kunst volgens van zeil

Stelling Vals is het nieuwe echt

Damien Hirst steelt ideeën. We wisten natuurlijk dat hij al die stippen niet zelf op de muren van al Larry Gagosians galerieën had gemaakt, dus over eigenhandigheid hoefden we bij hem al niet te beginnen. Maar nu heeft hij aan de Britse The Observer afgelopen week ook nog toegegeven ideeën te jatten. Terwijl je toch zou denken dat, als ambacht en authenticiteit niet meer uitmaken, Hirsts ideeën de dunne draad zijn waarmee zijn kostbare oeuvre geweven wordt. Hij zei ze te stelen van zijn eigen kinderen - wat me meteen deed denken aan die Saturnus van Goya die een hap uit zijn zoon neemt, alsof hij met zijn tanden een stuk van een taaitaaipop trekt. Als Hirst uitlegt dat hij een plastic insect met rietjes, gemaakt door zijn 18-jarige zoon, in brons heeft gegoten, zegt hij: 'De wereld is een complexe plek en soms kijk je ernaar en voel je je als een kind, en dan is dat ongeveer het beste gezichtspunt.' Behalve cliché op een niveau dat je het strafbaar zou willen stellen, is die opmerking gejat van een hele generatie kunstenaars van een halve eeuw geleden. Naïeve kunst! Met kunstenaars als Damien Hirst heb je geen satire meer nodig, zou je denken.


Maar misschien heeft Hirst iets door wat wij nog niet doorhebben. Misschien moeten wij het hele idee van stelen en plagiëren wel opnieuw definiëren en wijst Hirst als ziener in een richting die wij nog niet kennen. Misschien is er iets gaande.


De plagiaat- en vervalsingszaken stapelen zich op in de kunst. In Queens, New York, maakte een man in zijn garage jarenlang werken die verderop in Chelsea voor miljoenen als Rothko's en Pollocks van de hand gingen, totdat de '80 miljoen-dollarfraude' vorig jaar werd ontdekt. In Londen werd een 83-jarige man ontmaskerd die honderden collages als echte Kurt Schwitters verkocht - de experts waren geschokt. En The Art Newspaper meldt dat in het Victoria & Albert Museum in Londen tachtig procent van de Chinese schilderijen onecht blijkt. Ook het British Museum onderzocht zijn 500 Chinese schilderijen en concludeerde dat de meerderheid niet eeuwen geleden tijdens de Qing- of Ming-dynastie was gemaakt. Chinese kunstenaars hebben rond 1900 westerse handelaren en musea massaal gefopt.


Op mijn bureau ligt nu Forged: why fakes are the great art of our age. Criticus en auteur Jonathon Keats laat er geen gras over groeien: kunstvervalsingen waren er altijd. Kijk maar naar Michelangelo, die volgens Vasari kunstwerken leende van grote meesters, ze kopieerde en de kopieën teruggaf, om te laten zien dat hij het ambacht beter beheerste dan zij. Of Andrea del Sarto, die in opdracht werk van Rafaël imiteerde. Stelen, vervalsen en zich toe-eigenen zijn daden van creativiteit die het mechanisme waarvan de kunstenaar noodgedwongen deel uitmaakt - de kunstmarkt - op de proef stellen. Want als authenticiteit, naamsbekendheid en veilingrecords de nieuwe kunstcriteria zijn, wie zouden de kunstenaars dan zijn om dat in hun werk níet kritisch te bevragen?


Vervalsingen zijn ontwrichtend zoals je zou willen dat echte kunst dat was, schreef Washington Post-criticus Philip Kennicott deze week, naar aanleiding van Jonathon Keats' boek. Misschien had Hirst werkelijk een vooruitziende blik; een goede kunstenaar voelt immers zijn tijd aan. Al maakt een goede kunstenaar natuurlijk ook gewoon goed werk.


Wekelijks neemt Bor Beekman, Robert van Gijssel, Hein Janssen, Rutger Pontzen of Wieteke van Zeil stelling in de wereld van film, muziek, theater of beeldende kunst

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden