Kunnen zij stemmen zonder hulp? 'Ik vind het heel eng, maar ik wil wel graag'

Voor de verstandelijk beperkte werknemers van Ferm Werk in Woerden is zelfstandig stemmen lastig, maar hulp is verboden. Na een oproep van de burgemeester gaat minister Ollongren de kwestie bekijken.

José, John, Aagje en Paula (v.l.n.r.) van sociale werkplaats Ferm Werk willen graag stemmen, maar komen er in het hokje soms niet goed zelf uit. Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

'Ik vind het heel eng, maar ik wil wel graag.' Paula van Brakel (38) kijkt opzij naar haar begeleider en barst in tranen uit. In een klein vergaderzaaltje van Ferm Werk, een sociale werkplaats voor mensen met een verstandelijke beperking in Woerden, snelt José de Jong (55) weg om een glaasje water voor haar collega Paula te halen. Ook Aagje Verwoerd (56) durft zonder begeleiding het stemhokje niet in. Eén keer kon ze niet stemmen omdat hulp in het stemhokje werd geweigerd. 'Dat vond ik toen heel jammer.' Want stemmen, dat willen ze graag.

Om deze stemmers te helpen, kondigde burgemeester Victor Molkenboer (PvdA) uit Woerden eerder deze week aan dat begeleiders bij de aankomende gemeenteraadsverkiezingen mee het stemhokje in mogen. Hij kreeg een storm van kritiek over zich heen, omdat hulp in het stemhokje in strijd is met de kieswet en de verkiezingen ongeldig kan maken. Na contact met het ministerie herriep hij zijn voornemen. Maar zijn oproep lijkt wel effect te hebben. Minister Kajsa Ollongren (Binnenlandse Zaken) zal 'zeer binnenkort' een brief naar de Kamer sturen waarin zij de toegankelijkheid van stemlokalen aankaart. Ook mensen met een verstandelijke beperking krijgen hierin aandacht.

'Veel verstandelijk gehandicapten kunnen wel lezen, maar je favoriete persoon vinden op een groot stemvel kan een hele opgave zijn', vertelt Conny Kooijman, directeur van de organisatie LFB voor en door licht verstandelijk gehandicapten. Dat maakt stemmen voor deze mensen erg lastig. Nederland telt zo'n 142 duizend personen met een verstandelijke beperking. Zij mogen net als elke volwassene een stem uitbrengen, maar doen dat minder vaak. Ruwweg de helft ging stemmen bij de Tweede Kamerverkiezingen tegenover 81 procent van alle volwassenen, zo blijkt uit een steekproef van het Trimbos-instituut in opdracht van het College voor de Rechten van de Mens.

Hogeschooltaal

Nu begeleiding in het hokje niet mogelijk is, proberen de begeleiders het op andere manieren. Bijvoorbeeld door het begrijpelijk maken van politieke standpunten met duidelijke filmpjes en pictogrammen. John Nijland (39) werkt twee keer per week op de sociale werkplaats en heeft moeite de 'hogeschooltaal' van politici te begrijpen. 'Soms loopt het spaak: wat houdt een partij in? Dan helpt het even met iemand te praten.' Leen Maris, coach cliëntenparticipatie bij zorgorganisatie Reinaerde, vult aan: 'Ik merk bij veel mensen met een verstandelijke beperking dat ze echt wel zelf weten wat belangrijk voor ze is. Door te stemmen heb je regie over je eigen leven.'

John stemt bij elke verkiezing zo veel mogelijk zelfstandig, maar koos daardoor wel een keer per ongeluk de verkeerde partij. Tussen alle namen en partijen kon hij in het stemhokje niet het juiste vakje vinden. 'Het slaat nergens op', zegt John. 'Mensen met een fysieke beperking krijgen nu wel hulp in het stemhokje en wij niet.'

De Kiesraad bevestigt dat alleen Nederlanders met een lichamelijke beperking onder begeleiding het stemhokje in mogen. Zo staat in de kieswet dat als personen met een verstandelijke beperking niet zonder hulp kunnen stemmen, de wetgever 'ervan uitgaat dat zij niet zelfstandig hun wil kunnen bepalen'. Wie beoordeelt dat, vraagt de Woerdense burgemeester Molkenboer zich af. 'Mijn stelling is: dat kun je niet toetsen. Als mensen laten weten te willen stemmen, dan kunnen ze dat. Ze hebben alleen soms wat hulp nodig.'

Gebrek aan begeleiding

Op de sociale werkplaats laat John zien hoe Hollandse lekkernijen als haverstro, kaneelstokjes en drop zorgvuldig worden afgewogen en in plastic verpakt. 'De producten gaan naar supermarkten in heel Europa', vertelt hij trots. Hoewel hij parttime werkt bij Ferm Werk mist John, net als veel mensen met een verstandelijke beperking, begeleiding op de arbeidsmarkt. 'Zodat mensen met een beperking op het gebied van werkgelegenheid gelijk worden behandeld.' In het kiezen van een partij is dit voor hem een belangrijk thema. Daarom stemde hij in het verleden vaak op PvdA of SP.

Laten we ze ook helpen met stemmen en dus de kieswet aanpassen, vindt burgemeester Molkenboer. 'Ik ben blij een statement te hebben gemaakt. Na een telefoongesprek met het ministerie van Binnenlandse Zaken heb ik goede hoop dat het bij de volgende verkiezingen wel is toegestaan.'

José baalt dat ze haar stempas heeft weggegooid. De ooit trouwe CDA-stemmer vindt alle politieke partijen tegenwoordig 'één pot nat', maar maakt zich toch zorgen over lokale thema's als de toekomst van de huisartsenpost in Woerden. Aagjes stembewijs ligt veilig klaar op haar kastje. Zij stemt zoals altijd op de SGP. 'Zo ben ik opgevoed.' John twijfelt nog op wie hij op 21 maart zal stemmen, maar zijn democratische plicht neemt hij zeer serieus. 'Dan heb je recht van spreken.'

Wie is het beste raadslid van Nederland?
In de aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen organiseren de Volkskrant, campagnebureau BKB en omroep WNL de verkiezing van het beste gemeenteraadslid van Nederland. Stemmen op de twaalf overgebleven kandidaten kan hier.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden