Kunstenaar/mecenas

Kunstinstellingen die moeten bezuinigingen houden kunstveilingen om de inkomsten op te krikken. Kunstenaars wordt gevraagd gratis of voor weinig mee te werken. 'Dit is mijn stil protest.'

In het nauw gedreven musea zoeken naarstig naar nieuwe manieren om geld te verdienen, nu de meeste van hen radicaal zijn gekort op subsidies. Het fenomeen benefietveiling met als goede doel het museum is een uitkomst. Daarbij wordt vaak een beroep gedaan op kunstenaars, die wordt gevraagd om werk te doneren voor publieke verkoop.


De constructie werkt als volgt; het museum of de kunstinstelling kampt met geldgebrek en vraagt daarom aan het museum geliëerde kunstenaars om ofwel werk te maken, ofwel werk beschikbaar te stellen. De musea profiteren van hun banden met kunstenaars - die vaak staan te popelen om te helpen - en de kunstenaar op zijn beurt heeft baat bij een goede verstandhouding met het museum, wat extra publiciteit of op zijn minst een goed karma.


Jop Ubbens, als veilingmeester van Christie's betrokken bij een aantal benefietveilingen, moedigt het nieuwe 'businessmodel' van musea aan, maar denkt ook dat er nog veel verbetering valt te boeken. 'De initiatieven van nu zijn goed bedoeld, maar slechts half professioneel.'


Kunstcentra Witte de With en Appel Arts Centre organiseerden vorige maand voor de tweede keer samen een benefietveiling. Daarvoor werden acht kunstwerken en zes 'experiences' gedoneerd door verschillende kunstenaars. De twee instituten voor hedendaagse kunst moeten een bepaald percentage van de inkomsten uit private middelen verkrijgen, aldus Defne Ayas, directeur van Witte de With. Voor haar centrum is dat 17 procent. 'Deze samenwerking helpt ons een groot deel van dat percentage binnen te halen', zegt Ayas. 'Samen bereik je meer'.


Vanaf nu zal de benefietavond jaarlijks plaats vinden. Ayas spreekt van een groot succes. 'Het was een ontzettend mooie avond. De zaal puilde uit van enthousiastelingen.'


De veiling vond plaats in het atelier van kunstenaar Joep van Lieshout. Ook hij doneerde werk. Geheel onbaatzuchtig, zegt Van Lieshout. 'Ik heb het beste voor met de twee instituten. Ik help ze graag'.


Het evenement heeft meer dan 100 duizend euro opgeleverd. Het grootste deel daarvan gaat naar de beide instellingen. De kunstenaars krijgen 15 procent van de opbrengst.


Een soortgelijk evenement wordt op 18 november georganiseerd voor museum De Hallen Haarlem. Bij deze veiling is de deelname van kunstenaars helemaal onbezoldigd; alle opbrengsten komen uiteindelijk ten goede aan het museum. Toch weerhield dat 62 hedendaagse kunstenaars er niet van een creatie te maken voor het museum. Directeur van het Frans Halsmuseum Karel Schampers: 'We hebben 125 kunstenaars om hun medewerking gevraagd. Een groot deel heeft met gretigheid meegewerkt. Anderen hadden geen tijd of waren te laat. Het argument van de vrijwillige aard van het project heeft niemand aangedragen als probleem.'


De kunstwerken, creaties ontstaan uit blanco maskers, worden voorafgaand aan de veiling tentoongesteld. De Maskerade, zoals het project heet, is geïnitieerd door de Vereniging Vrienden van Frans Hals Museum/De Hallen, die dit jaar haar 25-jarig bestaan viert. De opbrengst van de veiling wordt gebruikt om een hedendaags kunstwerk aan te schaffen voor de collectie.


Op de vraag of het museum bij succes vaker benefietveilingen gaat organiseren antwoordt Schampers ontkennend. 'Dat lijkt me niet wenselijk. Een genereus gebaar van een kunstenaar moet je niet uitbuiten'.


Kunstenaar Marc Mulders, die zelf ook een masker ontwierp voor de Maskerade, heeft geen problemen met een herhaald verzoek om gratis werk. Het spanningsveld snapt hij wel; het gaat immers om misgelopen inkomsten voor de kunstenaar. 'Maar het museum is een kwetsbare, ideële instelling, ze mogen mij altijd om een gunst vragen. Mijn vrijwillige bijdrage voor het museum is eigenlijk een stil protest tegen de bezuinigingen op cultuur.'


Kunstenaar Philip Akkerman werkte ook mee, maar vindt het wel raar dat de kunstenaar altijd werk af moet staan bij dit soort verzoeken. 'Je vraagt ook niet aan een metselaar of hij even gratis een muurtje bouwt'. Aan deze benefietveiling werkte hij mee omdat hij een band heeft met het museum, maar verzoeken voor veilingen voor het goede doel slaat hij altijd af. 'Met de Maskerade steun ik een vriendengroep, dat is speels van karakter. Als het over grotere zaken gaat, als armoede of oorlog, vind ik dat een benefietveiling te weinig oplevert. Dan kun je beter zelf werk verkopen en dat doorsluizen naar een goed doel.'


Dat kunst tijdens de bovengenoemde benefietveilingen minder oplevert dan wanneer het via de reguliere weg wordt verkocht, is iets wat ook Jop Ubbens beaamt. 'Een veiling is zo goed als de zaal. De mensen moeten wel bieden'. Volgens Ubbens moeten de veilingen om echt succesvol te zijn meer toe naar een Amerikaans model. 'Daar gaat het er niet zozeer om waar je op biedt, maar dat je biedt. En veel'.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden