Column

Kunnen bestuurders hun oude macht terugpakken?

In Groot-Brittannië wordt gesproken van het Wimbledon-effect. Het land levert de faciliteiten, maar niet de spelers. Slechts een handvol Britten won de afgelopen vijftig jaar een titel op de tennisbanen van Wimbeldon.

De Britse tennisser Andy Murray won Wimbledon in 2013 en 2016. Beeld afp

Het Wimbledon-effect gold ook in het zakenleven. Dertig jaar geleden vond in Londen de big bang plaats: de complete deregulering van de kapitaal- en effectenmarkt. Binnen vijf jaar hadden Amerikaanse, Zwitserse en Duitse bankiers het heft in de City in handen genomen en waren de Britse effectenbrokers allemaal opgekocht. Later zouden ook de grote Britse bedrijven, nutsvoorzieningen, voetbalclubs en zelfs infrastructuur (havens, vliegvelden) voor een groot deel in buitenlandse handen komen. Nederland volgde.

Eén jaar na de big bang probeerde topman Pierre Vinken van Elsevier via een onvriendelijke overname uitgeverij Kluwer in te lijven. Het mislukte, maar een trend was gezet. De beurs werd jachtveld voor buitenlandse raiders als Torstein Hagen. Vakbonden, ondernemingsraden en management verloren de controle over het bedrijf ten faveure van de aandeelhouders. Of de factor arbeid legde het af tegen de factor kapitaal. Deskundigen als Morris Tabaksblat en Jean Frijns kwamen met codes die beschermingsconstructies tegen overnames verboden.

Bedrijven moesten op hun tenen lopen om hun aandeelhouderswaarde te maximaliseren, omdat ze anders zouden worden opgepeuzeld. Als de aandeelhouderswaarde achterbleef bij de intrinsieke waarde was ieder beursfonds overnameprooi.

Topmanagers moesten naar het pijpen van de aandeelhouders dansen, waarvoor ze werden gecompenseerd met opties en bonussen. Bij veel bedrijven werd op een lichtkrant bij de balie continu de beurskoers vermeld. Hier werd het succes aan afgemeten.

Het betekende dat bedrijven gedwongen waren tot hoge dividenden en aandeleninkoop, waardoor ze minder uit eigen middelen konden investeren. Wie overnemers wilde afschrikken moest vooral veel schulden maken. Het dieptepunt was de mega-overname van ABN Amro vlak voor de kredietcrisis van 2008. Maar ook na dit debacle kwam het overnamecircus niet tot stilstand.

Voormalige paradepaardjes als KLM, Hoogovens, Numico, TNT Express en Gist-Brocades zijn verdwenen uit de AEX-index. Exotische namen als Gemalto, Altice, ArcelorMittal en Galapagos zijn daarvoor in de plaats gekomen.

Duidelijk is dat de macht van de kapitaalverschaffers is doorgeschoten. Het dwingt managers op korte termijn te denken. Het is een van de keerzijdes van de mondialisering waarop populistische nationalisten kunnen scoren.

Herna Verhagen van PostNL is een van de eersten die weer een keer de hakken in het zand zet en zich ondanks de hoge prijs niet meteen overgeeft aan de aandeelhouders. Het zou mooi zijn als ze het Wimbledon-effect tenminste in Nederland kan keren.

Reageren? p.dewaard@volkskrant.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden