Kunst om te troosten

Moderne kunst kan patiënten opbeuren en afleiden, weet het Amsterdamse AMC.
Het ziekenhuis geeft voor het eerst rondleidingen tijdens het Museumweekend.

In een van de vele wachtkamers van het Academisch Medisch Centrum (AMC) in Amsterdam-Zuidoost staren zeker vijftig mensen voor zich uit, met een briefje in de hand. Af en toe klinkt er een bel; de volgende patiënt is aan de beurt voor bloedonderzoek. Sommige wachten staren naar de muren in plaats van in het luchtledige. Daar hangen kleurrijke foto's die in de Bijlmer zijn genomen door fotograaf Hans Eijkelboom. 'Veel mensen hier komen uit deze buurt en die herkennen hun woonomgeving', vertelt Sabrina Kamstra, coördinator Kunstzaken bij het ziekenhuis. 'We vroegen Eijkelboom om de buitenwereld zichtbaar te maken voor deze ruimte.'


Haar gezicht krijgt opeens een opgetogen uitdrukking. Ze loopt op een bankje af, kust een man op beide wangen. Het is een van de kunstenaars wiens werk in de lange gangen van het ziekenhuis hangt. Aan het briefje te zien dat uit zijn jas steekt, zit hij hier ook voor onderzoek.


'Het is binnen net een stad, denk ik vaak', zal Kamstra later zeggen. Alle lagen van de bevolking zitten hier door elkaar. Ook kunstenaars komen bij de dokter.


Sinds de jaren tachtig verzamelt het AMC kunst. De collectie, die inmiddels uit meer dan zesduizend werken bestaat van Nederlandse en in Nederland werkende naoorlogse kunstenaars, is de grootste permanente collectie moderne kunst van Nederland, volgens de organisatie. Cobra is goed vertegenwoordigd, Marlene Dumas, Armando, Ger Lataster, maar ook hedendaagse fotografen en jong talent. Ruimte genoeg: met een gangenstelsel van zestig kilometer zijn er veel lege muren. Kamstra: 'Kunst kan geen patiënten beter maken, wij zijn niet van de art is healing-theorie. Maar ruimtes die goed zijn ingericht, bieden wel een prettige ervaring.'


Twaalf- tot veertienduizend mensen lopen dagelijks door het ziekenhuis en zien dus de collectie, zegt Kamstra. Voor medewerkers en patiënten wordt er één keer per maand een rondleiding georganiseerd. Maar dit weekend is het jaarlijkse Museumweekend, waarvan de Kunstcollectie van het AMC voor het eerst onderdeel uitmaakt. Vandaag- en morgenmiddag zijn er rondleidingen voor publiek. Voor de gelegenheid is ook Museum Vrolik te bezoeken, het anatomisch museum van het ziekenhuis dat sinds september na renovatie (alleen doordeweeks) weer open is.


'Kunst kan een verbinding leggen tussen patiënten en medewerkers', denkt Kamstra. 'De werken die hier hangen, maken reacties los. Dat moedigen we aan.' Maar ook troost is een belangrijke functie van de collectie. Er wandelen niet zelden slapeloze patiënten door de gangen, voor wie de schilderijen, tekeningen en beeldhouwwerken 'lichtpuntjes in de nacht' zijn, zegt Kamstra. Binnenkort wil ze experimenteren met videokunst in wachtkamers. 'We willen patiënten uit de sleur halen, ze op een andere manier aanspreken.'


In de hal van de psychiatrische afdeling zucht ze even. Vlak naast een schilderij aan een bakstenen muur hangt een ideeënbus, scheef en lelijk. 'Dit zou in een museum dus nooit kunnen.'


Echte topwerken hangen op afdelingen die kunnen worden afgesloten. 'Deze Marc Mulders kan niet in een openbare ruimte', wijst ze. 'Mensen zouden de verf eraf willen pulken.' In de centrale hal veegt ze even over een diepe kras op de glasplaat van een kunstwerk.


De afdeling Kunstzaken bepaalt samen met een commissie wat er wordt aangekocht. 'We selecteren streng', benadrukt Kamstra meermaals. De beschikbare ruimte wordt schaarser, budget is er niet. Met hulp van fondsen en de toegangsprijs voor de rondleidingen wordt er geld opgehaald. Maar door de moeilijke tijden voor de sector nemen de voorstellen van kunstenaars voor projecten juist toe.


Dat was in de begindagen anders: door de zogeheten 'percentageregeling', die tot 1983 bestond, moest één procent van het bouwbudget van overheidsgebouwen worden besteed aan opdrachtkunst. Hoogleraar Pim Brummelkamp, verwoed kunstverzamelaar, vulde dit aan met werken uit zijn privécollectie. Bij zijn afscheid in 1992 hingen er 5.000 werken. Het AMC zette het verzamelen door. Andere academische ziekenhuizen, zoals Leiden en Groningen, hebben ook kunstroutes.


In de centrale hal hangt een Aat Veldhoen boven een winkelingang. Op het doek is een naakte vrouw van achteren te zien, samen met een naakt kind. Het hangt er al vijfentwintig jaar. De laatste tijd komen er opeens weer reacties. Sommige mensen vinden het naakt nu controversieel. Kamstra: 'De tijden zijn veranderd, we zijn tegenwoordig preutser.' Ze peinst er niet over het weg te halen. 'De discussie vinden we juist belangrijk. Goed werk blijft zijn kracht behouden.'


Museum Vrolik, het anatomisch museum van het AMC, is dit weekend geopend van 10 tot 17 uur. Toegang 1 euro.

Afdeling Kunstzaken geeft vandaag en morgen rondleidingen tussen 13 en 14 uur. Daarvoor is een beperkt aantal plaatsen beschikbaar. Aanmelden is verplicht: infokunstzaken@amc.nl, kosten 2 euro. Vrije bezichtiging is altijd mogelijk.


MUSEUMWEEKEND

Dit weekeinde openen ruim 400 musea hun deuren. Gratis of voor slechts één euro. De bijzonderste activiteiten op een rij.


1. Humanity House Den Haag

Plots moet je al je spullen pakken en wegwezen. Je bent niet meer veilig in eigen land. Een middag in het Humanity House-museum 'maakt het onvoorstelbare voorstelbaar'. Continu stuiten op gesloten deuren. Of op een veldbedje luisteren naar verhalen van hulpverleners en vluchtelingen. 'Je weet niet welke kant je wordt opgestuurd, net als een echte vluchteling', zegt een museummedewerker.


humanityhouse.org


2. Museon, Den Haag

Twaalf jaar geleden stuitte een Turkse boer op overblijfselen van een badhuis en enkele puzzelstukjes mozaïek. Inmiddels is 40 procent van het Romeinse mozaïek blootgelegd. Het Museon in Den Haag heeft zich laten inspireren door deze vondst. Dit weekend kun je meewerken aan een levensgroot mozaïek van recyclemateriaal, met 177 vlaggen erop. Die staan voor alle nationaliteiten die voorkomen in Den Haag. Neem ook een kijkje bij de tentoonstelling High Tech Romeinen. Kinderen leren er communiceren door te seinen met vlaggen en typen sms'jes in het Latijn. In het atelier bouwen ze een katapult of Romeinse strijdhelm.


museon.nl


3. Kröller-Müller Museum Otterlo

Op ontdekking in de beeldentuin van het Kröller-Müller Museum. Bij elk kunstwerk hoort een activiteit. Zo schilderen kinderen bij Wolkenherder van Jean Arp op een spiegel de wolken die zij zien langskomen. 'Alle beschilderde spiegels vormen samen een nieuw kunstwerk', vertelt een museummedewerker. Na elke opdracht stiften kinderen woorden weg, zo ontstaat een nieuw gedicht. De tour is gebaseerd op de tentoonstelling 10 topstukken - 1001 verhalen, waarvoor kinderen sinds 15 maart verhalen, gedichten en tekeningen maken op basis van tien beroemde kunstwerken. Bezoek ook de tentoonstellingen Vincent is back of De rijkdom van Arte Povera.


Kmm.nl


4. Museum Volkenkunde, Leiden

Voor de tentoonstelling Het verhaal van de Totempaal liet het museum een totem maken door ontwerper en Kwakwaka'wakw-indiaan Rande Cook. Uit een honderden jaren oude, rode ceder, afkomstig uit Noord-Canada, sneed Cook met zijn houtsnijdersteam een acht meter hoge totempaal met drie symbolen: een orka, een mens en een dondervogel. Waarom? Dat vertelt de houtsnijder dit weekeinde zelf.


volkenkunde.nl


5. NEMO Amsterdam

Statisch haar. Hoe komt dat eigenlijk? Science Center NEMO beantwoordt dit soort vragen tijdens workshops, demonstraties en doe-het-zelfproeven. Teken in een donkere ruimte iets in de lucht wat pas zichtbaar wordt als je een foto maakt. 'Door een lange sluitertijd zie je geen stipjes, maar strepen', zegt een medewerker. En vergeet vooral niet zo'n dampende cocktail te proberen.


E-nemo.nl


NEDERLAND MUSEUMLAND

Nederland telt ruim duizend musea, oudheidkamers, kastelen, dierentuinen en hortussen. Of je nu geïnteresseerd bent in natuur, klassieke, moderne of grafische kunst, zoölogie, astronomie, boekdrukkunst, hoofddeksels of strips, in de 20ste editie van Nederland Museumland vind je er een adres voor. De gids, tot stand gekomen in samenwerking met de Nederlandse Museumvereniging, biedt een handig en compleet overzicht per provincie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden