'Kunst moet raken, daar gaat het ons om'

Overdag een installatie, 's avonds toneel, op basis van een roman: 'Franny and Zooey' is vooral kunst. Kom maar, zei De Appel....

In Centrum voor beeldende kunst De Appel zit vanavond een naakte jongen in een badkuip. Een ouderwetse badkuip, met van die barokke ronde poten. Overal liggen spullen, alsof er wordt geleefd in de expositieruimte. Verderop staan een piano, een bed, een bureau. Op een bank ligt een meisje van rond de 20, in lichtroze jurkje.

Theater in een expositieruimte: op zichzelf is het niets nieuws. Kunstinstellingen zijn immers verzot op kruisbestuiving hoe meer, hoe beter. En hier lijkt het nerder te gaan: regisseurs Will Holder en Stuart Bailey zijn in het dagelijks leven grafisch ontwerpers. Het toneelstuk is gebaseerd op een roman, J.D. Salingers Franny and Zooey (1961) waarin een broer, zus en moeder in hun conflicten en twijfels worden gevolgd. De repetities vorige week waren openbaar en tijdens die repetitieweek werden er films vertoond. Nu is het 's avonds theatervoorstelling. En overdag? Dan is het decor een 'installatie'.

Het gaat de makers van Franny and Zooey niet om kruisbestuiving. 'Dan waaiert alles uit, heb je alles en niets. Het gaat maar om ding: dat kunst raakt.' En dat lukt volgens hen niet in een gewone expositie. Daar ervaren ze teveel afstand.

De Appel had eerst geen belangstelling. Maar het moest toneel worden, vonden ze, en het moest op die plek: ze hadden de tekst gelezen, en zagen De Appel voor zich, omdat de kamers zo mooi kaal zijn, en de buurt zo lekker pretentieus: precies de sfeer van het boek.

Ondertussen kwamen ze steeds dieper de kunstwereld in. Ze werden de nieuwe vormgevers van kunstblad Metropolis M en gaven het boek Artimo van Prix de Rome-winnaar Ryan Gander vorm. Vorig jaar hadden ze een tijdschrift gemaakt: Tourette's II, een compilatie van teksten. Kunstcentrum W139 vroeg of ze dat ook daar konden doen. Ze bedachten acht avonden met muziek, video, poeziDat sloeg aan. De Appel belde op: kom maar.

Ze bleken prima in de trend te passen. In het Stedelijk waren er decors van Germaine Kruip, waar af en toe een acteur opduikt die de bezoeker een vraag stelt. In Fons Welters was GabriLester, die een onheilspellende wachtkamer had gemaakt.

Dat is in De Appel ook het geval: alles voor de directheid van de ervaring. Neem de badkamer. Normaal is dat een klein intiem vertrek, nu strekt die zich uit over de eerste zaal. Ztgekiend dat de wc dan wel een paar meter van het bad staat, maar toch het badkamergevoel geeft. De bezoeker kijkt niet naar een badkamer, hij wordt er door omringd. Dat er een 'ouderwets' teksttoneel aan wordt toegevoegd, doet niets af aan het doel: afstand te doorbreken.

Als er een dialoog komt met Zooey op de wc en zijn moeder bij het bad, dan kan het dat het publiek (iedere avond 50 man) tussen hen in komt te staan: dan word je opeens z aangesproken over een gevoelige kwestie. En zo hoort het ook, zegt Bailey: want familie, met al zijn beklemmingen, hebben we allemaal.

En is dat theater? Nee, dat is vormgeving, zeggen ze. Het gaat nu eenmaal niet anders dan met een boek. Want het gaat om dezelfde kwestie: hoe breng ik mijn gevoel van de tekst over, hoe geef je een boek vorm zodat iemand het gaat lezen?

'You're so adolescent', zei Ann Demeester, directeur van W139. En dat vonden deze dertigers een compliment: 'We zijn zoals de karakters in Salinger, zoals Franny en Zooey. Adolescenten, omdat we iets onschuldigs hebben. Omdat we dachten: wij gaan een toneelstuk maken en het in een galerie opvoeren. En dat toen de instantie ook nog opbelde en zei: doe het maar.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden