Kun je wel voorkomen dat bootvluchtelingen verdrinken op zee?

De Italiaanse reddings-operatie Mare Nostrum kan niet voorkomen dat er nog steeds bootvluchtelingen omkomen. Integendeel, de crisis wordt intenser.

ROME - Giftige stoffen uit de motor kwamen de overvolle boot binnen. De vluchtelingen op weg naar Europa wilden naar buiten rennen om adem te halen, maar werden bruut neergestoken en overboord gegooid. Op die manier zijn volgens de Italiaanse politie vorige week zeker 130 bootvluchtelingen omgekomen. Misschien zelfs 181, zoals de overlevenden zelf zeggen.

Het is een van de vele incidenten op de Middellandse Zee waarbij bootvluchtelingen overlijden. Vorig jaar zette Italië de reddingsactie Mare Nostrum op om te voorkomen dat zoveel migranten zouden sterven. Toch zijn dit jaar al meer dan 800 bootvluchtelingen overleden tijdens de overtocht van Noord-Afrika naar Europa. 260 daarvan stierven in de afgelopen tien dagen, maakte de VN-Hoge Commissaris voor Vluchtelingen António Guterres donderdag bekend. Er zaten zwangere vrouwen tussen en baby's, blijkt uit de verhalen van de vluchtelingen. 'De mediterraanse crisis is intenser aan het worden', zei Guterres.

Mare Nostrum was een reactie van de Italianen op de bootramp van 3 oktober vorig jaar met 366 slachtoffers. Met 920 militairen, verscheidene fregatten, helikopters en patrouilleboten speuren de Italianen sindsdien de Middellandse Zee af op zoek naar migrantenboten die mogelijk in gevaar zijn. De operatie kost maandelijks 9 miljoen euro en toch komen nog steeds honderden migranten om. Hoe kan dat? En kun je eigenlijk wel voorkomen dat de bootmigranten verdrinken?

Er kunnen in ieder geval meer levens worden gered als Europa de Italiaanse missie zou ondersteunen, denkt Carlotta Sami van de VN-commissie voor vluchtelingen UNHCR. 'Er is versterking nodig', zegt ze, 'want de condities waarin we de migranten aantreffen op de boten verslechteren. De boten zitten overvol. Op sommige zitten wel 700 of 750 personen. Vluchtelingen hebben ons verteld dat ze zich bij het instappen al realiseerden dat de boot zou zinken omdat hij te vol zat. Maar toen ze wilden uitstappen, werden ze geslagen en verwond.'

Niet alleen mensenrechtenorganisaties klagen over het gebrek aan Europese inzet, ook de Raad van Europa heeft een kritisch rapport uitgebracht over het te hoge aantal doden op de Middellandse Zee. Dit jaar is het aantal vluchtelingen dat de overtocht waagt veel groter dan in voorgaande jaren. Tussen de meer dan 75 duizend migranten die volgens de UNHCR aankwamen in Italië, Malta, Spanje en Griekenland zaten 11 duizend kinderen. Het merendeel is vluchteling uit bijvoorbeeld Syrië, Soedan of Eritrea en krijgt na aankomst asiel in Europa. 'Het zijn er veel meer dan vroeger, maar het zijn nog altijd veel minder asielzoekers dan andere, veel armere landen opvangen', zegt Sami. Ze moeten bovendien eerst de reis overleven. Sami: 'Europa zou veel meer moeten doen.'

undefined

Aanmoediging

Niet iedereen is het daar mee eens. Rechtse partijen zien in de vele doden die op Sicilië aan land worden gebracht juist het bewijs dat een missie op zee geen zin heeft. De reddingsmissie moedigt mensen aan om te komen, stelt Berlusconi's Forza Italia. Volgens de xenofobe Lega Nord-partij is de 9 miljoen euro die de missie maandelijks kost vooral een fijn zakcentje voor mensensmokkelaars. 'Iedereen snapt dat er meer boten bij komen als je mensensmokkelaars moeite bespaart en de garantie geeft ze halverwege op zee te komen halen', zei partijleider Matteo Salvini onlangs tegen Italiaanse journalisten. Dankzij Mare Nostrum kunnen de smokkelaars zelfs goedkopere boten deze kant opsturen, betoogt Salvini.

Voor een deel heeft hij gelijk, zegt Marieke Wissink van de universiteit van Maastricht. 'Met zo'n reddingsoperatie hoeven smokkelaars minder te doen, maar of migranten naar Europa komen, hangt meer af van hun thuissituatie dan van een missie op zee.'

Wissink onderzoekt de keuzes van Afrikaanse migranten op weg naar Europa en denkt dat zelfs een extra grote missie niet kan voorkomen dat migranten sterven. 'Zo'n missie is bovendien geen oplossing voor de lange termijn', zegt ze. 'Het is dweilen met de kraan open, want zolang Europa een repressief grensbeleid voert, blijven mensen de riskante reis maken. Als Nederland maar 250 Syriërs opvangt, proberen die mensen op eigen kracht een veilig land te bereiken. Het zou beter zijn om te voorkomen dat mensen over zee reizen, bijvoorbeeld door een minder strikt beleid in te voeren voor familiehereniging en te zorgen dat asielaanvragen vanuit het thuisland kunnen worden ingediend. Maar Europa stelt grenzen boven mensen.'

Zwak, vinden de ngo's. Als je zegt dat Syriërs recht hebben op asiel mits ze de Russische roulette van de gevaarlijke reis op zee overleven, is dat gebrek aan politieke wil.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden