Kunst in Haagse Berlagekerk

Vastgoedmagnaat Joop van Ham wil in een Haagse kerk een Cobraverzameling onderbrengen. Het wordt geen museum.

NELL WESTERLAKEN

AMSTERDAM - De enige kerk door bouwmeester Hendrik Berlage ontworpen kerk wordt mogelijk het nieuwe onderkomen van een private Cobraverzameling. Vastgoedmagnaat en kunstverzamelaar Joop van Ham kocht het Haagse kerkgebouw met een aantal kennissen afgelopen najaar. Het is de bedoeling dat er ook ateliers of expositieruimtes in komen voor jonge kunstenaars.

De aanvankelijke plannen om in de kerk een museum in te richten voor de privécollectie zijn van de baan, volgens een woordvoerder van Winzzer BV, het bedrijf dat de kerk heeft aangekocht. Hij omschrijft de vennootschap als een 'beleggingsvehikel van Van Ham en enkele bekenden'.

De kerk, een rijksmonument, was tot vorig najaar eigendom van de Christian Science-kerk, een religieus genootschap dat in de jaren twintig ook de bouwopdracht gaf aan architect Berlage. Delen van het interieur zijn van de hand van Stijl-ontwerper Piet Zwart. Door het teruglopende ledenaantal moest het gebouw van de hand worden gedaan, volgens Peter Faas, voorzitter van het kerkgenootschap.

Bij de overdracht zei Van Ham de kerk te willen inrichten als kunstmuseum, zegt Faas. 'Maar er zitten veel haken en ogen aan dat plan. Zowel gebouw als interieur staat op de monumentenlijst en daardoor zijn de mogelijkheden voor verbouwing beperkt.' Christian Science had bovendien bij de verkoop een aantal bestemmingen uitgesloten, zoals een horeca- of een medische bestemming. Dat laatste is tegen de geloofsleer, die genezing zonder doktershulp voorstaat.

Om de bouwopdracht te kunnen krijgen, werd architect Berlage verplicht zich te verdiepen in de leer van Christian Science. 'In het ontwerp zit veel van zijn eigen interpretatie van ons geloof', zegt Faas. 'Enkele deuren zijn scharlakenrood, de kleur van het voorhangsel van de tempel. Andere deuren en de meubels zijn blauw, de kleur van de hemel.' De veertig dagen van de vastentijd zijn door Berlage verbeeld in vier maal tien klankgaten in de zijkanten van de rechthoekige toren. Een aantal kleine trappen in de kerk kreeg een symbolisch aantal treden: drie voor de heilige drie-eenheid, vijf voor de Pentateuch, de vijf boeken van Mozes.

'Het gebouw heeft ook industriële trekken, een verwijzing naar het woord science. De kapstokken zijn gemaakt van gasbuizen', vertelt Faas die tot de verkoop rondleidingen verzorgde in het gebouw. Het is de vraag of de kerk open blijft voor publiek. 'Als de nieuwe eigenaar zijn belofte houdt, is de kerk in elk geval van binnen te zien tijdens de Open Monumentendagen', aldus Faas.

Van Ham en de zijnen hebben 1,7 miljoen euro betaald voor de kerk, nadat het gebouw geruime tijd te koop had gestaan voor 2,5 miljoen. Tien jaar geleden werd het getaxeerd op 3,4 miljoen euro. 'Boven op de koopsom komen naar schatting nog enkele miljoenen voor renovatie', zegt Mickey Bosschert, directeur van Reliplan, een adviesbureau voor de herbestemming van kerken. Er waren 22 serieuze gegadigden voor het gebouw, waaronder een kookschool en een Hindoestaanse tempel.

Winzzer BV is in gesprek met Monumentenzorg en gemeente Den Haag over mogelijkheden tot herinrichting.

Een vrije jongen in het vastgoed, zo zou een omschrijving van ondernemer Joop van Ham kunnen luiden. De Haagse miljonair legde de basis voor zijn fortuin in de gokkastenhandel, om zich vervolgens te richten op vastgoed. Zakenblad Quote schat zijn vermogen op 25 miljoen euro.

Wie is Joop van Ham?

Van Ham zou in 2002 50 duizend euro hebben gestort in de partijkas van de LPF, de partij van Pim Fortuyn. Hij zou daarnaast een van de geldschieters zijn van de Europese Horeca Financieringsmaatschappij, de Haagse bank waar bierbrouwer Heineken in 2005 zijn leningen aan horecaondernemers onderbracht.

Quote schreef in 2003 dat Van Ham zou zijn genoemd door het Van Traa-team, dat onderzoek deed naar georganiseerde misdaad in het Amsterdamse Wallengebied. Van Ham en zijn bedrijf V&H Groep wilden een miljoeneninvestering doen in een transactie met woningcorporatie Het Oosten. Omdat de herkomst van het geld dubieus leek, ging de deal niet door.

Investeringsbedrijf Zoutwater BV, eigendom van Van Ham, had korte tijd de commerciële ruimtes van het Haagse ADO-stadion in zijn bezit. Ook was de Haagse vastgoedbaron vanaf 2008 tijdelijk eigenaar van het chique restaurant Saur aan de Lange Voorhout. Over de kunstcollectie van Joop van Ham en zijn kennissen wil de woordvoerder van Winzzer BV alleen kwijt dat 'die club al jaren geleden is begonnen met verzamelen uit liefde voor de kunst'.

Achter Winzzer BV zitten volgens hem 'meerdere entiteiten, wat niet wil zeggen dat dit ook de kunstverzamelaars zijn'.

Hoeveel Cobrawerken de collectie telt, is niet bekend. Het Cobramuseum in Amstelveen zegt geen Cobraverzamelaar Joop van Ham te kennen, 'wat niet wil zeggen dat hij geen Cobrawerken bezit', aldus een woordvoerder.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden