Kunst verbranden gaat zomaar niet

Het plan van kunstenaar Gert Robijns om een schilderij van zijn vriend Luc Tuymans op te stoken, is met succes tegengehouden. Dus maakte hij er de barbeque mee aan.

Op de barbecue brandt een piepklein stukje van The Swamp van Luc Tuymans. Beeld Herman van den Boom

Dat het verbranden van een kunstwerk geen sinecure is, merkte de Vlaamse kunstenaar en tentoonstellingsmaker Gert Robijns afgelopen dagen. Gisterenavond wilde Robijns in zijn kunstcentrum Reset Home in het Vlaams-Limburgse Borgloon het paneel The Swamp van zijn vriend en landgenoot Luc Tuymans ritueel in de fik steken. Door protest en een verbod ging de ceremonie niet door. In plaats daarvan werden gisteravond de onbeschilderde delen van het paneel als aanmaakhoutjes voor de barbecue gebruikt; de rest wordt versnipperd tot 'hondenbrokjes'.

Daarmee kwam een einde aan een soap die een week had geduurd. Het begon met het protest van de hulporganisatie Sint-Vincentius. Het schilderij van minstens een half miljoen, misschien wel een miljoen euro, zou volgens Frans Vanspauwen, voorzitter van het instituut, bij verkoop veel 'kansarme kinderen' kunnen redden. 'Onbegrijpelijk' vond Vanspauwen de vuurperformance, zo kort voor het begin van het nieuwe schooljaar.

'Belachelijk'

Nu geldt Tuymans inderdaad als een van de beste kunstenaars in België. Zijn oeuvre van wazig geschilderde beeltenissen uit de contemporaine geschiedenis is wereldberoemd en peperduur: Koning Boudewijn die in 1955 in een wit tropenpak de vliegtuigtrap afdaalt op het vliegveld van Leopoldstad, de toenmalige hoofdstad van Congo; Nazi-kopstuk Reinhard Heydrich met zonnebril in de felle zon; koningin Beatrix als een spookverschijning in haar eigen Paleis Huis ten Bosch.

Tuymans maakte het twaalf vierkante meter grote schilderij The Swamp speciaal voor het Borgloonse kunstcentrum, in het vooruitzicht dat het na de tentoonstelling zou worden vernietigd. Het was te groot om in zijn geheel uit het raam van kunstcentrum het Reset Home te worden getakeld. Dat het paneel een half of heel miljoen euro waard zou zijn, snapt de kunstenaar niet. Hij wenst niet in economische termen te denken. Tegenover De Standaard: 'Er wordt geen winst gemaakt. Er wordt niets weggesmeten. Er wordt enkel een cultureel project afgerond.' Hij vindt de hele polemiek 'belachelijk'.

Tekst gaat verder onder de foto.

Het paneel The Swamp geëxposeerd in Borgloon.

De kritiek van Sint-Vincentius zou met een sisser zijn geëindigd als niet afgelopen weekend Danny Deneuker zich had gemeld. Deneuker, burgemeester van Borgloon, verbood de openbare crematie, omdat de plaatselijke milieuwetgeving het verbranden van 'bewerkt hout' niet toelaat. Vergezocht vond menigeen. Gezien de commotie over de voorgenomen verbranding leek de onverwachte gemeentebeslissing een slim 'achterpoortje', zoals in de Vlaamse pers werd gesuggereerd.

Niets is minder waar, zegt Deneuker. 'We hebben geen problemen met Gert, hij is een dorpsgenoot van me, maar ik kan geen uitzondering maken. Niemand staat boven de wet.'

Natuurlijk, geeft Robijns toe, had hij het schilderij ook kunnen verzagen en in de container gooien. Vond hij zelf niet dat de kunstverbranding wel erg riekte naar de boekverbrandingen tijdens de nazi-tijd? 'Nee, daar heb ik niet bij stilgestaan.' Voor hem had het een feestelijke ceremonie moeten worden, ter afsluiting van een kunstproject 'En Route', en als begin van een reeks nieuwe tentoonstellingen.

Overigens is er al eerder werk van Tuymans vernietigd. In 2005 werd zijn muurschildering in het Rotterdamse kunstcentrum Witte de With aan het einde van een tentoonstelling met een roller weggewit. Het werk had een 'efemeer' karakter, legde Tuymans toen uit. 'Het móet overgeschilderd worden. Thuis heb ik geen enkel werk van mezelf. Ik kan er niet tegen.'

Kunstvernietiging als een performance of symbolische daad is niet uniek. Enkele jaren geleden gooide de Chinese dissident-kunstenaar Ai Weiwei een kostbare urn uit de Han-dynastie kapot om zijn gemengde gevoelens tegenover de Chinese politiek te illustreren. In 1970 ging de Amerikaan John Baldessari zover om al zijn vroege schilderijen te verbranden, als afrekening met zijn jeugdwerk. Van de asresten bakte hij koekjes.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.