Kunst als blikseminslag

Zelf was hij bescheiden en teruggetrokken, maar Walter De Maria's buitenkunst hakte er bij de toeschouwers in.

Het kunstwerk behoort tot het allerbeste dat de kunststroming Land Art heeft voorgebracht, hoewel maar weinigen het ooit in het echt zullen hebben bezocht: The Lightning Field (1977) van de Amerikaan Walter De Maria. Een bizar kunstwerk in een al even bizarre omgeving: in het uitgestrekte, dorre landschap van New Mexico, Amerika, staan vierhonderd roestvrijstalen speren als een uitvergroot spijkerbed met een oppervlak van een mijl bij een kilometer.


De Maria koos voor die omgeving omdat het statistisch gezien het gebied was met de grootste kans op onweer. Inderdaad: wie de foto's onder ogen krijgt van hoe de bliksem in een van de glanzende palen slaat, is overtuigd van de spectaculaire locatie. Zelf bezocht ik het 'bliksemveld' ooit in een wolkenloos weekeinde. Ook mooi. Hoe precies op het moment van zonsopgang of zonsondergang de zonstralen, scherend over het voor de rest donkere landschap, de speren in vuur en vlam lijken te zetten.


Afgelopen donderdag stierf Walter De Maria, 77 jaar oud, waarschijnlijk ten gevolge van een beroerte. Hij laat een uiterst krachtig, maar bescheiden oeuvre na. Wellicht conform zijn eigen karakter: verlegen en teruggetrokken. Er zijn weinig foto's van hem bekend en de kunstenaar liet zich nauwelijks interviewen. Hij werd in 1935 geboren in een niet-artistiek milieu: zijn ouders waren de uitbaters van een lokaal restaurant.


Komt bij dat hij buiten zijn kunstenaarsschap grote interesse had in muziek: piano en slagwerk. Al tijdens zijn studie geschiedenis aan de University of California in Berkeley nam hij deel aan happenings en theatrale producties in San Francisco en drumde hij in de band The Primitives van John Cale en Lou Reed, voorloper van The Velvet Underground.


Halverwege de jaren zestig, rond zijn 30ste, vond De Maria uiteindelijk zijn stijl: minimale sculpturen die in de buitenlucht getoond moesten worden of die naar het landschap verwijzen. En die, niet onbelangrijk, door hun materiaalgebruik en grote omvang een fysieke uitwerking op de bezoeker moesten hebben. Het maakte hem tot een van de belangrijkste vertegenwoordigers van de Land Art, naast zijn Amerikaanse collega's Michael Heizer, Richard Serra, Robert Smithson en Robert Morris, en de Nederlanders Jan Dibbets en Marinus Boezem.


Zijn eerste proeve was een met zand gevulde galerie in München in 1968. In hetzelfde jaar maakte hij zijn Mile Long Drawing: twee parallelle lijnen van een mijl die hij op de gortdroge vlakte van de Mojave Desert trok. Het eindigde met een serie metaalsculpturen, zoals zijn Apollo's Ecstasy uit 1990, waarmee de kunstenaar deze zomer nog furore maakte op de Biënnale van Venetië. Op de hoofdtentoonstelling in de Arsenale liggen twintig bronzen staven uit de collectie van het Stedelijk Museum in Amsterdam te glimmen. Uit die serie heeft ook het Museum Boijmans Van Beuningen een omvangrijk werk van de Amerikaan: Computer Which Will Solve Every Problem In The World. 75 roestvrijstalen staven die De Maria in 1984 speciaal voor de grote Bodonzaal maakte.


Zijn buiten-museale werk is nog steeds te bewonderen. In New York is aan de Wooster Street zijn New York Earth Room te bezoeken (een remake van de galerieruimte in München), gevuld met een half meter donkerbruine aarde, speciaal behandeld zodat er niets in kan groeien. In Kassel voor het Fridericianum Museum glanst een schijfje koper in het plaveisel: de bovenkant van zijn Vertical Earth Kilometer. Een staaf koper, met de lengte van precies een kilometer, die De Maria voor de Documenta van 1977 in de grond liet drillen. En natuurlijk zijn imposante Lightning Field dat onlangs is gerenoveerd. En waarin het de moeite meer dan waard is, na reservering, een etmaal te toeven. Met hopelijk een flitsend onweer.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden