Feiten voor bij de borrelBijstand

Kun je wel rondkomen van een bijstandsuitkering?

Voor de gemiddelde bijstandsontvanger is een gratis tas boodschappen soms echt nodig. Want de bijstand blijkt vaak maar nét voldoende te zijn.

Dat een vrouw in de bijstand ruim 7.000 euro moet terugbetalen omdat haar moeder hielp met de wekelijkse boodschappen, leidde deze week tot verontwaardigde reacties van Kamerleden. De vrouw had dit moeten melden aan de gemeente waar ze woont, oordeelde de rechter.

Net als in de toeslagenaffaire toont de overheid zich hier niet barmhartig, vindt Eppo Bruins van de ChristenUnie. Kamerleden van de PVV en SP zijn het met hem eens. Hoeveel geld krijg je eigenlijk in de bijstand? Kunnen mensen er wel van rondkomen? En wie maken er in Nederland gebruik van dit vangnet?

Allereerst: ‘de bijstand’ bestaat niet, daarvoor lopen de uitgekeerde bedragen te veel uiteen. Het maakt uit hoe oud een bijstandsgerechtigde is, of er kinderen zijn en uit hoeveel volwassenen het huishouden bestaat. Zo ontvangt een alleenstaande ouder van 18 slechts 261 euro per maand, want de (groot)ouders zijn wettelijk gezien nog financieel verantwoordelijk. Een stel met kinderen krijgt zo’n 1.500 euro per maand.

Dat is niet genoeg om van rond te komen, was in november de conclusie van een onderzoek van het Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting (Nibud). Het is voor 18-jarigen onmogelijk om bijvoorbeeld zelfstandig te wonen met de uitkering. Gezinnen met twee of meer kinderen komen volgens hen maandelijks zeker tientallen euro’s tekort. Ook voor veel andere bijstandsgerechtigden is het maandelijkse bedrag dat ze krijgen simpelweg niet genoeg, aldus het instituut.

Het aantal kinderen met ouders in de bijstand dat opgroeit in armoede is aanzienlijk: in 2017 waren het er 105 duizend. Zij komen uit gezinnen die arm zijn volgens het niet-veel-maar-toereikendcriterium. Kleine extra’s, zoals een lidmaatschap van de sportvereniging, kunnen ze dan nog net betalen.

Maar zelfs die kleine extra’s zijn voor sommige families niet weggelegd. Neem een gezin met twee kinderen ouder dan 12 jaar, dat heeft inclusief toeslagen een maandbudget van 2.463 euro, blijkt uit een berekening van het Nibud. Het grootste deel daarvan zijn ze kwijt aan vaste lasten, zoals huur en zorgverzekeringen. Ook andere noodzakelijke uitgaven zoals kleding, voedsel en onderwijs drukken flink op het besteedbare bedrag. Het gezin houdt dan nog zo’n 100 euro over. Voor extra’s en onverwachte uitgaven zoals uitjes, verjaardagen en sporten is geen ruimte. Als dit wel wordt meegerekend, komt het gezin gemiddeld al snel 170 euro per maand tekort. 

Veel gemeenten hebben aanvullende budgetten voor gezinnen die in nood komen, maar juist families waar de problemen groot zijn, weten vaak de weg niet in de bureaucratie. Het is dan ook niet voor niets dat veel mensen met een bijstandsuitkering geregeld naar de voedselbank gaan. Gemeenten gedogen dat over het algemeen.

Het Nibud waarschuwt dat zonder een verhoging van de bijstandsuitkering veel Nederlanders in geldproblemen komen. Nu mensen het door de coronacrisis financieel zwaarder hebben, is dat probleem alleen maar urgenter geworden.

Dat is in lijn met recente cijfers, waaruit blijkt dat, na jaren van daling, het aantal bijstandsuitkeringen in 2020 licht is gestegen naar 410 duizend. In de voorgaande drie jaar daalde dat aantal nog van 440 duizend naar 407 duizend in 2019. Het werkelijke aantal mensen dat moet rondkomen van de bijstand ligt overigens nog een stuk hoger, omdat uitkeringen per huishouden worden toegekend en niet per persoon.

Vooral tijdens de eerste lockdown nam het aantal uitkeringsgerechtigden snel toe. Veel jongeren die in het tweede kwartaal in de bijstand terechtkwamen zijn inmiddels weer uitgestroomd door werk of een opleiding. Het aantal ouderen in de bijstand stijgt al jaren, en ook in 2020 steeg het aantal bijstandsuitkeringen voor mensen boven de AOW-gerechtigde leeftijd met bijna 3.000 naar 49.500.

De strikte aanpak van bijstandsgerechtigden en de hoogte van de uitkeringen zullen onderwerp van discussie blijven. Maar kijkend naar het maandbudget van een bijstandsgerechtigde lijkt een extra tas boodschappen van moeder of een andere barmhartige samaritaan zeker geen overbodige luxe.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden