KUNST OP KOMST

Zelden zat een agenda zo vol met opera als die van de komende maand september. De Nationale Reisopera laat in drie weken liefst drie nieuwe producties zien, op de hielen gezeten door de Nederlandse Opera, door Opera Zuid, en door beroemde équipes met opera in concertvorm....

KLASSIEK

Opera

De Reisopera van intendant Langevoort, die met Le grand macabre onlangs het omslag haalde van het Duitse magazine

Opernwelt en een pluim kreeg voor ondernemingslust, opent met Monteverdimadrigalen onder de titel Combattimenti. De voorstelling gaat in première in het Festival Oude Muziek Utrecht, en zal rondtoeren in Nederland en België.

In het Rotterdamse Gergjev Festival is de Reisopera vanaf 16 september van de partij met Puccini's Manon Lescaut. Tussendoor brengt de Reisopera (vanaf 6 september in Utrecht) nog een 'reguliere' première: Mozarts Don Giovanni, met het Gelders Orkest onder zijn nieuwe chef Renes.

De Nederlandse Opera zet Wagners Ring in Amsterdam voort met Götterdämmerung. Die komt in juni terug, wanneer de Opera de hele cyclus viermaal achter elkaar uitvoert. Opera Zuid reist vanaf 12 september rond met Mozarts Entführung. Diezelfde dag opent Edo de Waart, toekomstig chef bij de Nederlandse Opera (hij leidt er in januari een nieuwe Carmen), de operaserie van de Zaterdagmatinee in het Concertgebouw, met Wagners Tannhäuser.

Daarmee is de september-carrousel nog niet uitgedraaid: Bernard Haitink en de Londense Royal Opera openen 20 september een 'Carte Blanche voor Haitink'-serie in het Concertgebouw met Wagners Walküre. Even later voert Gergjev zijn Kirov Opera al weer aan in Stravinsky's Le rossignol - en dat is weer de opening van een nieuwe serie Opera in Concert van de NV Het Concertgebouw. Het hoogtepunt van die serie valt te verwachten in januari, wanneer Cecilia Bartoli optreedt in Handels Rinaldo.

De Nederlandse Opera geeft Wagner komend seizoen tegenwicht met Bizet, met nieuwe Stravinskyproducties (onder Reinbert de Leeuw en Peter Sellars), en met Tsjaikovski's Pikovaja Dama. Pierre Audi krijgt het druk, met zijn Ring en met reprises van zijn ensceneringen van Monteverdi's Ulisse, Guus Janssens Noach en Mozarts Zauberflöte.

De Reisopera stevent op verdere avonturen af met Léhars operette Die lustige Witwe, het recente Reigen van Philippe Boesmans, Verdi's Aida en Puccini's La bohème, allemaal nieuwe producties. Opera Zuid heeft plannen met Haydns Il mondo della luna, en met Verdi's Macbeth, onder leiding van de nieuwe LSO-chefdirigent Hirokami. De Gastprogrammering van het Amsterdamse Muziektheater brengt de combinaties Robert Wilson/Philip Glass (Monsters of Grace) en Gerardjan Rijnders/Boudewijn Tarenskeen (Dark Lady).

Orkesten

Groot is de stoet orkesten die Haitink vergezelt in zijn Carte Blanche in Amsterdam: na de Royal Opera en de Wiener Philharmoniker, volgen de Staatskapelle Dresden, het Concertgebouworkest, de Berliner Philharmoniker, het Radio Filharmonisch en het European Union Youth Orchestra. De NV Het Concertgebouw krijgt ook bezoek van The Los Angeles Philharmonic, het Radio-orkest van Moskou, het orkest van San Francisco, het orkest van St. Louis met zijn chef Hans Vonk, en een fraaie reeks barokorkesten.

Nieuwe chefdirigenten zijn in Nederland aan het werk bij het Gelders Orkest en het LSO Maastricht. De Japanner Junichi Hirokami ging in Maastricht al van start. Hij komt tegen het eind van het seizoen terug met een Beethovenprogramma. Bij het Gelders Orkest zet Lawrence Renes lijnen uit voor de komende jaren: Mozart (pianoconcerten met Ronald Brautigam), Beethoven en Berlioz, maar ook Debussy, Strauss en Nederlanders als Keuris en Verbey. En Verdi, op het podium (het Requiem) en eronder (bij de Reisopera).

Het Concertgebouworkest zit met Chailly dit seizoen veel in het buitenland, en speelt daar dikwijls Mahlers Vijfde of Bruckners Achtste. Stukken die ook in Nederland op de lessenaar staan. Grootste uitdaging voor Chailly is Bachs Matthäus Passion. Gastdirigenten, naast de oudgedienden Haitink, Giulini en Harnoncourt, zijn onder anderen Peter Eötvös en David Robertson, die premières leiden van Richard Rijnvos en Klaas de Vries.

Bij het Rotterdams Philharmonisch is Gergjev de baas van een festival vol 'Tragische Liefde'. In zijn abonnementsconcerten zitten highlights als Berlioz' Te Deum en het altvioolconcert van Goebajdoelina. Zijn assistent Jurjen Hempel klimt op naar grote Ives (Vierde Symfonie) en Messiaen (Des canyons aux étoiles). Het viooltalent Janine Jansen debuteert bij het RPhO met Mendelssohn, en bij het Residentie Orkest met Diepenbrocks Hymne.

Svetlanov viert met dit Haagse orkest zijn verjaardag met een eigen Symfonie nr 1. Hij heeft meer onbekend Russisch werk in petto, van Glazoenov en Japoenov. Met premières en reprises van Wagemans, Zuidam, Van Keulen, Keuris en Escher lijkt een Haagse traditie - Nederlands repertoire - zich in ere te herstellen.

De Waart en het Radio Filharmonisch leggen zich in de Amsterdamse Zaterdagmatinee toe op Bruckner, maar ook op een nieuwe Van Vlijmen. De Matinee is rijk aan variatie: oud werk van Schütz en Duke Ellington, premières van Andriessen, Stockhausen, Kantsjeli. Van Sibelius naar de hard core postserialist Emmanuel Nunes.

Het Noordhollands Philharmonisch beweegt zich van Beethoven naar Diderik Wagenaar (première: Galilei). Hartmut Haenchen huldigt met zijn Nederlands Philharmonisch en Kamerorkest de afwisseling via Haydn, Strauss (Alpensinfonie) Schnittke en Vasks. Loevendie, Heppener en Ketting worden gespiegeld aan Ives, Messiaen en Ravel.

Jaap van Zweden en het Orkest van het Oosten openen met Willem Mengelbergs Radierungen von Rembrandt (gecomponeerd na het zien van negentien etsen), uitgevoerd met projecties van Jan Cremer (schilderend bij het horen van Mengelberg). Grote werken op Van Zwedens agenda zijn de Vijfde van Sjostakovitsj en de Tweede van Mahler. Bij het Brabants Orkest dirigeert hij Mahlers Zevende. Chef Marc Soustrot van het Brabants Orkest belijdt zijn liefde voor Berlioz in La Damnation en La mort de Cléopatre. Bijzondere zaken bij Viktor Libermans Noord Nederlands Orkest: Avondlijke gebeden van Kantsjeli, pianoconcert nr 2 van de Rus Medtner, Die sieben Todsünden van Kurt Weill.

Ensembles

Tonu Kaljuste, de nieuwe Estse chefdirigent van het Nederlands Kamerkoor, brengt hemel en hel nabij, met Sibelius, Tormis, Joep Franssens (Harmony of the Spheres) en Bo Holten (The Marriage of Heaven and Hell). Veel gastdirigenten dit jaar, onder wie oudgediende Uwe Gronostay. Hij dirigeert psalmen van Mendelssohn, Schönberg en (première) Van Roosendael.

Nieuw Sinfonietta Amsterdam krijgt in Amsterdam bezoek van Isaac Stern; het begeleidt hem in vioolconcerten, en vormt Brahmsensembles met Stern aan de eerste lessenaar. Het Asko en het Schönberg Ensemble brengen Tijdgenoten naar het Concertgebouw als George Benjamin, Berio, Voestin en Kurtág. Dezelfde ensembles staan op de Promskalender in Paradiso, samen met het Nieuw Ensemble (opera van Qu Xiaosong), de Slagwerkgroep Den Haag en het Nederlands Blazers Ensemble. Het NBE trekt er onder meer op uit met 60 jaar Andriessen. Het Combattimento Consort is met Handels Acis and Galathea opgenomen in de prestigieuze operaserie van het Concertgebouw. De Nederlandse Bachvereniging maakt tournees met Franse, Italiaanse en Hollandse barok, en voert de Matthäus uit onder Hans-Christoph Rademann. Oude muziek concentreert zich, behalve in het Festival Utrecht en in de grote series van het Concertgebouw, het Utrechtse Vredenburg en de Rotterdamse Doelen, in een Netwerk Oude Muziek dat pleisterplaatsen heeft in heel Nederland. Belangrijke podia van de kamermuziek, buiten de Randstad, zijn het Arnhemse Musis, de Nijmeegse Vereeniging, en de Montagnards-series in de Aula van de K.U.B. Tilburg.

JAZZ

Een sportief begin van het jazzseizoen is de ZomerJazzFietsTour door het Groningse platteland. Bezoekers klimmen op de fiets en volgen een schilderachtige route langs vijftien podia in historische kerkjes tussen Leegkerk en Garnwerd. Zaterdag 29 augustus om 12.30 uur begint de twaalfde editie, met onder anderen Dave Tronzo, Palinckx, Hans Reichel, Sean Bergin, Corrie van Binsbergen, Cor Fuhler, Keith Tippett, Tristan Honsinger, Louis Moholo en Mark Dresser. Voor fietspompen langs de route wordt gezorgd.

Het Concertgebouw in Amsterdam maakt sinds enkele jaren weer serieus werk van zijn jazzprogrammering. Het seizoen opent maandag 28 september met de zangeres Abbey Lincoln en het trio van de pianist Ahmad Jamal. Zondag 11 oktober een minstens even sterke combinatie: het trio van pianist Hank Jones en de Illinois Jacquet Big Band. De pianisten Michiel Borstlap en Chick Corea spelen met hun eigen formaties op 2 november, en de serie besluit met het Lincoln Center Jazz Orchestra o.l.v. Wynton Marsalis, maar dan zijn we al in juni 1999. Nieuw is de serie in de Kleine Zaal, gepresenteerd door Han Reiziger, met Masha Bijlsma (5 november), Jasper van 't Hof (17 december), Dig d'Diz (4 februari) en Tony Overwater (18 maart).

Muziekcentrum Vredenburg in Utrecht gaat verder met zijn langlopende serie waarin concerten worden toegelicht door een gastspreker. De Vervolgcursus Jazz wordt gepresenteerd door Aad Bos en begint op 3 oktober met 'West Coast Wailers': de saxofoon-veteranen Bud Shank en Pete Christlieb, begeleid door het trio Rein de Graaff. Verder een Billy Strayhorn-programma door het Dutch Jazz Orchestra (6 november), de klassieke pianist Ivo Janssen in combinatie met het Michiel Borstlap Trio (10 december), Rein de Graaff met de 'tenor titans' Von Freeman en Red Holloway (6 februari), New Concert Big Band met Lew Tabackin (13 maart) en Hein van de Geyn (10 april).

De JazzMarathon in de Oosterpoort, Groningen, duurt weer drie dagen (16, 17, 18 oktober) en verheugt zich op de komst van de New Yorkse meestertrompettist Dave Douglas en zijn groep Sanctuary. Klarinettist Don Byron en gitarist John Scofield staan ook op het verlanglijstje.

WERELDMUZIEK

Het Holland Festival Oude Muziek (28 augustus tot en met 6 september in Utrecht) verkent historische bronnen van niet-westerse muziek. 'Kruisvaarders achterna' is een programma met islamitisch, christelijk en profaan repertoire uit de tijd van de kruistochten. Met onder anderen ensembles van Sheikh Yassîn al-Tuhâmi (Egypte), Omar Sarmini (Syrië), Soeur Marie Keyrouz (Libanon) en Suleyman Dâvûd (Syrië).

'Vijf Voorzangers uit Jeruzalem' openen in oktober de serie Joodse Muziek Wereldwijd die onder meer te horen is in Utrecht (Rasa en Muziekcentrum Vredenburg), Amsterdam (Tropeninstituut) en Rotterdam (De Doelen). Hekkensluiters zijn de legendarische Epstein Brothers (maart) en de Ethiopian Jewish Priests (april). Andere programma's die de steden delen zijn India Klassiek, met santoorspeler Shivkumar Sharma (oktober) en sitarspeler Budhaditya Mukherjee (april); Turkse Muziek, met Wervelende Derwishen uit Konya (oktober), Yarkin Slagwerkgroep (januari) en Istanbul Oriental Ensemble (april) en Muziek uit Griekenland: van rebétika door Babis Tsertos (oktober) tot zigeneurrepertoire van Petros Kalyvas (maart).

In de Rotterdamse Doelen en Schouwburg van 24 tot en met 29 november voor de derde keer het festival Dunya on Stage, met dit keer speciale aandacht voor muziek van Kaapverdië.

De IJsbreker en het Tropeninstituut in Amsterdam verenigen verschillende culturen in de serie Crossovers, waarin ook niet-westerse klanken: Ensemble Multifoon en Odyssey kwartet met werken voor strijkkwartet en 12-toons gamelan (november), ud-speler Rabih Abou-Khalil (februari) en een keuze uit het Pacific Rim Festival (maart).

Rasa in Utrecht brengt een aantal nieuwe series, waaronder 'Maghreb Dance Party' en 'Oriental Hiphop', en organiseert in november een Marokkaans Berbercultuurfestival, met zangeres Fatima Taba'mrant, dichters, films en lezingen.

De Zuid-Afrikaanse zanggroep Ladysmith Black Mambazo en Le Mystère des Voix Bulgares toeren in oktober en december.

In maart en april Wereld Muziek Theater Festival in Utrecht, met muziektheater uit Japan, Taiwan, India, Java en Suriname. In mei brengt Muziekcentrum Vredenburg in Utrecht een Internationaal Cymbalom Festival, met topsolisten uit onder andere Oost-Europa, Israël, India en China.

POP

Het popseizoen opent met het laatste grote festival van deze zomer: Lowlands presenteert dit weekeinde (28, 29 en 30 augustus) in Dronten weer een programma met jonge, alternatieve bands. Een kleine greep: Beastie Boys, Deftones, Drugstore, NoMeansNo, Heather Nova, Mogwai, Solex, Supergrass, Bad Religion en Yo La Tengo. Op het dansprogramma staan onder meer The Freestylers, Dave Angel, Deejay Punkrock, Fatboy Slim, Plastikman, Laurent Garnier en uit Nederland Junkie XL, Acid Junkies, Headfirst, Bonobo en Lady Aida.

Volgende week, 5 september, geven de Rolling Stones nog een laatste Nederlandse concert, op het Haagse Malieveld. Andere grote namen die naar Nederland komen zijn Eros Ramazotti (21, 22 en 23 september in de Rotterdamse Ahoy'), Deep Purple (12 oktober Ahoy') en Eric Clapton (3 en 4 november Ahoy', 23 november Thialf in Heerenveen).

Het Haagse 'spoken word'- & muziekfestival Crossing Border wordt dit jaar op 16 en 17 oktober gehouden. Paolo Conte, Juliette Greco, Frank Black & The Catholics, K's Choice, Kristin Hersh, Tindersticks, LuLu Wang en 4 Hero zijn enkele namen die in het Congresgebouw optreden.

Cd's

In het najaar verschijnen bij Mercury cd's van onder anderen Tindersticks, Kiss, Del Amitri, De Dijk, PJ Harvey, Dire Straits, Metallica en Elvis Costello, die een album met Burt Bacharach heeft opgenomen. Bij Zomba de debuutplaat van The Freestylers (Engelse big beat), rapgroep A Tribe Called Quest, R. Kelly, Faithless en de teenyboppers Backstreet Boys, van wie een live-album en video uitkomt.

Bij Polydor verschijnt nieuw werk van Portishead, Sheryl Crow, Bryan Adams en Cardigans.

Het nieuwe album van Underworld voor het V2-label komt zeker niet meer in 1998. Wel presenteert dit jonge Engelse label een cd van de populaire rapgroep Wu Tang Clan, die zich voor de gelegenheid verschuilt achter het pseudoniem Bobby Digital.

Sony brengt nieuw werk uit van Manic Street Preachers, Fat Boy Slim, George Michael ('best of'), Keb'Mo, Bob Mould, Super Furry Animals, Black Sabbath (live) en een verzamel-cd van Oasis met b-kantjes. Ook van Depeche Mode komt een verzamelaar ('singles 86-98', Mute/PIAS). Verder bij PIAS nieuw werk van Meat Beat Manifesto, Envoy, Red Snapper en Buffalo Tom.

Warner komt onder meer met een cd van Mike Oldfields Tubular Bells III en - onder voorbehoud - nieuwe platen van REM en Alanis Morisette.

THEATER

Tsjechov blijft het Nederlandse theater domineren. Het afgelopen seizoen eindigde met een Tsjechov-hausse en ook het komende seizoen is de Russische grondlegger van het moderne toneel prominent aanwezig. Oom Wanja wordt zelfs door drie gezelschappen gespeeld: door Toneelgroep Amsterdam in regie van Titus Muizelaar (februari 1999), door Fact in regie van Ivar van Urk (november) en door KVS Brussel in regie van Albert Lubbers (februari 99).

Andere Tsjechov-producties zijn De Kersentuin door De Trust (regie Theu Boermans), 'n Meeuw door Noord Nederlands Toneel (regie Koos Terpstra, met Pleuni Touw en Hugo Metsers) en De Woudduivel (dat vaak gezien wordt als een opmaat tot Oom Wanja) door het Onafhankelijk Toneel (regie Mirjam Koen).

In het programma van Toneelgroep Amsterdam springt een coproductie met Het Muziektheater in het oog. Dark Lady wordt een samensmelting van toneel, muziek en zang, gebaseerd op de sonnetten van Shakespeare, in regie van Gerardjan Rijnders en op muziek van Boudewijn Tarenskeen. Bij het Amsterdamse gezelschap verder Closer van Patrick Marber (de Londense theaterhit van dit moment), Bacchanten van Euripides in een gastregie van Jürgen Gosch, en na lange tijd weer een nieuw stuk van Wim T. Schippers dat Gijs de Lange gaat regisseren.

Bij het Nationale Toneel in Den Haag twee grote producties uit het klassieke repertoire. Ger Thijs regisseert Arthur Schnitzlers De komedie van de liefde en Johan Doesburg tekent voor de regie van het stuk der stukken: Hamlet, met Gijs Scholten van Aschat in de titelrol. Verder bij het Haagse gezelschap Sladek van Ödön von Horváth (regie Antoine Uitdehaag), Tweeduister van Peer Wittenbols, Het Jachtgeweer van Yasushi Inoue en Buren, een productie naar vijf eenakters van Herman Heijermans die door Hans Goedkoop en Ger Thijs tot één stuk worden samengevoegd.

Guy Cassiers is met ingang van het nieuwe seizoen artistiek leider van het RO Theater in Rotterdam. Zijn magnum opus wordt Anna Karenina, een theaterbewerking (gemaakt door Kristien Hemmerechts en Carel Alphenaar) van Tolstojs beroemde roman die op twee avonden wordt gespeeld. Catherine ten Bruggencate speelt de hoofdrol. Alize Zandwijk, die samen met Cassiers de artistieke leiding van het RO Theater vormt, regisseert Nachtasiel van Gorki en De moed om te doden van Lars Norén.

Het Zuidelijk Toneel begint met een uitgebreide tournee van Ivo van Hove's messentrekkersversie van Romeo en Julia. Operadirecteur Pierre Audi en Hollandia-leider Johan Simons zijn aangetrokken als gastregisseur. Audi regisseert Racine's Bérénice met Chris Nietvelt en Bart Slegers en Simons Hard Brood van Paul Claudel, een stuk dat in Nederland nooit is gespeeld. Van Hove zelf staat genoteerd voor een nieuwe productie in het Holland Festival 1999.

Bij Theater van het Oosten regisseert Leonard Frank De Golem, een muziektheaterproductie van Judith Herzberg (tekst) en Jeff Hamburg (muziek). Andere producties uit Arnhem zijn Het Verjaardagsfeest van Pinter (regie Jeroen van den Berg); Strindbergs Dodendans (regie Mark Timmer, met Margreet Blanken), Tot nok toe (een nieuw stuk van Ko van den Bosch) en Lodewijk de Boers Angelo en Rosanna.

In het repertoire van het Noord Nederlands Toneel in Groningen vallen twee grote-zaalproducties op. Naast Koos Terpstra's regie van Tsjechovs 'n Meeuw is dat Eugene O'Neills Rouw past Electra in regie van Agaath Witteman met Josée Ruiter en Marie-Louise Stheins in de hoofdrollen. Karst Woudstra regisseert bij het NNT zijn eigen stuk Het Asbad over de ingewikkelde relatie tussen drie mannen.

Een opmerkelijke productie wordt Toen gij naakt en bloot waart, een toneelstuk van choreograaf/schrijver Rudi van Dantzig dat hij zelf bij De Appel zal regisseren. Verder bij De Appel Shakespeares Macbeth in regie van Aus Greidanus en Na de repetitie van Ingmar Bergman, geregisseerd door Aram Adriaanse. Hans Croisets gezelschap Het Toneel Speelt gaat gestaag door met het presenteren van Nederlands toneelrepertoire; komend seizoen Vondels Jephta.

Bij De Paardenkathedraal in Utrecht is Dirk Tanghe van plan een bruisend Tiroler feest te maken van Bertolt Brechts Burgermansbruiloft. Zijn voorstelling met onder anderen Peter De Graef gaat De Bruiloft heten. Na jaren eindelijk weer een nieuw stuk van Frans Strijards bij zijn eigen groep Art & Pro. Golfbrakers is de titel en het gaat over de (artistieke) ambities van een groepje dertigers.

De Trust en Orkater maken een coproductie waarin Alex van Warmerdam zowel tekst, vormgeving als regie voor zijn rekening neemt. Carrousel speelt Oscar Wildes De Ernst van Ernst (regie Matin van Veldhuizen, met Marlies Heuer en Cas Enklaar) en De Vergissing van Natalia Ginzburg (regie Marlies Heuer). Hollandia maakt samen met de Vlaamse groep Antigone de productie Brimstone & Treacle van Dennis Potter (met Bert Luppes en Frieda Pittoors). Bij het Friese Tryater regisseert Andy Daal Arthur Millers Death of a Salesman in het Fries.

Vrije producties

In de sector vrije producties vooral nieuwe stukken van Nederlandse en Engelse schrijvers. Veel aandacht gaat uit naar Ton Vorstenboschs koninginnedrama Wilhelmina, je maintiendrai met Anne Wil Blankers in de titelrol. Impresariaat Giselbert Thierens haalt twee nieuwe Engelse stukken naar Nederland: Volgens Myra (Amy's View) van David Hare met Ingeborg Elzevier en Victor Löw en Ja, ja, de liefde (Things we do for love) van Alan Ayckbourn met Trudy Labij en Peter Faber. Porgy Franssen en Hans Dagelet spelen de oude acteur en zijn kleder in het befaamde stuk The Dresser over een rondreizend Engels toneelgezelschap. Jos Brink schreef het blijspel Sassafras, op dit moment al een van de grote successen in de abonnementenverkoop.

Ten slotte in de categorie faits divers: Exen naar twee verhalen van Raymond Carver door Carver; Bermuda Triangle, een voorstelling van Titus Tiel Groenestege en Han Römer; Donderdag, een nieuwe voorstelling van Lidwien Roothaan met Han Kerckhoffs; De kale huurder, vrij naar The Trial van Orson Welles door Suver Nuver; een nieuwe versie van Gogols Dagboek van een Gek door Henk van Ulsen in regie van Jan Ritsema; een toneelbewerking van Arnon Grunbergs Figuranten met Els Ingeborg Smits en Jack Vecht.

DANS

De jongerengroep NDT II van het Nederlands Dans Theater viert in februari zijn twintigjarig bestaan met een grootschalig dance-event van Lionel Hoche: X-Press op een mix van techno en industriële muziek. Een andere verrassing is de eerste choreografie voor NDT 1 van de brutale lichaamsjongleur van La La La Human Steps Édouard Lock (première 27 mei). Verder twee reprises van Ohad Naharin: Mabul en Kyr. Paul Lightfoot en Johan Inger blijven productief voor het hele gezelschap, evenals Hans van Manen en Jirí Kylían. En precies één dag staan jong en oud van het NDT tezamen op de planken: zondag 28 maart.

Het Nationale Ballet brengt vrouwelijke choreografen samen in themavoorstellingen; Carolyn Carlson, Doris Humphrey en Twyla Tharp worden met een triple bill geëerd. In Assepoester ofwel 'the ugly sisters show', kruipen mannen in de rol van wrede stiefzusters. Wayne Eagling en Toer van Schayk hopen met De Toverfluit in februari het succes van het decorspektakel Notenkraker en Muizenkoning te evenaren. Tussendoor is Itzik Galili te gast met een nieuw ballet op Bach.

Dansgroep Krisztina de Châtel toont half september in de Sint Servaasbasiliek in Maastricht haar visie op de Apocalyps. In de winter volgt een productie over de computerseksbom Lara: Lara & Change.

Scapino Ballet Rotterdam brengt Fall van Ederson Rodrigues Xavier, diens eerste choreografie buiten het workshopcircuit. Hetzelfde geldt voor Scapino-danseres Inma Rubi Tomas, die debuteert met Frozen Handmarks. Naast reprises van Kathleen en Le Sacre du Printemps maakt artistiek leider Ed Wubbe The Schliemann Pieces (november), over de omstreden archeoloog Heinrich Schliemann en zijn speurwerk naar Troje. Verder een beloftevolle coproductie met Krisztina de Châtel.

Voor het Arnhemse dansgezelschap Introdans van Ton Wiggers laten Conny Janssen en Nicolas Musin zich begin oktober inspireren door Bach. Verder enkele remakes van klassiekers: Petroesjka van Jorma Uotinen, Boléro van Bernd R. Biernert en Théme et quattre variations van Jean-Christophe Maillots (tournee: januari tot en met maart). Wiggers zelf sluit het seizoen af met een avondvullend balletmozaïek met Kristen Debrock: Dromen en Bedrog.

Galili Dance, het nieuwe gezelschap in Groningen, moet de bittere herinnering aan het einde van Reflex doen vergeten. Artistiek leider Itzik Galili opent het seizoen met eigen werk, geïnspireerd door Nietzsche: The Familiar Stranger. Voor de tweede helft van seizoen nodigt hij Anouk van Dijk uit en het duo Roni Haver & Guy Vaizman.

Bij de Rotterdamse Dansgroep kan gastchoreograaf Ton Simons dit jaar een mooie choreografie toevoegen aan zijn veelgeprezen oeuvre. Rick Kam (danser bij Amanda Millers Pretty Ugly Dance Company) en Jacopo Godani (solist bij het Ballett Frankfurt) mogen wederom eigen werk laten zien, beiden zijn beïnvloed door William Forsythe.

In het gastprogramma van het Amsterdamse Muziektheater de nieuwe voorstelling van La La La Human Steps en een ensemble uit het Balinese Peliatan. Ook een introductie van twee voor Nederland onbekende gezelschappen: de komische Compagnie Montalvo-Hervieu in maart en het klassieke Leipziger Ballett in april.

Tijdens het tweejaarlijkse Haagse CaDance Festival kunnen in november veel interessante première worden verwacht. De nieuwe lichting choreografen, onder wie Diane Elshout & Frank Händeler met Dnò, herontdekt de mogelijkheden van de pas de deux.

En verder: het Internationaal Danstheater met een remake van Dansend langs de Zijderoute. Piet Rogie met Lichaam (in november). Een nieuwe creatie van Meg Stuart met installatiekunstenares Ann Hamilton. Anne Teresa De Keersmaeker neemt met Rosas Arthur Schnitzlers toneeltekst Anatole onder handen. Van haar ook een nieuw ballet op Drumming van Steve Reich. Emio Greco sluit in het voorjaar zijn indrukwekkende trilogie Tussen hersenen en beweging af met Extra Dry. Karina Holla en Barbara Duijfjes maken samen begin volgend jaar Buren. Wim Vandekeybus stopt veel film in Ultima Vez. Jan Fabre komt (begin november) met The fin comes a little bit earlier this siècle (BUT BUSINESS AS USUAL).

MUSICAL

Hebben de musicals van Annie M.G. Schmidt en Harry Bannink eeuwigheidswaarde? Die vraag kan misschien beantwoord worden nu een van Schmidts succesvolste musicals in een nieuwe versie wordt hernomen. Heerlijk duurt het langst maakt in een productie van Gislebert Thierens een lange tournee langs bijna alle Nederlandse theaters. De hoofdrol in de oerversie werd gespeeld door Conny Stuart, nu nemen Jasperina de Jong en Jenny Arean die beurtelings voor hun rekening. In de cast verder Marnix Kappers, Rients Gratama en Paul de Leeuw. Vanaf 23 september.

De nieuwe reismusical van Joop van den Ende Theaterproducties is ook al een oude bekende: Anatevka (Fiddler on the roof) van Joseph Stein. Deze musical werd destijds in Nederland vooral beroemd door Lex Goudsmit in de rol van de godvrezende melkboer Tevje. Henk Poort vertolkt die rol in de nieuwe versie, waarin verder te zien zijn Jules Croiset, Carry Tefsen en Bea Meulman. Vanaf 20 september in Carré Amsterdam.

Van den Ende heeft de première van de dansmusical Chicago wegens problemen met de casting en de beschikbaarheid van het Jaarbeurs Theater in Utrecht moeten uitstellen van november 1998 naar mei 1999. Chicago zal alleen in Utrecht te zien zijn. Blood Brothers van Willy Russell is een kleinere musical in regie van Eddy Habbema over tweelingbroers die na hun geboorte van elkaar zijn gescheiden. Danny de Munk, Angela Groothuizen en Joke Bruijs doen mee. Vanaf december.

Uit het buitenland: The King and I door Koninklijk Ballet van Vlaanderen; The Mother of Gospel (over Mahalia Jackson); Ain't Misbehavin' door The Thomas 'Fats' Waller Musical Show (met Denise Jannah en Marjorie Barnes); A Slice of Saturday Night; Hair; The Rocky Horror Show.

CABARET

Ruwe Pit door Theo Maassen; Waar waren we gebleven? door Paul van Vliet; Kruistocht door NUHR; Twee straten verder door Arthur Umbgrove; De Avondwinkel door Plien & Bianca en Joep Onderdelinden; Scheve Bomen door Vincent Bijlo; Vinger in de pap door De Ploeg II; Crème Passionnel door Crème Fraîche; Wat Nou door Job Schuring; Ja Daag! door Mark van de Veerdonk; Zeker Weten door Van Houts & De Ket; Hype door De Vliegende Panters; Bloed en Bier door De Bloeiende Maagden; Blond & Blauw door Kiki Heesels; Stomstomstom door Hester Macrander; Piek Zat door Kees Torn; Petrov door Niet Schieten; Van Merwijk Werkt door Jeroen van Merwijk. Nieuwe programma's zijn aangekondigd van Freek de Jonge en Hans Dorrestijn.

SHOW

En nu wij, een muzikaal programma van Gerrie van der Kleij en Willem Nijholt; S-Miles Kado door Tineke Schouten; Magic Live on Stage door Hans Klok; Best of-tour door Brigitte Kaandorp; Op voorraad door Acda & De Munnik; One Man Show door Marijke Boon; Female Factory 2 met Adelheid Roosen, Leonie Janssen c.s.; Karin Zingt door Karin Bloemen; Een nieuwe herfst door Boudewijn de Groot; Theatertour '98 door Liesbeth List en een nieuwe muzikale show van Hans Liberg. Tenslotte twee opmerkelijke duo's: Rijk de Gooyer en Maarten Spanjer gaan samen op tournee, evenals de schrijvers Joost Zwagerman en Ronald Giphart met Hamerliefde.

BEELDENDE KUNST

De gehele bovenverdieping en de trappenhal van het Stedelijk Museum in Amsterdam worden van 12 september t/m 29 november verduisterd voor Bill Viola, 25 Year Survey - een retrospectief van de videokunstenaar Bill Viola. Zijn video-installaties zullen door theatermaker Peter Sellars tot een labyrintisch geheel worden gesmeed. Op acht andere locaties in Amsterdam, waaronder het Rijksmuseum en New Metropolis, is eveneens werk van Viola te zien.

Vrijwel gelijktijdig begint het zestiende World Wide Video Video Festival in Amsterdam (17 september t/m 21 september), met veel kunstenaars uit niet-westerse landen. Behalve in het Stedelijk Museum speelt het festival zich af in de Melkweg, W139, de Gate Foundation en Montevideo/TBA.

Het Rijksmuseum in Amsterdam organiseert dit najaar een groots opgezette tentoonstelling rond Adriaen de Vries, de zestiende-eeuwse keizerlijke beeldhouwer, wiens stijl balanceert tussen het maniërisme en de barok. 12 december t/m 13 maart. Daarnaast viert het museum het 200-jarig bestaan van de lithografie, met een overzicht van litho's uit de eigen collectie, onder meer Manet, Cézanne, Toorop en Van Gogh. 24 oktober t/m 10 januari.

Wegens nieuwbouw en renovatie is het Van Gogh Museum tot 1 april volgend jaar gesloten. Een representatief deel van de collectie 'Van Gogh en tijdgenoten' is van 19 september tot 7 maart in de Zuidvleugel van het Rijksmuseum ondergebracht.

In het kader van het 150-jarig bestaan organiseert het Gemeentearchief in Amsterdam de expositie 'Rembrandt aan de Amstel' (2 oktober t/m 29 november). Tegelijkertijd in Het Rembrandthuis: 'Buiten tekenen in Rembrandts tijd'.

Onder de titel Life is a Bitch toont De Appel van 4 september t/m 25 oktober het rauwe, soms perverse werk van kunstenaars die zich verdiepen in de zelfkanten van het leven. Met o.a. Nobuyoshi Araki, Richard Billingham, Tracey Emin en Ronald Ophuis.

De Nieuwe Kerk in Amsterdam belicht van 20 november t/m 8 maart de hoogtepunten van de Spaanse Gouden Eeuw. Met schilderijen van Velazquez, El Greco en Zurburan, maar ook gouden Inca-schatten uit de Spaanse koloniën.

Het Cobra museum in Amstelveen geeft van 4 september t/m 1 november een overzicht van de schilderijen, sculpturen en grafiek die Alphons Freymuth vanaf 1965 tot heden maakte.

Honderd jaar geleden werd Nederlands populairste graficus M.C. Escher geboren. De Kunsthal in Rotterdam toont Eschers complete grafische oeuvre. In 'De Ultieme Escher Ervaring' maakt het publiek met behulp van audio-visuele techniek een reis door ruimtelijke weergaven van Eschers werk. 12 september t/m 6 december.

Behalve een grote overzichtstentoonstelling van de fotografe Rineke Dijkstra (10 oktober t/m 10 januari) en grafiek van Toulouse-Lautrec (24 oktober t/m 10 januari) toont Museum Boijmans Van Beuningen in Rotterdam de herfst/wintercollectie 1998 van de Belgische mode-ontwerper Walter van Beirendonck - die onder meer outfits voor de popgroep U2 ontwierp. 11 september t/m 15 november.

In Witte de With in Rotterdam voor het eerst in vijfentwintig jaar een compleet overzicht van het project New Babylon waaraan Constant Nieuwenhuys van 1958 tot 1974 werkte. Maquettes en ontwerpschetsen geven een beeld van Constants utopische visie op een nieuwe stedelijke samenleving voor eeieuwe mens.

Na bijna twee jaar gesloten te zijn geweest wegens restauratie en renovatie, opent het Haags Gemeente Museum op 29 oktober opnieuw zijn deuren. Ter ere van de nieuwe kostuumkelder zijn er van 7 november t/m 13 december (op de zaterdagen) modeshows van o.a. Mart Visser, Frans Molenaar en Lic

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.