Kunnen zijn die je wilt zijn

De emoties liepen hoog op in de PvdA. Nebahat Albayrak is echter blij met de uitkomst van het integratiedebat. 'Voor de PvdA maakt de vrijblijvendheid plaats voor wederkerigheid, zonder dat de multiculturele samenleving geweld wordt aangedaan.' Maar het politieke klimaat in Nederland bevalt haar allerminst....

Het was na de aanslagen van 11 september 2001 alsof Nebahat Albayrak, Tweede-Kamerlid voor de Partij van de Arbeid, in een ander land terechtkwam. 'Ik had het idee dat het Nederland dat ik kende, waarin ik me veilig en thuis voelde, nooit op grote schaal gehoor zou geven aan de oproep van Fortuyn. V11 september ben ik me er nooit zo van bewust geweest dat het allemaal zo fragiel was. Fragiel bleek niet alleen de politiek, die de problemen had laten dooretteren en ze vervolgens als een boemerang terugkreeg. Fragiel bleek vooral de multiculturele samenleving, het geloof in pluriformiteit, het geloof dat je jezelf kunt zijn, ongeacht je afkomst of je positie.'

Albayrak, 35 jaar geleden in Turkije geboren, maar getogen in Rotterdam, heeft het over de 'mainstream moslim', de gewone gelovige die niks radicaals heeft, maar die na 11 september wordt afgeschilderd als iemand die in een westerse democratie nooit zijn plaats zal kunnen vinden.

'Het is gek opeens je hele werkelijkheid ontkend te zien worden. Niet alleen die van mij, maar die van duizenden mensen. V11 september was ik niet meer of minder moslim dan ik nu ben, maar ik hoefde het nooit te zeggen! Ik heb een heel individuele beleving van m'n geloof. Het ging niemand ene donder aan! Het feit dat je je moet verklaren, is veelzeggend. Nu ben ik in een situatie beland waarin ik het absoluut wel wil zeggen. Ik wil de vanzelfsprekendheid benadrukken. Het is een deel van mij en de mensen moeten dat weten. Want de suggestie is: die is zo goed geegreerd, dat kan geen moslim zijn. Walgelijk!'

Het is vooral het 'curieuze koppel' van de VVD, Geert Wilders en Ayaan Hirsi Ali, dat deze suggestie aan de man brengt, constateert Albayrak. 'Hun boodschap is: niet-Westerse migranten zijn niet welkom, want de islam kan niet samengaan met democratie. Mensen als ik kunnen niet bestaan. Het is pure uitsluiting en totaal anti-liberaal. Het gaat volledig voorbij aan de emancipatie van mensen die allang een onderdeel van Nederland zijn.'

N

ebahat Albayrak opent, aan de vooravond van het grote integratiedebat in de Tweede Kamer over het rapport van de parlementaire enqucommissie-Blok, de tegenaanval. Te lang heeft het migratievraagstuk de aandacht afgeleid van wat in haar ogen veel urgenter is: de integratie van migranten die al in Nederland zijn.

'Dit kabinet meent dat het met de inburgering vanzelf goed komt, als de grenzen maar op slot gaan. Gaat dit kabinet Rotterdam helpen? Krijgen de grote steden meer armslag? Ik dacht het niet! Er wordt alleen maar bezuinigd op alles wat participatie van migranten kan bevorderen.'

Ze was er niet gerust op dat haar eigen PvdA trouw zou blijven aan wat per definitie de sociaal-democratische missie is: het emanciperen van de zwakke groepen en het bevorderen van de pluriformiteit van de samenleving. In de fractie liepen de emoties de afgelopen maanden hoog op, net als in de commissie-Patijn, die gisteren rapporteerde over het integratiebeleid van de PvdA.

In de partij speelt ze een bemiddelende rol tussen partijgenoten 'die de allochtonen met rust willen laten - wat slecht is voor hun emancipatie' en anderen 'die eenzijdig de problemen op de migranten zelf afwentelen'. Ze is 'trots' op het resultaat. Want voor de PvdA maakt de vrijblijvendheid plaats voor wederkerigheid, zonder dat de realiteit van de multiculturele samenleving geweld wordt aangedaan.

Albayrak: 'Aan zowel de migranten als aan de samenleving worden eisen gesteld om van de inburgering een succes te maken. Tegelijkertijd keert de partij zich tegen de generaliserende opmerkingen over migranten als probleemgevallen. Sociaal-democraten mogen van mij nooit denken dat ze klaar zijn met de emancipatie en de multiculturele dimensie is daar anno 2004 een ongelofelijk belangrijk element in. Vandaag de dag zijn migranten onze hard core achterban! Het is de emancipatie van deze mensen voor wie wij zijn opgericht. Ik wil dat ze op individueel niveau kunnen ontstijgen aan de achterstand van hun groep.' Ze kwam in 1998 in de Tweede Kamer en stootte in sneltreinvaart door naar de top van de fractie. Bij de laatste verkiezingen vergaarde ze bijna 70 duizend voorkeurstemmen, van Turken en Marokkanen, maar ook van witte Nederlanders. Als woordvoeder asielzaken werd ze meteen in het diepe gegooid, waarin ze zich uitstekend kon redden. Ze verkondigde het standpunt dat vluchtelingen uit SomaliKosovo, voormalig Joegoslavin Noord-Irak terug konden naar hun land - desnoods naar een andere, veilige, regio dan waar ze oorspronkelijk vandaan kwamen. Vanwege deze opvatting werd ze in het voorjaar van 2001 met de dood bedreigd en kreeg ze bewakers.

'Het was een enorme dreun. Op zo'n moment word je met de neus op de feiten gedrukt. Op een dag kan het afgelopen zijn. Ik ben me er wel bewuster van geworden dat het grootste goed wat wij hebben de ware democratie is. Dat je nooit weggezet mag worden. Democratie is voor mij: kunnen zijn wie je wilt zijn, zonder enige terughoudendheid. Die vanzelfsprekend lag op dat moment aan diggelen.'

Kunnen zijn wie ze wil zijn, wil voor Albayrak zelf zeggen: Turks en Nederlands tegelijk, moslim en sociaal-democraat tegelijk, gencipeerd, geen zielige allochtoon en al helemaal niet wat ze noemt het 'ik-word-gediscrimineerd-type'. Want de meerderheid van de mensen die hier 'zoals ik toevallig terecht zijn gekomen', leven in een werkelijkheid die helemaal niet met problemen gepaard gaat.

'Toen ik bij Binnenlandse Zaken ging werken met hoge ambtenaren, viel mij bij sommigen een beperkte blik op. Mensen die mij vroegen: helemaal Turks? Je bedoelt beide ouders? Dan zei ik: What the hell are you thinking! Alsof dat niet kan. Ze dachten dat ik als ik naar Turkije ging, ik daar met een hoofddoek moest lopen. Toen kreeg ik steeds sterker de behoefte te laten zien dat het type mens dat ik ben, al heel normaal was. Niet meer de uitzondering, maar de regel.

'Ik besloot dat ik de politiek in moest gaan. De Tweede Kamer is een plek waar de hele samenleving je kan zien. Ik wil laten zien dat dit de toekomst van Nederland is. Wij zijn Nederland! De islam zal een plek krijgen in Europa, in een democratisch Europa dat gebaseerd is op gelijkwaardigheid tussen mannen en vrouwen. We hebben geen keus.'

A

lbayrak omschrijft haar bestaan als een politiek dubbelleven. 'Voor de Turkse gemeenschap hier was mijn Kamerlidmaatschap een enorme opsteker. Het zou doodzonde zijn als ik had gezegd: spreek me niet aan op dat stuk van mijn identiteit, want ik wil me bewijzen ten opzichte van de Nederlanders. Voor de politieke bewustwording van Turken in Nederland is het van groot belang iemand te zien die serieus wordt genomen, die het in de partij goed doet.

'Het is ook in fysiek opzicht een dubbelleven. Ik heb enorm veel contacten, door alle lagen. Maar het bevorderen van die participatie betekent wel dat je bijna nooit nee mag zeggen als er een beroep op je wordt gedaan. Zondags en 's avonds ben ik meestal bezig met de Turkse gemeenschap. Ik ontvang etnische groepen in de Tweede Kamer. Met tranen in hun ogen realiseren ze zich: verrek dit is ook ons land! Een oude man kwam in Deventer op me af, kuste me op mijn wangen en zei: ik kan nu vredig sterven. Ik vroeg: hoezo? Hij zei: de toekomst van mijn kleinkinderen is wel aan dit land toevertrouwd. Het feit dat we hier horen, zat er zo diep in. . .Nou ja, hoe anders is het nu!'

De boodschap die Nebahat Albayrak voor de Turken heeft is simpel: jullie horen erbij en gedraag je dan ook als zodanig. Ga niet zitten jammeren, maar denk na en los je eigen problemen op. Leef bewust, kies bewust voor de toekomst. Kijk niet op tegen autoriteiten, wees niet bescheiden, maar wees assertief.

Ze is ervan overtuigd dat de Turkse gemeenschap 'ongelofelijk hard' aan het veranderen is. De vele organisaties die de Turken hier kennen, 'zullen de boot missen als ze zich traditioneel blijven vastklampen aan de Turks-politieke agenda en aan de Turks-religieuze scheidslijnen'. Ze ziet met voldoening oudercomit opkomen die het slechte onderwijs aan hun kinderen niet meer pikken. Studentenorganisaties die feestvieren met Turkse muziek, maar ook huiswerkklassen voor scholieren organiseren.

Hebben moslimsjongens het moeilijker met emanciperen dan meisjes?

'Het zijn de moeders die de jongens opvoeden. Traditionele patronen worden voor een belangrijk deel in gezinnen in stand gehouden. Ook daar is de emancipatie van de vrouw de sleutel. Het zijn de moeders die maken dat meisjes al heel snel volwassen moeten worden en verantwoordelijkheden moet dragen, terwijl de jongens hun goddelijke gang kunnen gaan. 'Jongens emanciperen zich minder snel dan meisjes. Zullen eerder een partner uit Turkije halen dan meisjes. Wat voor mij het allerbelangrijkste is dat jongeren een eigen keus maken. Dat heeft met onderwijs te maken, met verbreding van je horizon, je eigen toekomstverwachtingen scheppen.'

En met de huwelijksmarkt. Kijken de meisjes de Turkse jongens niet meewarig aan?

'Dat komt zonder meer voor, maar de groep die onderling huwt is enorm aan het toenemen. Vergeet niet hoe kort de migratiegeschiedenis is. Velen hebben directe banden met het land van herkomst. De kans dat je daar iemand tegenkomt die je leuk vindt, is ook nog gewoon aanwezig hoor! Ik sluit niks uit. Het was eerst Turk hier, Turk daar. Wat je nu ziet is Turk hier, Turk hier. En ook al gemengde huwelijken. Degenen die daarvoor pleiten zijn trouwens vooral blanke mannen die met een Nederlandse zijn getrouwd. Dan heb ik iets van: dat had jij ook kunnen doen!'

Gemengde huwelijken mogen van de islam niet.

'Dat is geen levensleer. Vergeet het emancipatieproces in Turkije niet. Dat is van levensbelang voor de Turken hier. Er is veel nostalgie die gebaseerd is op het Turkije van veertig jaar geleden. Er zijn veel meer vrouwen in hoge ambtelijke functies in Turkije dan in Nederland. De gelijkheid van mannen en vrouwen is niet iets westers, dat is universeel. Door te hameren op tegenstellingen westers - niet-westers, autochtoon - autochtoon, kruipen mensen in hun schulp.'

Hebben de imams invloed?

'Op een deel van de gemeenschap wel. Maar de generalisering die we de laatste twee jaar als een stortvloed over ons heen hebben gekregen, is dat de migrant uit Marokko en Turkije aan de leiband van de moskee loopt. Voor heel veel mensen is de moskee gewoon een plek waar ze aan individuele geloofsbeleving doen. Het is niet zo dat iedereen meteen zijn dochter van veertien een hoofddoek ombindt als hij uit de moskee thuiskomt. We hebben het in Nederland nooit zo nauw genomen met de handhaving. Marokkaanse crimineeltjes? Dat zijn ettertjes die je meteen een pak slaag moet geven als ze zich misdragen. Aanzetten tot haat in de moskee? Discriminatie? Maak er veel meer werk van.'

Waar het hart van Albayrak van breekt, is het lot van de generatie van haar ouders. 'Dat is een hele tragische generatie. Die het leven uitgesteld heeft, in de hoop op een beter leven in Turkije - zonder dat dat leven ooit gekomen is. Een droom die ze nog steeds niet kunnen opgeven.'

Maar ze konden niet terug...

'Door mij! Door hun kinderen! Door het feit dat ze zagen dat die een betere toekomst voor zichzelf aan het vinden waren. Het onderwijs hier, werk, toekomst, maar ook de moderne cultuur. Ze konden niet meer verwachten dat hun kinderen met hen in dat dorp in Centraal-Turkije zouden gaan wonen. De tragiek zit vooral in het persoonlijke leven. Het spaarzame, de kleding van de markt, de tweedehands meubels. Voorbereidingen op die terugkeer waar het nooit van is gekomen. Mijn moeder heeft voor al haar dochters mooie uitzetten meegenomen naar Turkije. Die pannen roesten gelukkig niet, maar ik heb er hier weinig aan!

'Het is een generatie die aan het uitsterven is. Elke week wordt er wel een kist naar Turkije overgebracht om begraven te worden. Ze moeten gelukkig oud kunnen zijn, of dat nou hier is, of in Turkije. Gun ze die paar jaar, laat ze pendelen als ze dat willen. Schaf die administratieve rompslomp bij de Sociale Dienst af. Mijn moeder is nog steeds analfabeet. Maak het mogelijk dat ze Nederlands leert, maar verbind er geen sancties aan.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden