Kunstenaars en koekenbakkers

Hoe zat het ook al weer?..

Eind vorig jaar verstuurde de Amsterdamse kunstenaar Martijn Engelbregt 200.608 enquformulieren, ter inventarisatie van illegalen in Nederland. Hij wilde daarmee het debat over de illegaliteit nieuw leven inblazen onderzoeken in hoeverre mensen bereid zijn om illegalen aan te geven. Dat wekte grote commotie, de politie kreeg klachten van geschrokken Amsterdammers die de enqu serieus namen. Een aantal illegalen werd naar aanleiding van de actie op straat gezet.

Is die kaart nu kunst of niet? Moeilijk te beoordelen. Engelbregt is van origine grafisch vormgever. Hij heeft goede ontwerpen op zijn naam staan, veelal in de vorm van enqus, tabellen en grafieken, gedrukt in verrassende kleuren en patronen. Maar het ontwerp van zijn inventarisatiekaart van illegalen is grafisch gezien doodgewoon.

Als het al kunst is, dan gaat het hier om camouflagekunst: geen bijzonder lettertype, geen opmerkelijke compositie en stillistisch gelijk aan allerlei ander drukwerk van immigratiediensten over de hele wereld. Eerder een overtuigende kopie dan een artistieke noviteit.Maar Engelbregt zegt dat het kunst is omdat hij kunstenaar is.

Maar ja, zo heb je koekenbakkers die koek bakken omdat ze koekenbakker zijn. En vuilnisophalers die vuilnis ophalen omdat ze vuilnisophaler zijn. Je mag van een beetje kunstenaar toch wel verwachten dat hij zich van zulke beroepsgroepen onderscheidt.

Is Engelbregt dan geen kunstenaar? Engelbregt heeft iets aan de kaak durven te stellen, wat blijkbaar door andere, zeg maar, gewone mensen niet wordt gedaan. Kunstenaarsmogen dat namelijk. Ze werken vanuit het rijk der verbeelding. Hebben een status aparte. En Engelbregt heeft die status aangewend om vanuit de zijlijn de illegalen-kwestie aan te kaarten.

Dat is 'm dan toch maar mooi gelukt? Klopt. Engelbregt heeft de discussie aangezwengeld. Maar het debat is uiteindelijk meer over hem en zijn werk gegaan dan over de illegaliteit. Dat is ook Engelbregt zelf te verwijten.Tot nu toe is nog uit niets gebleken waarij zich het lot van de illegalen aantrekt en niet van, om maar wat te noemen, Surinaamse tienermeisjes, Bulgaarse prostituees uit het tippelcircuit of bejaarden die een rookverbod hebben opgelegd gekregen.

Het vermoeden rijst dat hij over het 'illegalenvraagstuk' aupt niets te melden heeft. Laat staan dat hij over de oplossing ervan heeft nagedacht.

Dus toch mislukt? De hele actie leverde tot nu toe drie serieuze reacties op. Zet het getal af tegen de zeven illegalen die zijn ontslagen en uit hun huis gezet, en de balans slaat niet door in het voordeel van de kunstenaar.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden