Kunst heeft in Kiev nog zin

Een opening van een middelgrote expositie van hedendaagse kunst in Arnhem. De curator houdt een keurig praatje, een aantal oudere dames keuvelt, slechts een deel van de tien kunstenaars is aanwezig en twee journalisten hebben hun blocnootje in de aanslag....

Merlijn Schoonenboom

Dezelfde expositie stond begin april in Kiev, Oekraïne, in het Center for Contemporary Art (CCA), het enige niet-commerciële centrum voor hedendaagse kunst in deze stad van tegen de drie miljoen inwoners. Daar deden zich heel andere taferelen voor.

Zes landelijke cameraploegen en negentien krantenjournalisten verdrongen zich om de Arnhemse curator Mirjam Westen. De tien kunstenaars werden één voor één op televisie geïnterviewd. Met vijfduizend bezoekers in één maand, onder wie veel jongeren, werd Turbulence in het CCA in Kiev de best bezochte tentoonstelling in jaren.

Het begint de laatste jaren op gang te komen, de uitwisseling van exposities tussen Oost-en West-Europa. Logisch ook, de culturele uitwisseling wordt nu pas mogelijk omdat deze hand in hand gaat met het verkennen van de economische markt: er zijn dus sponsors.

Soms levert de kunstexport voorspelbare reacties op, maar soms is er plotseling succes, en dan wordt het interessant. Want waarom slaat Nederlandse hedendaagse kunst in Kiev aan?

Natuurlijk, de kunstwerken die Mirjam Westen van het Museum voor Moderne Kunst in Arnhem op uitnodiging van het CCA samenbracht vormen een aangename eenheid. Behalve Aernout Mik zijn het nog net niet gearriveerde dertigers als Klaar van der Lippe, Vanessa Jane Phaff, Sara Blokland.

Opvallend grote thema's zitten er in deze kunst. Saskia Olde Wolbers zuigt je mee in een hallucinerend droombeeld op video, de gezusters L. A. Raeven tonen hun uitgemergelde lichamen in een lege ruimte met omgevallen glazen, in Rudelius'video 'the highest point'vertellen vrouwen onopgeschmukt over hun 'favoriete standje', en Amie Dicke knipt fotomodellen tot een skelet van stroperige draden.

Toch kan je dat vanuit Nederlands oogpunt zeker niet 'turbulent'noemen. Niets is rauw of expressief, het is eerder onderzoekende, reflectieve kunst.

Steeds worden herkenbare situaties uit de werkelijkheid zorgvuldig gestileerd of subtiel gemanipuleerd. Dat lijdt soms tot een beladen atmosfeer vol ingehouden spanning, maar het is daardoor soms ook enigszins voorspelbaar kritisch.

Als regionale kranten een bron van de communis opinio zijn, voelde men in Kiev Turbulence echter als 'hectisch', 'opschudding', en zelfs shockerend. Waarom? Om de expliciete seksgesprekken? Maar Kiev is de stad waar de Rus Oleg Kulik regelmatig vertoeft, de kunstenaar die zich ooit op de Biënnale in Venetië door een bouvier liet nemen.

Nee, de kunst uit Nederland – het land van 'Rembrandt en tulpen'zoals een krant schreef – vulde een leemte op. De leemte van een 'naar kunst hongerende'stad, verklaart curator Mirjam Westen.

Het CCA heeft het doel 'nieuwe ideeën in Kiev te introduceren', vertelt CCA-curator Olesya Ostrovska: 'De technieken die in Turbulence worden gebruikt – video en fotografie – worden hier ook het meest gebruikt, maar de thematiek is nog schaars. De kunstenaarssnijden onderwerpen aan die hier urgent zijn.'

En inderdaad: ondanks de uiteenlopende kunstwerken benadrukten de kranten vooral dat de kunstenaars de invloed van de massamedia onderzoeken op de schoonheidsstandaard en de stereotypen die mannen van vrouwen hebben. De één noemde dat 'te persoonlijk', de meesten noemden het 'kunst met een boodschap', of zelfs 'een heldere zon op een donkere dag'.

Met andere woorden: men vindt in Kiev dezelfde thema's interessant, maar er waren daar nog geen kunstwerken over gemaakt. Een oorzaak hiervoor hebben de kranten ook. Verreweg de meeste conceptueel werkende kunstenaars in Kiev blijken mannen te zijn, en negen van de tien getoonde kunstenaars zijn vrouw.

En dus is de Nederlandse kunst opeens benoemd als 'female art', en daarmee ook de 'female voice'in de kunst, een geluid dat men, aldus Ostrovska, in Kiev niet genoeg hoort.

Zoals een bezoekster in het gastenboek had geschreven: 'Deze tentoonstelling is schokkend voor mijn ogen. De dingen die hier te zien zijn, gebeuren ook binnen in mij. Deze tentoonstelling is voor meisjes die hun angsten willen overwinnen. You are the best.'Mirjam Westen: 'En dan weet je ook weer waarom je het doet. Kunst heeft daar nog zin.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden