Reportage Kunst in Gaza

Kunst in de straten van Gaza moet inwoners troost bieden

Hoe vrolijk je het gemoed van inwoners op die al jaren leven met oorlogsgeweld? Een kunstenaar in Gaza bedacht een ‘therapie’.

Shareef Sarhan bij zijn kunstwerk ‘Palestina’. Beeld kunstenaar Theo Koelé

Kunstenaar Shareef Sarhan uit Gaza heeft zich een schier onmogelijke opgave gesteld: hij wil de troosteloze kustenenclave verfraaien met sculpturen. Hij trekt kleurrijke objecten op uit schroot en puin waaraan Gaza, na vier oorlogen binnen tien jaar, geen gebrek heeft.

‘Ik wil de inwoners van Gaza iets moois bieden, om ze een beetje vrolijker te maken in een plaats vol duisternis’, zegt Sarhan (42) terwijl hij de laatste hand legt aan een 7 meter hoog standbeeld in zeegroen met, in roze, het woord Palestina. Ondertussen houdt hij toezicht op hoveniers die een parkje aanleggen rondom het beeld. Ook groenvoorzieningen zijn schaars in Gaza.

‘Dit is mijn tweede kunstwerk in de grauwe publieke ruimte’, zegt Sarhan. Zijn eerste, een kleurrijke vuurtoren aan de haven, vervaardigd uit bedrijfsafval als aluminium en plastic, dateert van 2016. Hij bouwde eraan met een groep ingenieurs, bevriende kunstenaars en vrijwilligers. Flanerende ­Palestijnse jongeren maken er nu graag selfies.

Eerdere legde Sarhan in tekeningen en foto’s het leven vast in de vluchtelingenkampen van Gaza. Dat zijn geen tentenkampen, maar armoedige en overbevolkte woonwijken. Het vraagstuk van de vluchtelingen staat nu al wekenlang centraal in Gaza, waar tienduizenden demonstranten de terugkeer naar het voormalige Palestina, nu Israël, eisen – en tientallen dat met de dood moesten bekopen door toedoen van Israëlische schutters aan de grens. Tijdens de laatste protesten vielen er vrijdag ten minste veertig gewonden.

Nu richt Sarhan zich op beeldende kunst. Onder het motto ‘De ruimte om ons heen is beperkt, onze ideeën kennen geen grenzen’ opende hij met twee andere kunstenaars de galerie voor moderne kunst Shahabek (‘ramen’). Binnen het driemanschap ontwikkelde Sarhan het idee om oorlogspuin te gebruiken voor standbeelden.

‘Ik gebruik materiaal dat niet gerecycled kan worden voor andere doeleinden, zoals de bouw van huizen of de aanleg van straten’, zegt hij, haast verontschuldigend. Ook verwerkt hij bedrijfsafval ‘waar niemand meer iets aan heeft’.

Yasser Arafat

Het was even wennen voor de inwoners, vertelt Sarhan. En de machthebbers van de fundamentalistische Hamas-beweging moeten er weinig van hebben. ‘Kunst op straat is een nieuw concept hier. Maar tot dusverre heeft niemand het me moeilijk gemaakt.’ Op financiële steun van de overheid hoeft hij alleen niet te rekenen, Sarhan is aangewezen op buitenlandse sponsors, zoals het Franse culturele instituut in Gaza.

Zijn werk is een verademing in de straten van Gaza-stad, die zijn vergeven van metershoge muurschilderingen van wijlen Yasser Arafat, de Palestijnse leider, en Hamas-strijders met anti-­raketwapens op hun schouder. Daartussen prijken portretten van martelaars, veelal jonge Palestijnen die door Israëlisch geweld zijn omgekomen.

Sarhan, die zijn kunstopleiding in Gaza begon en voltooide aan de faculteit interculturele studies van een Amerikaanse universiteit, gaat in zijn werk niet voorbij aan het geweld. In fotoboeken, installaties en op schilderijen komen de effecten nadrukkelijk voorbij. Een jongetje kijkt op een zwart-witfoto door een kapotgeschoten ruit. Tal van foto’s zijn gemaakt in de vissershaven die tijdens de oorlogen tussen Hamas en Israël zwaar gehavend werd. Zijn boek Gaza Lives bevat ook foto’s van ­lachende en dansende kinderen, handwerkers, en opmerkelijk veel flora en fauna: bloemen, vogels, vlinders. ‘De natuur hier is prachtig, maar je moet er wel oog voor hebben.’ Het is geen verwijt aan de inwoners van Gaza: ‘Die zijn vooral bezig met overleven.’

Een van zijn laatste fotoboeken is grimmiger, zoals de titel War Game al doet vermoeden. Hij plaatste miniatuursoldaten en tanks op de restanten van gebombardeerde woningen. Ze overzien de ravage die oorlog heeft aangericht. ‘Overal ter wereld spelen kinderen met soldaatjes. Toen ik jong was, tijdens de eerste intifada (de Palestijnse volksopstand die in 1987 begon, red.), noemden we het spel ‘Joden en Arabieren’.’

Naar Malta

War Games verscheen kort na ‘de ongelooflijke oorlog’ van 2014, die meer dan 2.200 Palestijnen, onder wie honderden kinderen, het leven kostte. ‘De kinderen die met houten geweertjes speelden, hebben nu een echt geweer in hun hand om ons gebied te beschermen en ons land te bevrijden’, schrijft Sarhan in het boek.

De kunstenaar is een bevoorrecht man in Gaza: hij mag de door Israël en Egypte afgegrendelde kuststrook af en toe verlaten, in tegenstelling tot de meesten van de 2 miljoen inwoners. Sarhan exposeerde in Arabische staten en westerse landen als de VS, Groot-Brittannië en Spanje. Later dit jaar gaat hij naar Malta, voor een project rondom immigranten dat hij met andere kunstenaars wil uitvoeren: ‘De wereld is groter dan Gaza.’ Sarhan kan zich relatief vrij bewegen omdat hij voor een VN-organisatie werkt.

In Gaza begeleidt hij dit najaar jonge kunstenaars. Andere trainers zijn afkomstig uit Jordanië, Frankrijk, Groot-Brittannië en Dubai. Sarhan, met een glimlach: ‘Alles gebeurt per Skype’. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.