Kunnen we een comeback van de SPD verwachten?

Drie kwartier heeft Martin Schulz al gepraat, als hij midden in een zin stopt. De lijsttrekker van de Duitse sociaaldemocraten schudt zich uit z'n jasje, met grote getergde bewegingen. De vijfduizend SPD-leden die naar het partijcongres in Dortmund zijn gekomen kijken ademloos toe. 'Man, wat is het heet!'

Martin Schulz gaat op de foto tijdens het partijcongres van de SPD in Dortmund. Beeld afp
Martin Schulz gaat op de foto tijdens het partijcongres van de SPD in Dortmund.Beeld afp

Kolossaal applaus barst los, alsof Schulz zojuist iets visionairs heeft gezegd. Nu ìs het ontegenzeglijk warm in beurshal van Dortmund, broeierig warm.

De SPD-lijsttrekker raast voort. Over veiligheid ('geen luxeproduct dat alleen rijken kunnen aanschaffen'), over het krakende Duitse pensioenstelsel - een thema dat bondskanselier Angela Merkel te precair vindt voor een verkiezingscampagne. 'Gewoon arrogantie van de macht', snuift Schulz.

En weer door, van het homohuwelijk naar gelijke lonen voor vrouwen. Tachtig minuten praat Schulz, bezweet, maar zichtbaar in zijn element.

Oorlogsverklaring

Duitsland leefde met spanning toe naar dit buitengewone partijcongres van de sociaaldemocraten. Eindelijk, na een half jaar van strijdvaardige gemeenplaatsen over sociale rechtvaardigheid, zou het verkiezingsprogramma kristalhelder laten zien waar Schulz precies voor staat, waar de SPD op 24 september voor staat.

Maar het congres blijkt in de eerste plaats een oorlogsverklaring aan Merkel. Martin Schulz holde langs de punten waarop SPD en CDU van mening verschillen, in zijn hemdsmouwen, zijn onafscheidelijke rode das als banier. De aanval op Merkel is geopend, krap honderd dagen voor de verkiezingen.

Een inhaalrace moet het worden. Merkel is een stipje aan de horizon. Vijftien procent ligt de CDU in de peilingen voor op de SPD, die rond de 25 procent schommelt. Het is een percentage waarvan de PvdA niet eens durft te dromen. Maar vergeleken met drie maanden geleden, toen de SPD met 32 procent even de grootste partij was, is het diep teleurstellend.

Tekst gaat verder onder de foto.

null Beeld afp
Beeld afp

Wat er mis is gegaan? Daarover is veel gediscussieerd. In de kranten en ongetwijfeld ook onder SPD'ers. Maar in Dortmund hebben ze er niet zo'n zin in. 'We willen vooruit kijken', zegt Christoff Ittner (31), een jonge sociaaldemocraat uit Noordrijn-Westfalen. 'We willen de verkiezingen winnen.' Het kàn nog, gelooft hij. 'Kijk maar naar Frankrijk.'

Maar als hij dan toch iets moet zeggen, legt Ittner de schuld bij de media. Zij hebben de Schulzhype gecreëerd en de lijsttrekker vervolgens onophoudelijk 'gebasht'.

Merkels strategie

'Duitsers zijn na twaalf jaar Merkel niet meer gewend aan politici die écht de discussie aangaan', zegt Lukas Günther (25). Dat zegt Schulz ook. Uitgebreid nam hij de tijd om Merkels verkiezingsstrategie uit te leggen: asymmetrische demobilisatie, schijnt die te heten, het systematisch uit de weg gaan van discussies.

Op zijn eigen val reflecteerde Schulz in Dortmund niet. 'De sprong in het water was koud', zei hij vorige week in Berlijn. In Dortmund wil de hij de kou buiten de deur houden, zich laven aan de hitte en het haast koortsachtige enthousiasme van de aanwezige leden.

De partij heeft er alles aan gedaan om de sfeer op te koken. Dortmund, arbeidersstad bij uitstek, is goed gekozen. Er zijn spandoeken met 'Zeit für Schulz'. Je kunt een SPD-profielfoto laten maken. Bij het lunchbuffet voor de pers zijn alle sauzen rood.

Er zijn linnentasjes met de opdruk 'Londen Paris New York Würselen.' Würselen, het stadje waar Schulz begin jaren negentig burgemeester was, de plaatsnaam waarmee hij steeds opnieuw wil bewijzen dat hij niet alleen de Brusselse diplomatie, maar ook de zorgen van de gewone man kent.

Geheim wapen

En er is een geheim wapen. Gerhard Schröder, heet het. De man die na de dood van Helmut Kohl de laatste nog levende oud-kanselier is, komt zijn partij moed inspreken. Schröder, de man die door veel sociaaldemocraten wordt verguisd vanwege zijn rol bij het tot stand komen van de Harz IV-uitkeringen, deel van de tot op de dag van vandaag omstreden 'Agenda 2010'. De eerste belofte die Schulz deed, was het deels ongedaan maken van die agenda. In Dortmund rept Schulz noch Schröder over de Agenda 2010. Schröder wordt toegejuicht, haast nog luider dan Schulz.

En het programma? Dat wordt goedgekeurd, bijna unaniem. Slechts één gelegeerde onthoudt zich van stemming. Behalve over belastingen en pensioenen gaat het over de noodzaak van economische innovatie, over de jeugd en de toekomst. Maar heel duidelijk is het programma nog steeds niet. Het is lang, 72 pagina's en juist bij de cruciale thema's is de tekst onprecies.

Tekst gaat verder onder de afbeelding.

null Beeld afp
Beeld afp

Schulz komt nog met een korte, meer persoonlijke versie, heet het nu. Waarschijnlijk op 16 juli. En dus blijft de Duitse pers sceptisch. Weinig nieuwe ideeën, concludeert Die Zeit. 'Solide, maar solide is niet genoeg', vindt Die Welt. De SPD zwoegt in de machinekamer, maar Merkel staat op het zonnedek, schrijft Der Spiegel.

Na afloop doolt een jonge vrouw door de gangen van het beursgebouw, haar handen vol foldertjes. Judith (25), student sociaal werk uit München, valt van de ene verbazing in de andere. Ze is geen lid van de SPD, maar is met een vriendin meegekomen naar het congres omdat ze het lidmaatschap overwoog. Ze vindt dat er in Duitsland te veel sociale ongelijkheid is, en hoorde Schulz er vaak over, dus vandaar.

'Maar ik ga het niet doen. Een partijcongres waar elke discussie wordt gesmoord in applaus... is dat democratie?'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden