alleen wie iets weggooit hoort het, wordt zich plotseling bewust van zijn achteloze gebaar. Je wilt dichterbij komen, om te luisteren, maar de stinkende vuilnisbak houdt je tegen, laat de haastige reiziger even een pas op de plaats maken. Zoals ook het aquarium van Visch, een oude reclamezuil met plastic plantjes en een kitscherig kruikje, je terloops moet doen beseffen dat 'vissen een andere tijdsbeleving hebben dan wij'.

Aernout Mik deed de meest directe ingreep in de omgeving. Hij maakte de 'passerel', de doorgang boven het spoor met veel plastic en zeventiger-jaren noppenzeil, nog lelijker en vervreemdender dan hij al is, door met een verhoogde vloer de laagte te accentueren. Piepkleine bankjes aan de zijkanten geven de passant het gevoel dat hij als een reus door een kaboutertunnel loopt. Net als de lovers-couveuse van Höller is het een grap die uitdaagt anders te kijken, de begerige camera-ogen te openen, als was je in een ver en vreemd land.

Waar veel anderen inspiratie vonden in denkbeeldige of letterlijke beweging, ging Merijn Bolink juist op zoek naar de onveranderlijke kern. Op de zolder van het station zaagde hij uit de houten vloer een hart. Het restmateriaal, de splinters hout, vormde hij tot een nieuw hart, dat uit het oude hart oplicht. De steunbalken onder de vloer, gelegen op dwarslatten, doen denken aan spoorrails. Het is het gematerialiseerde hart van het station, dat geen gebouw, maar een levend organisme is - zeker wanneer daar vijftien kunstenaars op worden losgelaten die je alle uithoeken van de verbeelding laten zien.

De koffer van de célibataire. N.S. Station Maastricht, tot en met 30 april. Dinsdag tot en met zondag, 10.00 u. tot 17.00 u.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.