Kunstdieven hebben in Nepal vrij spel

Al decennialang worden Nepalese musea geplunderd. Bendes roven Nepalese kunst in opdracht van buitenlandse kunsthandelaren. In het land zijn nauwelijks meer antieke voorwerpen te vinden....

De houten deur op de tweede verdieping zit dicht en aan de muur hangt een briefje dat de zaal wordt verbouwd - maar dat is gelogen. 'Achter die deur is niets meer te zien', zegt Jal Krishna Shresta, directeur van het Patan Museum in Kathmandu. 'Het manuscript dat daar lag, is gestolen.'

Het gaat om een vierhonderd jaar oud exemplaar met een twee meter lange illustratie in inkt en waterverf van de energiecentra in het menselijk lichaam. Er staat een gedetailleerde opsomming bij van de energiepunten die volgens het tantrisme het welzijn van de mens beïnvloeden. De dief kon er echter gewoon mee weglopen. 'We hebben geen alarmsysteem en de bewaker was net even in een andere zaal', zegt Shresta.

Maar al is de dader spoorloos, de directeur heeft zo zijn vermoedens wie er achter de roof zit. 'Waarschijnlijk is het een bende die in opdracht van buitenlandse kunsthandelaren opereert', zegt hij. 'Het zou niet de eerste keer zijn. Er worden forse bedragen op tafel gelegd om Nepal van zijn schatten te beroven.'

In de goed gedocumenteerde boeken Gestolen beelden van Nepal van historicus Lain Singh Bangdel en De goden verlaten het land van fotograaf Jurgen Schick wordt pijnlijk duidelijk hoe het land al decennia lang wordt geplunderd. Beeldhouwwerken worden uit tempels en nisjes gesloopt of voor een prikkie op de markt gekocht. Via een omweg worden ze naar het Westen gesmokkeld.

Rakesh van de winkel Image Art in de toeristenwijk Tamel zegt geen antiek in huis te hebben, maar kent wel kanalen als iemand serieus geïnteresseerd is. De vraag is groot, zegt Rakesh. Maar het wordt steeds moeilijker wordt om echt antiek te vinden. Niet omdat de handel stil ligt, maar omdat bijna alles al weg is.

Heel soms keert één van de gestolen goden terug. Zo kwam de tweehonderd jaar oude Dipankar Boeddha vorig jaar boven water in Oostenrijk - vijf maanden nadat een Duitse antiekhandelaar het aan het Etnografische Museum in Wenen probeerde te verkopen voor tweehonderdduizend euro. De Nepalese regering probeert het vergulde masker nu terug te krijgen. Maar het object geldt als bewijsmateriaal in een rechtszaak tegen de antiekhandelaar en kan niet naar Nepal terug tot de rechter uitspraak heeft gedaan.

'Na eeuwen van plunderen zagen we vijf jaar geleden eigenlijk voor het eerst weer iets terugkomen naar ons land', zegt een expert in religieuze kunst die anoniem wil blijven. 'Een verzamelaar uit Los Angeles heeft toen vier beeldhouwwerken uit de negende eeuw weer naar hun land van herkomst teruggebracht omdat hij zich daartoe moreel verplicht voelde.'

Wat betreft het manuscript uit het Patan Museum is de expert somber gestemd. 'Omdat dit specifieke stuk goed is gedocumenteerd en gepubliceerd, zal geen respectabel museum het kopen en tentoonstellen', zegt hij. 'Dergelijke stukken verdwijnen meestal in een privé-collectie en zijn dus heel erg moeilijk te traceren. En zelfs als we het vinden, wordt het lastig om het terug te krijgen. Veel hooggeplaatste figuren zitten tot hun nek in de kunstsmokkel.'

Ironisch genoeg is het manuscript juist aan het Patan Museum is geschonken omdat het daar veilig zou zijn voor kunsthandelaars. Vijf jaar geleden is het gekocht door een Oostenrijkste organisatie op een Nepalese antiekmarkt.

Om dezelfde reden hangt in het museum de afbeelding van Uma Maheswor die uit het dorpje Dhulikhel was gestolen en in 1982 was teruggegeven door het Museum van Berlijn: een museum is tenslotte veiliger dan een dorpstempel. 'Daar moeten we nog maar eens over vergaderen', verzucht directeur Shresta. 'Want na deze diefstal kunnen we de veiligheid hier niet meer garanderen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden