Kun je van kunstenaars verwachten dat ze buiten hun boek in feiten spreken?

Handelde schrijfster Charlotte Mutsaers nu in kinderporno of verzon ze het voor haar nieuwe 'roman'? Over feiten, fictie en interviews.

En zo ben je deze weken als nieuwsconsument ineens ingelijfd op het bureau Zedenmisdrijven, waar verklaringen en aangiften over elkaar heen buitelen. Of u maar even wilt oordelen. Heeft schrijfster Charlotte Mutsaers de verzameling kinderporno van haar overleden broer doorverkocht? Ze zei het vorige week in een interview met het Magazine. Nadat op Twitter #ophef was ontstaan over dit strafbare feit, ontkende Mutsaers het, onder meer op televisie.

Natúúrlijk had de schrijfster geen kinderporno verkocht, ze had het alleen maar gezegd uit ergernis over dat (we parafraseren) eeuwige hengelen van journalisten naar het autobiografische van een roman. Zij wilde in het gesprek 'trouw blijven aan haar roman' en het boek niet 'onttoveren' door in de publiciteit feit en fictie nauwkeurig te gaan scheiden.

Kortom: de boodschapper (interviewer Sara Berkeljon) had het weer eens gedaan.

Maar is dat ook zo?

Liegen staat vrij

Allereerst: vragen staat vrij, maar liegen ook. Je zou kunnen stellen dat iedere geïnterviewde per definitie liegt. Ieder mens heeft immers de neiging het zelfbeeld te verfraaien en smetjes te verdoezelen. Dat is niet erg: de beste interviewers weten toch een portret te maken dat de toeschouwer (en mogelijk de geïnterviewde) een nieuw beeld biedt. Maar er zijn interviewers die soms lang na publicatie ontdekten dat de gesprekspartner met wie ze intensief (soms dagenlang) hebben opgetrokken, essentiële informatie heeft verzwegen, verdraaid of ronduit heeft gelogen. Op straffe van ontmaskering.

Schrijvers hebben niet de betrouwbaarste papieren. Boudewijn Büch fabuleerde zijn halve leven bij elkaar, zo bleek na zijn dood. En had Anton Dautzenberg nou wel of niet een nier gedoneerd? Kortom: misschien kun je van kunstenaars wier roeping het is fictie te bedrijven, moeilijk verwachten dat ze buiten hun boek louter in feiten spreken. Dat laatste is wel de conventie binnen de interviewcultuur, maar die kun je ook eenzijdig doorbreken. Netjes is dat niet, fraai evenmin.

Het maakt het genre interview wel tot een hachelijke journalistieke onderneming: zeker persoonlijke zaken zijn vaak niet of nauwelijks te checken. Welke interviewer zou het trouwens in zijn botte hoofd halen om, zoals in het geval Boudewijn Büch, de dood van een kind in twijfel te trekken?

Fictie?

De uitgever bood het interview met Mutsaers bij de krant aan met 'het meest persoonlijke boek dat Charlotte ooit schreef', en 'een autobiografisch verhaal'. Berkeljon vroeg daarop per mail of het boek een roman was of non-fictie. Antwoord van Das Mag: 'Het is niet een fictief verhaal, het is waargebeurd - het leest wel als een roman', en, over de aanduiding 'roman': 'Charlotte noemt het zelf liever niet zo'.

Niet zo gek dus dat een journalist er dan van uitgaat dat wat in het boek beschreven wordt, op z'n minst in grote lijnen echt gebeurd is. Relevant is ook dat Mutsaers in het gesprek uit eigen beweging begon over de kinderporno.

Berkeljon vindt achteraf dat ze scherper had kunnen doorvragen. 'Ik had achteraf gezien moeten vragen of ze besefte dat bezitten en doorverkopen van kinderporno strafbaar is en dat ze nu dus een strafbaar feit bekende.'

Checken

Ze heeft overigens wel degelijk details gecheckt. De sekswinkel waaraan de porno verkocht zou zijn, bestaat (onder een andere naam). De bewering in het boek dat de familie Mutsaers twee 'haardpoppen' aan het Rijksmuseum had geleend, bleek te kloppen.

Toen het gesprek kwam op de breuk tussen Mutsaers en haar broer, noemde de schrijfster de kinderporno als reden. Hij was bang dat zijn verzameling ontdekt zou worden. Het gesprek ging toen over de 'echte' Charlotte en haar 'echte' broer. Geen context waarin je alle uitspraken in twijfel trekt.

Ja, het woord 'roman' staat op de achterkant van Mutsaers boek. De aanbiedingsbrochure van de uitgever noemde het 'roman'. Het stond in het persbericht. In antwoord op Berkeljon had die uitgever óók geschreven: 'Een eenduidig antwoord heb ik niet, van mij mag je het een roman noemen.' Maar wie bij het 'pluggen' van zo'n boek het persoonlijke en autobiografische gehalte benadrukt, moet niet verrast zijn wanneer een journalist dan een gesprek wil voeren over die autobiografische feiten.

Direct na publicatie liet Mutsaers per mail weten erg blij te zijn met het 'uitstekende interview'. Na de ophef lag alles ineens anders.

Als zij zo'n weerzin heeft tegen autobiografische interviews, had zij beter kunnen weigeren. Nu ze zich na afloop beklaagt over vragen naar wat waar is en wat niet, moet ze ook eens bij haar uitgever langsgaan. Die laat weten het 'misverstand' te betreuren. 'Maar we gaan niet ineens het woord 'roman' op al onze omslagen zetten.'


Post van een lezer

Lezen koppenmakers de artikelen niet?

Kop boven een artikel over Melanie Schultz van Haegen: ze wordt misschien president-commissaris. Het stuk meldt dat ze misschien president-directeur/bestuursvoorzitter wordt. Het laatste is juist.

Volgende dag: kop boven een artikel over oudere werknemers: 'Werknemers positief over ouderen.' Het artikel gaat erover dat werkgevers positief zijn. Het laatste is juist.

Lezen de koppenmakers de artikelen niet?

Jaap de Boer

Antwoord

Goed nieuws: het antwoord luidt 'ja'. Beide uitglijders vallen in de categorie 'stomme fouten'. De auteurs treft geen blaam; hun stukken gaan langs drie eindredactionele 'schijven'. Ooit hadden deelredacties een 'eigen' gespecialiseerde eindredacteur, nu corrigeert een algemene eindredactie de pagina's.

Het slechte nieuws: in beide situaties blijft het mensenwerk en vallen - ook domme - fouten helaas nooit helemaal te voorkomen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden